༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་བཀའ་ཤོག་གྷན་དྷི་མཆོག་ལ་འབུལ་མཁན་སུ་ཡིན་ནམ།

ནང་དོན་གནད་བསྡུས།  རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐབས་བོད་དང་རྒྱ་ནག རྒྱ་གར་བཅས་སུ་འབྲེལ་བ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་གི་ཁྲོད་ནས་རྒྱ་གར་དང་འབྲེལ་བ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། འབྲེལ་བ་དེ་དག་ལ་ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བགྱིས་ཏེ། འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ལས་གནད་དོན་གལ་ཆེ་ཞིག་ནི་རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་མཆོག་ལ་ཕྱག་ཡིག་ཕུལ་ཡོད་དེ། ཕྱག་ཡིག་དེའི་སྐོར་དང་འབྲེལ་བའི་མི་སྣ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི་རྒྱ་ནག་གི་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་ཕྱི་ལོ་༡༩༣༡ལོར་རྒྱ་གར་ནས་བོད་ལ་རྒྱ་ནག་གི་གསང་བའི་ཚོང་འབྲེལ་མི་སྣའི་ངོ་བོར་བསྐྱོད་ཅིང་། རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཁོང་པོ་ཏཱ་ལ་རུ་སྐུ་མགྲོན་གྱི་ཚུལ་དུ་བསུས།¹ དེའི་སྐབས་སུ་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་རྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་མཆོག་གི་གནས་ཚུལ་གསུངས་ཡོད་ཅིང་། གནས་ཚུལ་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཁོང་ལ་བཀའ་ལན་དང་བོད་སྡེ་བ་་གཞུང་གི་བཀའ་བློན་རྣམ་པས་ཁོང་ལ་བཀའ་འདྲི་གང་ཞུས་མིན་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་། རིམ་བཞིན་ཁོང་དང་བོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཇི་བྱུང་གི་གནས་ཚུལ་གལ་ཆེ་སྐོར་དཔྱད་གླེང་བྱས་ཡོད། 

གནད་ཚིག དཱན་ཡུན་ཧྲན། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ། གྷན་དྷི།

སྔོན་གླེང་། 

ཕྱི་ལོ་༡༩༣༠ལོའི་སྐབས་བོད་ལ་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་དོན་རྐྱེན་འབྱུང་བཞིན་པའི་སྐབས་ཡིན་པ་དང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་རྒྱ་ནག་དང་འབྲེལ་ལམ་སྒོ་འབྱེད་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་དེའི་སྐབས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པ་རྒྱ་ནག་ཏུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་དུས་སྐབས་དང་། རྒྱ་ནག་ནི་པཎ་ཆེན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་ལངས་པ་དང་རྒྱ་གཞུང་གི་ངོས་ནས་པཎ་ཆེན་དང་འབྲེལ་བའི་རྙོག་འཛིང་གི་འོག་ལྷ་ས་ལ་འབྲེལ་ལམ་ཁ་ཤས་བྱས་ཡོད། དེའི་ནང་རྒྱ་ནག་གི་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མི་སྣ་ཞི་གུའོ་ལིའང་བོད་ལ་བཏང་རྗེས་སུ་ཁོང་དང་མཉམ་དུ་རྒྱ་གར་ནས་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ཡང་རྒྱ་གར་ནས་མཉམ་བསྐྱོད་བྱས། དཱན་ཡུན་ཧྲན་ནི་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་དང་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པའི་གལ་ཆེ་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཁོང་ཉིད་བོད་དུ་བསྐྱོད་པ་ནི་བོད་ལ་རྒྱ་གར་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་རྒྱུ་དང་དཱན་ཡུན་ཧྲན་རང་ཉིད་ལ་བོད་ཀྱི་སྐོར་ཤེས་ཐུབ་པར་བྱུང་ཡོད།

ནང་དོན་དངོས། 
ཁོང་གི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས། 

དཱན་ཡུན་ཧྲན་ནི་ ༡༨༩༨ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཧུའུ་ནན་ཞིང་ཆེན་ཅཱ་ལིང་རྫོང་དུ་སྐྱེས་ཤིང་² ཧུའུ་ནན་ཞིང་ཆེན་ཅང་ཤ་སྤྱིར་བཏང་སློབ་གྲྭ་(Changsha Normal School)ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་མའོ་ཙེ་ཏུང་གི་སློབ་གྲོགས་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༨ ལོར་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ནས་རྒྱ་གར་ནང་སྐོར་བསྐྱོད་གནང་བ་མ་ཟད། ཁོང་གིས་(རྒྱ་གར་གྱི་འགྲུལ་བཞུད)དང་(རྒྱ་གར་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་བསྡུ་བསྒྲིགས་)སོགས་བརྩམས་ཆོས་པར་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་ཕྱོགས་མང་པོ་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་གནས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་རྒྱ་ནག་ལ་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།³ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༧ ཟླ་ ༧ པའི་ནང་སིང་གྷ་པུར(Singapore)དུ་རྒྱ་གར་གྱི་སྙན་ངག་པ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་རཱ་བྷིན་དྷ་རཱ་ནཱ་ཐི་ཋེ་གཱོར་(Rabindranath Tagore)ལགས་དང་མཇལ། ཁོང་གཉིས་པོ་ཁ་བརྡ་བྱས་ཤིང་། ཋེ་གཱོར་གྱིས་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་དཱན་ཡུན་ཧྲན་རྒྱ་གར་དུ་ལས་ཀ་བྱེད་པར་གདན་འདྲེན་ཞུས། ལོ་རྗེས་མར་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་སིང་གྷ་པུར་གྱི་སློབ་སྟོན་པའི་ལས་གནས་ནས་རྩ་དགོངས་ཞུས་ཏེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་ཆེན་གྱིས་རྒྱ་ཡིག་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཞིག་ཏུ་གླས་ནས་ཀྲུང་གོའི་ཞིབ་འཇུག་ལས་གཞི་སྒྲུབ་པའི་འགན་འཁུར་ཡོད།⁴

