ལོ་རྒྱུས།

 གཉོས་ལོ་ཙཱ་བ་རྗེ་མར་པའི་ལམ་གྲོགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྐོར་ནི་《མར་པའི་མགུར་ཆེན་》ནང་དུ་གསལ་བར་མ་ཟད། རྗེ་མར་པའི་རྣམ་ཐར་ཁག་ཏུ་འགལ་འབྲེལ་གྱི་བྱུང་རིམ་རྣམས་མཐར་ཆགས་སུ་བཀོད་ཡོད། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་ ༡༥༠༤ ༡༥༦༦ ཡང་། རྩ་བའི་ཆ་ནས་གཉོས་ལོ་དང་མར་པའི་བར་དུ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི།

དེ་ལ་ཡང་། 1ཚིག་འགྲེལ། འདིར་གཙོ་བོ་མེ་རོ་བསླངས་ཞེས་པ་འདིར་གོ་དོན་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཡོད་པ། དེ་སྔོན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་ལས་བྱེད་པ་སོགས་མཁས་པའི་གོ་སར་བཞུགས་པ་རེ་གཉིས་ཀྱིས་གོ་བ་མ་ལོངས་པར་བསྟན་པའི་མེ་རོ་ཞེས་པ་མི་རོ[1]་ཞེས་བྲིས་པ་བཅས་དཀའ་རྙོག་ངེས་ཅན་བྱུང་ཡོད་ཚོད་འདུག །དོན་དངོས་ཐོག་མེ་རོ་ཞེས་པ་ནི།

གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་རིག་པ་ནི་སྤྱིར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་བཞིན། བོད་དང་ས་འབྲེལ་ཧི་མཱ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་དུའང་ཕྱི་རྒྱལ་བའི་མཁས་དབང་མང་པོས་གནའ་རྫས་མང་པོ་སྔོག་འདོན་བྱེད་སྐབས་གློ་བོའི་ཡུལ་དུ་གནའ་ཤུལ་སྔོག་འདོན་བྱས་པ་དང་གསར་རྙེད་གང་མང་བྱུང་ཡོད་ཅིང་།

དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་དུ་བྱོན་པའི་སྐྱེས་བུ་དག་ལས་དམིགས་བསལ་གྱི་གླེང་གཞི་ཅན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དཀྱེལ་ཆེ་ཞིང་། ཐོས་པའི་མཐའ་རྒྱ་ཆོད་པ། རྙིང་མ་པ་ཡིན་ལ་དགེ་ལུགས་པ་ཡིན་པ། གྲྭ་བ་ཡིན་ལ་མི་སྐྱའང་ཡིན་པ། སྤྲུལ་སྐུ་ཡིན་ལ་ཚུལ་འཆལ་ཡང་ཡིན་པ། གསང་མྱུལ་བ་ཡིན་ལ་རིགས་ཞེན་པའང་ཡིན་

རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་དུ། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་འབྱོར་བའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཨེ་བ་ཝེ་སི་ཊི ཝེ་རྗི་སི ཨོལ་ཁུའི་(Évariste Régis Huc 1813-1860)སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་བྲིས་ཏེ། ཁོང་གིས་གསུང་རྩོམ་གང་དང་གང་མཛད་ཡོད་པ་དང་། གསུང་རྩོམ་དེ་དག་ལས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འཁོད་པའི་གསུང་རྩོམ་གང་ཡིན་མིན།

རྩོམ་འདིར་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་མིང་ཐོགས་ཚུལ་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ། ཡུལ་དེར་བྱུང་བའི་བཀའ་བསྡུ་བཞི་པ་དང་དགྲ་བཅོམ་ཉི་མ་གུང་པའི་གཏམ་རྒྱུད། དེ་བཞིན་བོད་པ་ཁ་ཆེ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ། སིངྒ་ལའི་ལོ་རྒྱུས་མ་ཧ་ཝསཾ་དང་ཐང་ཟན་ཙང་གི་ལམ་ཡིག དགེ་ཆོས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་ཁག ཨཧྥ་གྷན་ཁུལ་ནས་ཐོན་པའི་བརྩམས་ཆོས།

ད་ཐེངས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་དང་བྷ་བྷུ་མཐར་ཕྱིན་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཕྱག་ལས་ག་རེ་གནང་ཡོད་མེད། <<གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་>>དུ་བཀོད་པའི་དགེ་ཆོས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་གང་དང་གང་ཡིན་མིན།

བོད་སྐད་སྨྲ་ཞིང་བོད་ཡིག་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་མ་འདྲ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་། ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཆོས་ཚུལ་དར་སྟངས་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུད་ཁོངས། འཆད་བྱའི་རྣམ་ཐར། ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཕན་ནུས་དང་། ད་ལྟ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཁུལ་དེ་གསུམ་གྱི་

འདི་ནི་གསར་དུ་རྙེད་སོན་བྱུང་པའི་བཀའ་ཤོག་ཅིག་ཡིན། དེ་སྔར་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་སུས་ཀྱང་འདི་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་མྱོང་མེད། ཕྱི་ལོ(1903)བོད་ཆུ་ཡོས་ལོར་མཛད་པའི་མཁའ་འགྲོ་འོད་ལྡན་བཟང་མོ་(1849-1913)ཞེས་པའི་བཀའ་ཤོག་ཏུ་གྲགས་པ་ཞིག་རེད། ད་ལྟ་མདོ་སྨད་དོ་ཞི་བོན་པོ་དགོན་པར་ཉར་ཡོད།

རྩོམ་ཡིག་འདིར་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོ་ཡས་མས་སུ་བྱོན་པར་ངེས་པའི་ནང་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