དཱན་ཡུན་ཧྲན་ནི་དུས་རབས་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་ཙམ་རིང་ཝི་སི་ཝ་བྷ་ར་ཏི་ (Visva-Bharati) དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། ༡༩༢༧ ལོར་མ་ལ་ཡི་ཤི་ཡ་(Malaysia)ནང་ཋེ་གཱོར་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་བ་ནས་བཟུང་ཁོང་ལ་ཤན་ཏི་ནེ་ཀི་ཏཱན་ (Santinekitan) ལ་ཕེབས་རྒྱུའི་འདོད་པ་འགོག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་དང་། ཋེ་གཱོར་གྱིས་ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་མཉམ་ལས་བརྒྱུད་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེའི་སྐོར་གྱི་བརྡ་འཕྲིན་ལས་སེམས་འགུལ་ཐེབས་ནས་༡༩༣༡ལོར་རྒྱ་ནག་ལ་ཕེབས་ནས་ཁོང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་དམངས་ལ་ཝི་སི་ཝ་བྷ་ར་ཏིའི་བསམ་བློ་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་དང་། ༡༩༣༣ ལོར་ཁོང་གིས་ནན་ཅིང་དུ་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་རིག་གནས་ཚོགས་པ་བཙུགས། ༡༩༣༤ ལོར་ཤན་ཏི་ནེ་ཀི་ཏཱན་དུ་ཕྱིར་ལོག་ནས་སྙན་ངག་པ་དང་མཉམ་དུ་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཚན་བཙུགས་པ་རེད། ད་ལྟ་ཡོད་བཞིན་པའི་ཆི་ན་བྷ་ཝ་ན་ (Cheena Bhavana) དེའི་ཁང་བརྩེགས་དང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཆེན་པོ་དེ་ ༡༩༣༧ ལོར་བཙུགས་པ་ཞིག་རེད།⁵

དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་སྐབས་འདིར་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་དཔལ་དབར་གྱི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་འབྲེལ་བ་སླར་གསོ་བྱེད་པའི་སྔོན་ཐོན་གྱི་འབད་བརྩོན་བྱས་ཤིང་། མཐའ་མའི་བར་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་ཧུར་ཐག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་གདན་ཤེས་ཡོན་ལྟེ་གནས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་གྱི་སེམས་ཤུགས་ཡིན། དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་ས་ཕྱོགས་གང་སར་བསྐྱོད་དེ་༡༩༣༣ལོར་ “རྒྱ་གར་གྱི་འགྲུལ་བཞུད” (A Journey in India) དང་༡༩༣༥ལོར་ “རྒྱ་གར་སྐོར་གྱི་གཏམ་གླེང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས” (A Collection of Talks on India) ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས་ཤིང་། ད་དུང་ཚགས་པར་ཐོག་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་ནས་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་གནས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཏེ་ཀྲུང་གོའི་མི་དམངས་ལ་རྒྱ་གར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པར་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོད། དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་ཆེན་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་རིང་ “ཤར་ཕྱོགས་དུས་དེབ” (Eastern Magazine) ནང་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གཞུང་དང་མི་རིགས་ལས་འགུལ་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་འབོར་ཆེན་བྲིས་པར་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོགས་པོ་ཚོས་བསྔགས་བརྗོད་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད། ༡༩༣༧ ལོར་ཋེ་གཱོར་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་དུ་ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་སློབ་གླིང་བཙུགས་པ་དང་། ལོ་ངོ་ ༥༠ ལྷག་ཙམ་རིང་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ལ་ཕྱག་ལས་གནང་སྟེ། ༡༩༨༣ ལོར་བྷི་ཧཱར་གྱི་ས་ཆ་གྷ་ཡ་རུ་སྐུ་གཤེགས།⁶

རྒྱ་ནག་དང་འབྲེལ་བ་ཇི་ཡོད་མདོར་བསྡུས། 

དཱན་ཡུན་ཧྲན་ནི་གཞི་རྩའི་རྒྱ་ནག་གི་མི་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རྒྱ་གར་ལ་རྒྱུན་རིང་པོར་གནས་པ་ཞིག་རེད། རྒྱ་དཀར་ནག་གི་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཐ་ན་རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ཁྱིམ་རྒྱུད་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན། དཱན་ཡུན་ཧྲན་གཞོན་དུས་སུ་རིག་གནས་ཚོགས་པ་དང་རྩོམ་རིག་ལས་འགུལ་ཁག་ཅིག་ལ་ཞུགས་ནས་རྒྱ་ནག་གསར་པའི་ཆེད་དུ་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང་མཉམ་དུ་འབད་བརྩོན་དམ་ཟབ་བྱས།⁷ དཱན་ཡུན་ཧྲན་ ༡༩༢༠ ལོའི་མགོ་སྟོད་དུ་མའོ་ཙེ་ཏུང་སོགས་གསར་བརྗེ་བ་དང་མཉམ་དུ་ཧུའུ་ནན་དུ་སློབ་ཆེན་འགྲིམས།⁸ དཱན་ཁྱིམ་ཚང་ལ་”བུ་ཡིས་ཕའི་ཚོང་ལས་ཤུལ་འཛིན་བྱེད་པ་”དང་མི་རབས་གཉིས་ལ་”ཁྱོ་ག་དང་ཨ་སྲུ་མཉམ་དུ་གོམ་པ་རྒྱག་པ”ཞེས་པའི་ཁྱིམ་ཚང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་ཡོད། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རྒྱ་ནག་ཤེས་ལྡན་པ་མི་རབས་གཉིས་ཡིན་པའི་དཱན་ཡུན་ཧྲན་དང་དཱན་ཀྲུང་ (Tan Chung) གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་ཡོན་ཞིབ་འཇུག་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་སྤེལ་རེས་ལ་ཟམ་པ་བསྐྲུན་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༧ ལོར་ཁོང་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་རྒྱ་ནག་གི་ཤེས་ཡོན་ཆེད་གསར་འཛུགས་གནང་བའི་སློབ་གླིང་གི་དབུ་འབྱེད་སྐབས་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱོགས་ནས་དེ་ལ་གདེང་འཇོག་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད་པར་གསལ་ཞིང་། རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ཀྱིས་ད་དུང་རྒྱ་ནག་གི་སློབ་གླིང་འཛུགས་པར་སྤྲོ་སེམས་ཆེན་པོ་འདོན་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་པ་དང་གྲགས་ཅན་མི་སྣ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་མི་སྣ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཡི་གེ་དང་གློག་འཕྲིན་བཏང་ཡོད། ༡༩༣༧ ལོའི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡ ཉིན་ཆིང་ཀའེ་ཤེག་ (Chiang Kai-shek) གིས་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཋེ་གཱོར་ལ་གློག་འཕྲིན་བཏང་སྟེ། “རྒྱ་ནག་སློབ་གླིང་སྒོ་འབྱེད་བྱུང་བ་ཐོས་པས་ང་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང་། མི་རིགས་ལ་ཞི་བདེ་དང་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་ནས་འཛམ་གླིང་འདིའི་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྣེ་ཁྲིད་བྱེད།” ཅའེ་ཡུན་ཕེ་ (Cai Yuanpei) དང་ཏའེ་ཅི་ཐའོ་ (Dai Jitao) དང་ཅེན་ཏ་ཅི་ (Chen Daqi) བཅས་ཀྱིས་ཉིན་དེར་ཋེ་གཱོར་ལ་གློག་འཕྲིན་བཏང་སྟེ།”སྐུ་ཞབས་ཋེ་གཱོར་ལགས། ངས་རྒྱ་ནག་སློབ་གླིང་བཙུགས་པར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང་། ངས་མཉམ་དུ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་རིག་གནས་དར་སྤེལ་གཏོང་འདོད་ཡོད། མི་རིགས་ཀྱི་ཞི་བདེ་དང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འཛུལ་ནས་འཆམ་མཐུན་ཆེན་པོའི་འཛམ་གླིང་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པར་ངས་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་དང་། ཁྱེད་དང་གྲོགས་པོ་ཚང་མར་འཕྲོད་བསྟེན་ཡག་པོ་ཡོང་བའི་སྨོན་འདུན་ཞུ།

དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་ཀོང་རེ་སི་ (Congress) ཡིས་རྒྱ་ནག་འཇར་འགོག་དམག་འཁྲུག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་བྱ་འགུལ་སྤེལ་བར་ཧུར་ཐག་གིས་ཞུགས་པ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས། ༡༩༣༨ ལོར་ཀོང་རེ་སི་ཚོགས་པས་ཕུལ་བྱུང་སྨན་པ་ལྔ་བདམས་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་རོགས་རམ་བྱས་པ་དང་། དཱན་ཡུན་ཧྲན་ཕྱིར་རྒྱ་ནག་ཏུ་ལོག་ནས་ཁོ་ཚོར་རོགས་རམ་སྣ་ཚོགས་མཁོ་འདོན་བྱས། སྨན་པ་བྷ་སུ་ཡིས་༡༩༣༨ ཟླ་༡༡ ཚེས་༢༩ ཉིན་ཁོང་གི་ཉིན་ཐོའི་ནང་”གལ་ཏེ་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་རྒྱུན་དུ་ལྟ་རྟོག་དང་རོགས་རམ་མ་བྱས་ན་ང་ཚོ་འགྲོ་ཕྱོགས་ལས་ཡོངས་སུ་ཕྱིར་ཐོན་ཡོད་སྲིད།”⁹ ཅེས་བྲིས་ཡོད།

ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་“རྒྱ་དཀར་ནག་གི་ཞིབ་འཇུག་”ནས་རྒྱ་དཀར་ནག་གི་འཆམ་མཐུན་ཆེན་པོ་”ཡི་འཆར་གཞི་ཆེན་པོ་བར། ཁོང་ཚོས་ས་ཆའི་ཆབ་སྲིད་ཤེས་དཔལ་གྱི་དཔེ་མཚོན་གསར་པར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་དང་། རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་བསམ་བློའི་མཉམ་འདྲེས་མངོན་འགྱུར་བྱས་ཏེ་རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་ཕན་ཚུན་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པའི་ལམ་བུ་ཕྱེ་ནས་མཉམ་དུ་འཆམ་མཐུན་འཕེལ་རྒྱས་འཚོལ་བ་དང་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་ལ་ཕན་པ་བསྐྲུན་པར་འབད་བརྩོན་བྱས། ༡༩༥༦ ལོར་སྲིད་བློན་ཀྲོའུ་ཨེན་ལའེ་རྒྱ་གར་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ (China Institute of the International University) གི་རྒྱ་ནག་ལྟེ་གནས་ཁང་ལ་དམིགས་བསལ་ཕེབས་ནས་ཁོང་གིས་”རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བར་འབད་བརྩོན་ལྷོད་མེད་བྱས་པ་”ལ་བསྔགས་བརྗོད་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད།¹⁰

རྒྱ་ནག་ནང་ཧིན་སྐད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་དེ་༡༩༤༢ལོར་ཁུན་མིང་ཤར་ཕྱོགས་སྐད་ཡིག་སློབ་གླིང་ (Kunming Oriental Languages ​​College) ནས་འགོ་བཙུགས་པ་རེད། ཧིན་དྷིའི་དགེ་རྒན་ཐོག་མ་ཀེ་ཀེ་སིན་ཧ་ (KK Sinha) ནི་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་ཆེན་ཞིག་ནས་བདམས། ༡༩༤༩ ལོར་ཤར་ཕྱོགས་སྐད་ཡིག་སློབ་གླིང་དེ་པེ་ཅིན་སློབ་ཆེན་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་སྐད་ཡིག་སྡེ་ཚན་དུ་བསྒྱུར། དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་སིན་ཧ་རྒྱ་ནག་ལ་བཏང་ནས་རྒྱ་ནག་ནང་ཧིན་སྐད་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་སྒོ་མོ་འབྱེད་བྱས།¹¹

དཱན་ཡུན་ཧྲན་ནི་རྒྱ་ནག་གི་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ནཱེ་རུ་གཉིས་ཀ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ཡིན། གཞན་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་མཆོག་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གིས་གྷན་དྷིའི་ལྟ་གྲུབ་དང་ངོ་རྒོལ་གྱི་ཐབས་ལམ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པ་དེ་དཱན་ཡུན་ཧྲན་རྒྱ་གར་ལ་མ་སླེབས་གོང་ལོ་བཅུ་ཕྲག་འགའ་ཤས་སྔོན་ལ་བྱུང་ཡོད། ལོ་རྒྱུས་མཁས་པ་ར་མ་ཅན་ཌ་ར་གུ་ཧ་ (Ramachandra Guha) ཡིས་རྒྱ་ནག་གི་ལས་འགུལ་བ་ཚོས་ལྷོ་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་ནང་གྷན་དྷིའི་ཐོག་མའི་ས་ཏ་ཡ་གྷ་ར་ཧ་(Satya Graha)ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཇི་ལྟར་བྱས་པ་དང་། མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་ལ་“ནག་པོའི་ཁྲིམས་”ཞེས་འབོད་པ་དང་། དབྱིན་ཇིའི་དབང་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཨེ་ཤེ་ཡའི་མི་རིགས་ཚོས་རང་ཉིད་ཐོ་འགོད་བྱེད་དགོས་པ་དང་། དེ་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཊརན་སི་ཝལ་ (Transvaal) གྱི་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དམིགས་ཡོད།¹²

རྒྱ་གར་དང་འབྲེལ་བ་ཇི་ཡོད་མདོར་བསྡུས། 

དཱན་ཡུན་ཧྲན་ (Tan Yunshan) ལགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་དུ་མི་ལོ་ ༥༥ རིང་འགྲུལ་བསྐྱོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེ་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་རིག་གནས་སྤེལ་རེས་ལ་ཕུལ་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཁྱིམ་ཚང་གི་སྟོབས་ཤུགས་སྤྱད་དེ་ལས་དོན་འདི་མངོན་འགྱུར་བྱས་ཡོད། ༡༩༢༧ ལོར་དཱན་གྱིས་སིང་གྷ་པུར་དུ་རྒྱ་གར་ནས་ཆེས་ཐོག་མ་ནོ་སྦེལ་་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་ཋེ་གཱོར་དང་ཐོག་མར་ཐུག་འཕྲད་བྱས། དེ་ནས་ཁོང་གིས་མོས་མཐུན་བྱས་པ་དང་། ལོ་རྗེས་མར་རྒྱ་གར་དུ་ཐེངས་དང་པོ་ཕེབས་ནས་ཋེ་གཱོར་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཝི་སི་ཝ་བྷ་ར་ཏི། དུས་མཚུངས་དཱན་གྱིས་སཾ་སྐྲྀཏའི་སྐད་ཡིག་གི་སློབ་ཚན་བླངས་ནས་ཨིན་ཌོ་ལོ་ཇི་ (Indology) ལ་ལས་ཀ་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ་རེད། དཱན་གྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གཞུང་དང་ཆོས་ལུགས། ལྟ་གྲུབ་དང་གོམས་གཤིས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་སྙན་ངག་དང་རྩོམ་ཡིག་མང་པོ་བྲིས་ཡོད།

དཱན་ཡུན་ཧྲན་ཁོང་རང་ནང་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་དཱན་རང་ཉིད་རྒྱ་གར་ལ་ཆོས་ལུགས་ནི་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་དབང་དང་། ཁོང་གི་རྗེས་མའི་ལོ་ཤས་དེ་གྷ་ཡ་ལ་འཛམ་གླིང་ནང་པའི་སློབ་གླིང་གསར་དུ་འཛུགས། ཡིན་ནའང་ཁོང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་འགྲོ་བའི་འགྲུལ་བཞུད་དེ་ཡང་དཱན་ཀྲུང་གིས་བཤད་པ་ལྟར་“ཋེ་གཱོར་གྱི་ཆིན་ཌི་ཡའི་འཆར་སྣང་”(Tagore’s vision of Chindia)གིས་སྐུལ་འདེད་བཏང་ཡོད། དཱན་གྱིས་ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་རིན་ཐང་མཉམ་སྤྱོད་ལ་ཡིད་ཆེས་ཤུགས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་དག་མང་ཆེ་བ་ཁོང་གི་གྷན་དྷིའི་བསམ་བློའི་ནང་དུ་གནས་ཡོད།¹³ བཤད་སྲོལ་ལྟར་ན་དཱན་ཡུན་ཧྲན་རྒྱ་ནག་ལ་ཡོད་པའི་སྐབས་ཋེ་གཱོར་དང་གྷན་དྷི་གཉིས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་པར་སྣང་ཞིང་། ཕལ་ཆེར་གྷན་རྡིའི་བསམ་བློ་དང་བྱ་བཞག་གིས་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བ་ཐེབས་ཡོད་པར་གསལ། དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིསད་དུང་“རྒྱ་དཀར་ནག་གི་རིག་གནས” (Sino-Indian Culture) ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན་ཟེར་ཞིང་། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་ ༡༩༣༤ ལོར་རྒྱ་གར་དང་ ༡༩༣༥ ལོར་རྒྱ་ནག་ནང་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་རིག་གནས་ཚོགས་པ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ཐོག་མར་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད། འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་ཆེ་ཤོས་གཉིས་རིག་གནས་ཀྱི་ཐོག་ནས་མཉམ་དུ་འཛོམས་ནས་མཉམ་དུ་བསྲེས་ཤིང་ཨ་ཧིམ་ས་(Ahimsa)ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐུན་མོང་གི་རིག་གནས་ཤིག་བསྐྲུན་དགོས་ཞེས་བརྗོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༤ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ པར་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་ཋེ་གཱོར་གྱི་ཡི་གེ་དང་མཐོ་སློབ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་འཆར་གཞི་འཁྱེར་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས། དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་སྐུལ་འདེད་བཏང་ནས་༡༩༣༥ ལོའི་ཟླ་༨ པར་ཋེ་གཱོར་ལ་ནན་ཅིང་རྒྱ་དཀར་ནག་ཚོགས་པའི་འཛུགས་སྐྲུན་མ་དངུལ་ཧིན་སྒོར་༣༡༧༡༢ དང་ཨ་ན་༧.༥ ཐོབ་ཡོད། ༡༩༣༦ལོར་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ཕྱིར་རྒྱ་གར་དུ་ལོག་རྗེས་མྱུར་དུ་རྒྱ་ནག་སློབ་གླིང་གི་ཐོག་ཁང་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་འགོ་བརྩམས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༧ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་བངྒ་ལའི་ལོ་ཐོའི་ཉིན་དང་པོར་རྒྱ་ནག་གི་སློབ་གླིང་གསར་འཛུགས་གནང་ཞིང་། ཋེ་གཱོར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང་ནས་ “དེ་རིང་ནི་ང་ལ་ཉིན་ཡག་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་ངས་ཡུན་རིང་རེ་སྒུག་བྱས་པའི་ཉིན་མོ་ཞིག་རེད།” ཁོང་གིས་ད་དུང་”དེ་རིང་སྒོ་ཕྱེས་པའི་མཐོ་སློབ་འདི་རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་གྱི་གོ་རྟོགས་འཕེལ་རྒྱས་དང་རྒྱ་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་ལྟེ་གནས་དང་མཚོན་རྟགས་སུ་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་གསུངས་ཡོད། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་དངོས་སུ་ཕེབས་ཐུབ་མེད་པས་ཁོང་གིས་ཋེ་གཱོར་ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུ་བའི་ཡི་གེ་ཞིག་བྲིས་ནས་ “ངས་རྒྱ་ནག་སློབ་ཆེན་དེ་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་མཛའ་གྲོགས་གསར་པའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་བར་སྨོན་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཁོས་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ལ་ཡི་གེ་བྲིས་ནས་ཁྱེད་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ལ་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ཡོད་པས་ཁྱེད་ལ་གྲུབ་འབྲས་ཆ་ཚང་ཐོབ་པའི་སྨོན་འདུན་ཞུ། ཐོག་མར་འགོ་འཛུགས་མཛད་སྒོའི་ཚོགས་གཙོའི་འགན་འཁུར་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱུང་བའི་ཀོང་རེ་སི་ (Congress) ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་ནཱེ་རུ་ནད་གཞིའི་རྐྱེན་གྱིས་(དོན་དངོས་ཐོག་དབྱིན་ཇིའི་དམག་མིས་བཀག་འགོག་བྱས་པ)མཉམ་ཞུགས་མ་བྱས་པས་ཁོང་གིས་ཁོང་གི་བུ་མོ་གཅིག་པུ་ཨིན་ཌི་ར་ (Indira) ལ“ཧ་ཅང་སེམས་འགུལ་ཐེབས་པའི་”བྱ་འགུལ་ཞིག་འཁྱེར་ཡོང་བའི་འགན་འཁུར་བྱས། ཡི་གེ་རིང་པོ་ཞིག་བྲིས་ནས་དེ་ལ་”མཛད་སྒོ་ཆེན་པོ་ཞིག་”ཞེས་བྲིས་ཡོད། དེ་ནི་”འདས་ཟིན་པའི་དུས་ཚོད་རིང་པོའི་དྲན་ཤེས་བསྐྲུན་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་སྔོན་བརྡ་གཏོང་བ། རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གཉིས་མཉམ་དུ་ཉེ་བར་བཅར་བའི་འབྲེལ་མཐུད་གསར་པ་བསྐྲུན་པ་བཅས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཧ་ཅང་བཟང་།” ¹⁴ ཞེས་བརྗོད།

༡༩༣༨ ལོར་ནཱེ་རུ་རྒྱ་ནག་ལ་འཚམས་འདྲི་དང་། དེ་ནས་༡༩༥༧ ལོར་སྲིད་བློན་ཀྲའོ་ཨེན་ལའི་རྒྱ་གར་ལ་འཚམས་འདྲི་བྱེད་པའི་ལས་དོན་སྒྲིག་འཛུགས་བྱེད་པའི་ནང་དཱན་གྱིས་འགན་འཁུར་ཞིང་། དཱན་རང་ཉིད་མའོ་ཡི་མགྲོན་འབོད་ལྟར་རྒྱ་ནག་ལ་ཕེབས་ཡོད། ཐོག་མར་༡༩༥༤དང་། དེ་ནས་༡༩༥༩ལོར་ཕེབས་ཡོད། ཁོང་གི་ཕེབས་ཐེངས་གཉིས་པ་དེ་ཧ་ཅང་ཛ་དྲག་པོ་བྱུང་ཞིང་། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་རྙོག་་འཛིང་གི་སྐབས་འཁེལ་ཡོད། གཞན་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་ “རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་ཡོན་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་དང་། རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་བརྡ་སྤྲོད་བྱེད་པ། རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ཚོར་སྣང་མཐུན་སྒྲིལ་བྱེད་པ། རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་བྱེད་པ། འདི་ནི་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་ ༡༩༣༣ ལོར་《རྒྱ་དཀར་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས》(Sino-Indian Society)ཆེད་དུ་བྲིས་པའི་དམིགས་ཡུལ་ཡིན།¹⁵

བོད་དང་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ། 

༡༩༣༠ ལོར་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དགོས་མཁོ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་།¹⁶ ༡༩༣༠ ལོར་ཞི་གུའོ་ལིའང་ (Xie Guoliang) གིས་གདན་དྲངས་ནས་མཉམ་དུ་བོད་དུ་བསྐྱོད་པ་དང་། ཞི་གུའོ་ལིའང་ལམ་ལ་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་རྗེས་ཁོང་གིས་ལམ་སྟོན་ལྟར་ལྷ་སར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པར་མཇལ་འཕྲད་གནང་སྟེ་ཞི་ཡི“བོད་དུ་འཛུལ་ནས་མི་དམངས་ལ་སེམས་གསོ་བྱེད་པའི” (entering Tibet to comfort the people) ལས་འགན་ཆ་ཤས་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་ཡོད།¹⁷ ཞི་གུའོ་ལིའང་ས་ཆ་གང་དུ་གྲོངས་ཡོད་མེད་ཤེས་པར་དཀའ་ཡང་ཅཱར་ལིས་བེལ་ (Charles Bell) གྱིས་ “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༡ ལོར་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་གཞན་ཞིག་ལྷ་སར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་རྒྱལ་ས་དང་ཐག་རིང་པོ་མེད་པའི་སར་སྐུ་གྲོངས་ཡོད། ཁོང་གི་སྐུ་ཕུང་ལྷ་སར་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་སྐུ་ཕུང་ཞུགས་འབུལ་གནང་བར་བཤད་སྲོལ་ཡོད།”¹⁸ ཅེས་བརྗོད་ཡོད་དེ་བྱེ་བྲག་གི་ཁོང་གི་མིང་བཀོད་མིན་འདུག་ཀྱང་ལོ་ཚིག་དང་དེའི་སྐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་གཞིགས་ན་མི་དེ་ནི་ཞི་གུའོ་ལིའང་ཡིན་པར་ཤེས་ཐུབ། ཞི་གུའོ་ལིའང་ལམ་ལ་གྲོངས་རྗེས་སུ་ཞི་གུའོ་ལིའང་ནི་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་ཡིན། དཱན་ཡུན་ཧྲན་དེའི་སྐབས་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་ལས་ཀ་བཞག་གནང་རྗེས་ཞི་གུའོ་ལིའང་མཉམ་དུ་བསྐྱོད། དཱན་ཡུན་ཧྲན་ལྷ་སར་འབྱོར་རྗེས་སུ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་སྐུ་མགྲོན་གྱི་ཚུལ་དུ་བསུ། དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱི་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ལ་ཕུལ།¹⁹ དེའི་སྐབས་བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀྱི་དབར་འབྲེལ་ལམ་དེ་ཙམ་གྱི་ཡག་པོ་མེད་ཀྱང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་དབར་ལ་ཕྱག་བྲིས་རིམ་པས་བསྐུར་གནང་གིན་ཡོད། སྤྱིར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༥ ལོ་ནང་བཟུང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་རྒྱུ་རིམ་པས་བཞག་སྟེ་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་མདུན་བསྐྱོད་བྱས།

དཱན་ཡུན་ཧྲན་བོད་ལ་བསྐྱོད་པའི་དུས་སྐབས་ནི་བོད་གཞུང་དང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་དབར་ལ་རྙོག་འཛིང་ཡོད་བཞིན་པའི་སྐབས་ཡིན་པ་དང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་དུས་སྐབས་ཡིན། དེའི་སྐབས་ལ་ཞི་གུའོ་རྒྱ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བསྐྱོད་ཡོད་པ་དང་དེའི་དུས་སྐབས་ལ་རྒྱ་དང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་དབར་འབྲེལ་བ་རིམ་པའི་བྱུང་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན། དཔེར་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༠ ལོར་པེ་ཅིན་དུ་བཞུགས་པའི་ཛ་སག་གི་གོ་གནས་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་དཔོན་རིགས་ཤིག་ལྷ་སར་འབྱོར། ཁོང་དང་མཉམ་དུ་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་ཅན་གྱི་བུ་མོ་ལིའུ་མན་ཆིན་(Liu Manqing)ཡོད། བུ་མོ་དེར་རྒྱའི་ཕ་དང་ཨ་མ་བོད་རིགས་ཡིན། ཁོང་ཚོ་ནི་ནན་ཅིན་སྲིད་གཞུང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལ་ཡི་གེ་དང་བཅས་བཏང་སྟེ། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཡིས་དཔོན་རིགས་མངགས་ཏེ་ཕྱི་ལ་སོང་ནས་ཁོང་ཚོར་གཟེངས་བསྟོད་ཐོབ་པའི་སྐུ་མགྲོན་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་སྐབས་བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ལྟར་ཕེབས་བསུ་ཞུས་ཡོད། ཁོང་ཚོར་སྤྲོ་སེམས་འཁོལ་བའི་ངང་སྣེ་ལེན་དང་སྤྲོ་སྐྱིད་ཀྱི་སྣེ་ལེན་ཞུས། ཡི་གེ་དེའི་ནང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རྒྱ་བོད་དབར་མཛའ་མཐུན་འབྲེལ་ལམ་འཛུགས་ཐབས་ཀྱི་གྲོས་འཆར་འཁོད་ཡོད་པ་དང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཡིས་ལིའུ་མན་ཆིན་དང་ཛ་སག་གཉིས་ལ་ཕེབས་བསུ་ཞུས་པ་དང་། ཁོང་ཚོ་རྒྱུད་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་ལན་ཕུལ། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་འཚམས་གཟིགས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ལ་དགའ་པོ་ཡོད་པའི་སྐོར་བརྗོད་ཡོད།²⁰

དེའི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་གཞུང་དང་པཎ་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་དབར་འགལ་ཟླ་ཤུགས་ཆེ་ཡོད་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་དང་མི་སྣ་འགའི་དབར་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕན་ཚུན་ཕྱག་ཡིག་མང་དུ་བྲིས་གནང་མཛད་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༨ ལོར་བྷེ་ལི་ (Bailey) ཡིས་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ལ་ཕྱག་ཡིག་ཅིག་བྲིས་ཏེ་དེའི་ནང་ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་ལ་བཞུགས་པའི་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང་བོད་གཞུང་གི་འབྲེལ་ལམ་གྱི་ཐོག་ལ་ཕྱག་ཡིག་ཕུལ་བར་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་རྒྱུའི་སྐོར་གསུངས། དེའི་ནང་ཁོང་གིས་ “བཀྲ་ཤིས་བླ་མ་མཆོག་ལ་ཁོང་ལ་ལྟ་རྟོགས་ཡག་པོ་བྱེད་རྒྱུ་དང་། ཁོང་ལ་དཀའ་ངལ་གང་ཡོད་ཀྱང་ཞིབ་བཤེར་ནན་ཏན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པའི་སྐོར་བརྗོད་ན་ཡག་པོ་ཡོད། ངས་གནད་དོན་འདི་དང་བོད་ཀྱི་ཐད་ཞབས་ཞུ་གང་ཡང་བསྒྲུབ་ཐུབ་མིན་ང་ལ་ཤེས་སུ་འཇུག་རྒྱུ་ཡིན།”²¹²² ཞེས་བྲིས་ཏེ་དེའི་སྐབས་ཀྱི་པཎ་ཆེན་དང་རྒྱལ་དབང་དབར་དཀའ་རྙོག་ལངས་བཞིན་པའི་སྐབས་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྐབས་ཤིག་ཡིན།

དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་གསར་ཁང་ཞིག་ལ་བཅར་འདྲི་དྭངས་ལེན་བྱས་རྗེས། དེའི་ནང་བོད་དང་འབྲེལ་བའི་སྐད་ཆ་བཤད་ཡོད་དེ། ཁོང་གིས་ “བོད་ནང་ཆབ་སྲིད་མེད་པ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་བླ་མ་ལ་རྨོངས་དད་ཡོད་སྟབས་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་བླ་མའི་ལག་ཏུ་ཡོད་སྟབས་གྲྭ་བཙུན་གྱི་ཆབ་སྲིད། ད་ལྟའི་ཆར་སྲིད་དབང་འཛིན་མཁན་གྱི་མི་དེ་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཡིན་ཞིང་ཁོང་ནི་བོད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་བླ་མ་རེད། ཁོང་གི་དབང་ཆ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་ཁྲིམས་ལུགས་གང་གིས་ཀྱང་བཀག་འགོག་བྱས་མེད། ཁོས་གང་འདོད་ལྟར་བྱེད་ཐུབ། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་འོག་ཏུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་²³ཡོད་ཀྱང་མིང་ཐོག་གི་གོ་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་ཁོང་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཚ་བོ་ཡིན།²⁴ རྒྱལ་པོའི་འོག་ཏུ་”གྷ་ལོང་”(བློན་ཆེན་ཞེས་པ་)བཞི་ཡོད། བཀའ་བློན་བཞིར་ཡང་དབང་ཚད་མི་འདྲ་བ་མེད་པར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་བཀའ་མཐའ་དག་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུ་ཁོ་ན་ཡིན། རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་བཅུ་གཅིག་པའི་སྔོན་ལ་བོད་ཀྱི་མདུན་ཕྱོགས་(དབུས)དེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་གཙང་གཉིས་ཀ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དབང་འོག་ཏུ་ཡོད།”²⁵ ཅེས་བཤད་ཡོད་པ་དང་། དེའི་སྐབས་ཀྱི་པཎ་ཆེན་དང་རྒྱལ་དབང་དབར་གྱི་རྩོད་རྙོག་གི་སྐོར་ནི་ལངས་བཞིན་པའི་སྐབས་ཡིན་པར་ཤེས་ཐུབ་པ་མ་ཟད། སྤྱིར་གཙང་གི་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་བཀྲིས་ལྷུན་པོའི་འོག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་གཙང་གི་ས་ཆ་ཆ་ཚང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་མངའ་འོག་ཏུ་མེད། དེ་ནི་དེའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་དབང་དང་པཎ་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་གོ་གནས་ཀྱི་གནས་བབས་ནི་གཅིག་མཚངས་ཡིན་པར་བསྒྲགས་ཐབས་དང་རྒྱལ་དབང་དང་པཎ་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་དབང་ཆ་ནི་གཅིག་འགྱུར་ཡིན་པའི་མཚོན་ཐབས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།

དེ་བཞིན་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་བོད་ཀྱི་དམག་གྱི་གནས་བབ་དང་འགྲུལ་ལམ་གྱི་གནས་བབ། བོད་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གནས་བབ། རྨོངས་དད་དང་ཡ་མཚན་གྱི་གོམས་གཤིས་ཀྱི་སྐོར་བཅས་བརྗོད་ཡོད། གཞན་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ལྷ་ས་རུ་ཡོད་པའི་སྐབས་ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་དེ་བྱུང་ཚར་ཡོད་པ་དང་ཁོང་གིས་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་བཤད་ཡོད་པ་ནི་ “ང་ལྷ་སར་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ་ཞི་ཀང་²⁶ དམག་འཁྲུག་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་ཚགས་པར་ནང་ཞིབ་ཕྲ་བཀོད་ཡོད་པ་ལྟར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ལྟ་ཚུལ་དེ་ཕྱི་ཚུལ་ནས་ཡག་པོ་འདུག འོན་ཀྱང་ཁོང་གིས་གསང་བའི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཆ་ཚང་ལ་དབང་ཆ་གཅིག་པུ་བཟུང་ཡོད། བོད་དང་། དབྱིན་ཇིའི་ངན་སྐུལ་བ་སོགས་ཡོད་པའི་སྐད་ཆ་འདུག ངའི་སྒེར་གྱི་དོ་སྣང་ལྟར་ན་འདི་བདེན་པ་མིན་སྲིད་པས་དབྱིན་ཇིའི་མི་རྣམས་བོད་དུ་ཡོད་པ་དང་དབང་ཆ་གང་ཡང་མེད་པས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཡང་ཁོང་ཚོའི་ཁེ་ཕན་ལེན་པར་མཁས་པ་རེད། ད་ལྟའི་ཆར་བོད་དུ་ཡོད་པའི་དབྱིན་ཇིའི་དམག་མི་ནི་ཡ་དོང་ནས་ལྔ་བཅུ་དང་རྒྱང་རྩེ་ནས་ལྔ་བཅུ་ལས་མེད་པས་ཁོང་ཚོ་དབྱིན་ཇིའི་དམག་མི་གཙང་མ་མ་རེད། མང་ཆེ་བ་བལ་ཡུལ་གྱི་དམག་མི་ཡིན། དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཞན་པོ་ཡོད། གོང་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་རྒྱ་གར་ནས་ནང་འདྲེན་བྱེད་པའི་ཚོང་ཟོག་ཁོ་ན་ཡིན།”²⁷ ཞེས་བརྗོད་དེ་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་དེའི་སྐབས་ཀྱི་བོད་ནང་འབྱུང་བཞིན་པའི་དམག་འཁྲུག་དང་ཆབ་སྲིད་སོགས་ལ་ཞིབ་ཚགས་ཀྱི་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་པར་ཤེས་ཐུབ།

ཡིག་ཆ་ནང་གསལ་ལྟར་ན་དཱན་ཡུན་ཧྲན་དང་ཞི་གུའོ་ལིའང་གཉིས་བོད་ནང་ཟླ་གསུམ་ལྷག་གནས་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་ཕྱི་ལོ་༡༩༣༠ཟླ་༡༡ཚེས་༢༢ཉིན་བོད་ལ་ཕྱིན། ཕྱི་ལོ་༡༩༣༡ཟླ་༢ཚེས་༢༥ཉིན་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ལྷ་ས་ནས་ཐོན་རྗེས་སུ་ཡ་གདོང་དུ་ཟླ་༣ཚེས་༡ཉིན་འབྱོར། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཀོལ་ཀ་ཊ་རུ་ཐོན། ཁོང་གི་བཅར་འདྲི་དེའི་ནང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་གྷན་དྷི་ལ་ཕྱག་ཡིག་ཕུལ་བ་དེ་བཤད་མེད་ཀྱང་ཁོང་དང་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབར་ལ་བཀའ་མོལ་མང་དུ་བྱུང་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། དཱན་ཡུན་ཧྲན་དང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་མཆོག་གི་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་གྷན་དྷི་མཆོག་གི་སྐོར་ལ་བཀའ་མོལ་བྱུང་འདུག དེ་ཡང་དཱན་ཡུན་ཧྲན་བཞུགས་གནས་ནི་ནོར་གླིང་ཕོ་བྲང་དུ་བཞག་ཡོད་ཅིང་། དེའི་སྐབས་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་དང་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་བབ་ལ་ཤེས་འདོད་ཀྱི་འདུན་པོ་ཆེན་པོ་སྟོན་ཡོད་པ་མ་ཟད་གྷན་དྷིའི་མཛད་འཕྲིན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས།²⁸

དཱན་ཡུན་ཧྲན་རྒྱ་གར་ལ་ཐོན་པའི་སྐབས་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་ཁོང་གི་རྒྱུད་ནས་གྷན་དྷི་མཆོག་ལ་ཕྱག་ཡིག་ཅིག་ཕུལ། ཕྱག་ཡིག་དེའི་ནང་དོན་གང་ཡིན་ནི་ཤེས་ཐུབ་པ་མིན་འདུག ཕྱག་ཡིག་དང་མཉམ་དུ་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་ཕྱག་རྟགས་ཤིག་ཀྱང་ཕུལ་ཡོད་པར་ཤེས། དེ་ནི་གྷན་དྷི་མཆོག་གིས་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་ཕུལ་བའི་ཕྱག་ཡིག་དེའི་ནང་(gift)ཞེས་འཁོད་ཡོད། ཕྱག་ཡིག་འདི་ནི་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཡི་གེ་འཁྱེར་ཡོང་བའི་ཡིག་ལན་ཡིན་ཞིང་། བོད་ཡིག་ཐོག་བྲིས་ཡོད་སྟབས་སུས་ཀྱང་ཀློག་མི་ཐུབ། གྷན་དྷི་མཆོག་གིས་གུ་ཇ་ར་ཏིའི་(Gujrati)སྐད་ཡིག་ནང་ཡིག་ལན་དེ་ངོས་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་གོ་མ་ཤེས་པར་དེ་ལ་དགའ་པོ་བྱེད་སྲིད་ཅེས་གསུངས་ཡོད། མི་ར་བྷན་གྱི་དྲན་ཐོ་ལྟར་ན། འདི་ནི་གུ་ཇ་ར་ཏིའི་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པ་ནི་ཡི་གེ་ལག་བྲིས་ཨ་མ་དེ་ཡིན་པ་དང་། གུ་ཇ་ར་ཏི་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་མཁན་སུ་ཡིན་མིན་ཤེས་གསལ་མེད་པ་རེད།

²⁹

གྷན་དྷི་མཆོག་གི་ཕྱག་ཡིག་དེའི་ནང་གྷན་དྷའི་ཨ་ཧིམ་ས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། ཕྱག་ཡིག་དེ་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་ལ་སུས་ཕུལ་ཡོད་མེད་ཤེས་པར་དཀའ་ཡང་། ཕལ་ཆེར་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱི་རྒྱུད་ནས་བསྐུར་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། ༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་ཕྱག་ཡིག་དེ་བྲིས་པའི་དུས་ཚོད་དེའི་སྐབས་གྷན་དྷི་མཆོག་གིས་དཱན་ཡུན་ཧྲན་ལའང་ཕྱག་ཡིག་ཅིག་ཕུལ་ཡོད་པ་དང་དེའི་སྐོར་ནི་གཙོ་བོ་རྒྱ་ནག་ནང་གི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ལམ་སྟོན་གནང་བ་ཞིག་ཡིན།

³⁰

དཱན་ཡུན་ཧྲན་ལ་ཕྱག་ཡིག་དེ་ཕུལ་བའི་སྐབས་ཁོང་རང་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པ་དང་གོང་གི་ཕྱག་ཡིག་གཉིས་ཀ་དུས་གཅིག་ལ་བྲིས་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་ལ་ཕུལ་བའི་ཕྱག་ཡིག་དེ་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་འབྱོར་ཡོད་བས་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་གྷན་དྷི་མཆོག་གི་ཕྱག་ཡིག་དེ་ལ་ཡིག་ལན་ཞིག་ཀྱང་ཕུལ། ³¹

༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་གྷན་དྷི་མཆོག་ལ་ཕྱག་ཡིག་དེ་ཕུལ་རྗེས་སུ་ཕྱག་ཡིག་དེར་གྷན་རྡིའི་ཡིག་ལན་ཡོད་མེད་ཤེས་པར་དཀའ། མདོར་ན་༡༩༣༡ ཟླ་ ༢ ནང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱི་རྒྱུད་ནས་གྷན་དྷི་མཆོག་ལ་ཕྱག་ཡིག་ཅིག་དང་ཕྱག་རྟགས་ཤིག་ཕུལ་ཡོད། ཕྱག་ཡིག་དེ་ནི་བོད་ཡིག་ནང་བྲིས་ཡོད་པས་གྷན་དྷི་མཆོག་གི་མི་གོ་བར་ཕྱག་ཡིག་གི་ནང་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལན་འདེབས་གནང་མེད། ཡིག་ལན་ཡོད་པའི་ནང་གཙོ་བོ་བོད་མི་དམངས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཨ་ཧིམ་སའི་གོ་བ་ལེན་དགོས་པའི་བསྐུལ་མ་གནང་། ༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཨ་ཧིམ་ས་གོ་བ་ལེན་མི་ཐུབ་པ་དང་འཕགས་བོད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་གཙོ་བོ་རྒྱ་གར་ནས་དར་ཡོད་པ་དང་ད་ལན་ཕྱག་ཡིག་དེ་དབྱིན་འགྱུར་བྱས་ཡོད་པར་གསལ།

ཞྭ་སྒབ་བ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་གྱི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ནང་གསལ་བར་ལྟར་ན་ཁོང་གིས་ “རྒྱ་གར་ཞི་བདེའི་ལམ་ནས་རང་དབང་རང་བཙན་དུ་འཁྲིད་མི་ཆེན་པོ་(མཧཱ་ཏ་མ) གྷན་དྷི་དང་ཡང་ཕྱག་བྲིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་ཡང་ཡོད་ཚོད་འདུག་ཀྱང་། ང་རང་ནས་ཞིབ་འཇུག་སྐབས་ལྕགས་ལུག་ ༡༩༣༡ ལོར་ཆོས་ཀྱི་སྐོར་གནང་བ་གཅིག་ལས་མ་མཇལ་བས་དེ་བཞིན་གཤམ་དུ་བྲིས་ཡོད།”³² ཅེས་བརྗོད་ཡོད་དེ། གྷན་དྷི་དང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབར་འབྲེལ་བ་ཡང་ཡང་ཞེས་པ་དེའི་མང་པོ་ཡོད་པར་བརྗོད་ཀྱང་རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་གྷན་དྷི་མཆོག་ལ་ཕྱག་ཡིག་གཉིས་མ་གཏོགས་བསྐུར་མེད་པར་གསལ། དེ་ནས་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་ཕྱག་ཡིག་དེའི་ནང་གསལ་བར་ལྟར་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ “སྔ་རྟིང་ཡི་གེ་གཉིས” ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དང་གྷན་དྷི་མཆོག་གིས་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་ཕྱག་ཡིག་གཅིག་ལས་ཕུལ་མེད་པར་གྷན་དྷི་མཆོག་གི་གསུང་འབུམ་ནས་ཤེས་ཐུབ།

མཇུག་གཏམ།  

༡༩༣༡ལོའི་ཕྱི་ཟླ་༢ནང་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་མཆོག་ལ་བསྐུར་བའི་ཕྱག་ཡིག་དེ་དཱན་ཡུན་ཧྲན་གྱི་རྒྱུད་ནས་བསྐུར་གནང་ཡོད་པ་དང་ཕྱག་ཡིག་གི་མ་དཔེ་དེ་རག་རྒྱུ་དཀའ་བ་མ་ཟད་ཕྱག་ཡིག་དེའི་ནང་དོན་གང་ཡིན་ཡང་ཤེས་ཐུབ་པ་མེད། ཕྱག་ཡིག་དེར་ཡིག་ལན་དུ་གྷན་དྷི་མཆོག་གིས་ཨ་ཧིམ་ས་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ལན་ཞིག་ཕུལ་ཡོད་ཀྱང་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་གོ་ཐུབ་པ་མ་བྱུང་། གྷན་དྷི་མཆོག་གི་ཕྱག་ཡིག་དེ་དབྱིན་ཡིག་ནང་བྲིས་ཐུབ་ཀྱང་གུ་ཇི་ར་ཏིའི་སྐད་ཡིག་ནང་བྲིས་ཏེ་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་གོ་མི་ཐུབ་པ་དང་། ཕྱག་ཡིག་དེར་༧རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཡིག་ལན་ཞིག་ཀྱང་ཕུལ་ཡོད་པ་རེད །

དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

1. Chung Tan “IN THE FOOTSTEPS OF XUANZANG : TAN YUN-SHAN AND INDIA” Indira Gandhi National Centre for the Arts, 1999,
2. https://news.lzu.edu.cn/c/201009/4a4980192a92a495012acb59703b2bf3.html
3. People’s Daily “Modern Xuanzang” Tan Yunshan, LANZHOU UNIVERSITY, 2010-09-01
4. https://www.visvabharati.ac.in/TanYun-Shan.html
5. Yu Liu Zhaohua “Hunan’s leading figures: Tan Yunshan and Tan Zhong, father and son” 2019-10-28,
6. Singh Binod, “Professor Tan Yunshan remembered ” “https://www.chinadaily.com.cn/opinion/2011-07/14/content_12905138.htm” Chinadaily.com.cn 2011-07-14
7. Ipsita Chakravarty “The Chinese Mahatma: Tan Yunshan and a forgotten ‘plea for asia’”
8. China Culture Translation and Research Network “https://www.cctss.org/article/headlines/6848” 2023-02-16
9. Tan Yunshan: The current social situation in Tibet- conversation with a reporter from Xinsheng News Agency “https://m.fx361.cc/news/2015/0221/17660294.html” 2015-02-21
10. Sir Charles Bell “Portrait of a Dalai Lama” BOOK FAITH INDIA, 1998
11. GOLDSTEIN MELVYN C. “A HISTORY OF MODERN TIBET, VOLUME 1: 1931 -1951 THE DEMISE OF THE LAMAIST STATE” The University of California Press. 2014
12. Collected Literature : Collected works of Mahatma Gandhi, Volume 52
13. ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས། གླེགས་བམ་གཉིས་པ། ཀ་བློན་སྦུག་ཞྭ་སྒབ་ཤག ༡༩༧༦
14. Fabienne Jagou “THE NINTH PANCHEN LAMA(1883-1937) A Life at the Crossroads of Sino-Tibetan Relations” École Francaise d’Extrême-Orient, 2011

རྩོམ་པ་པོའི་གསལ་བཤད། དཔྱད་རྩོམ་འདི་ཉིད་༢༠༢༤ལོའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་དུས་དེབ་ཏུ་བཀོད་ཟིན་པ་ཞིག་ཡིན།

– – – – –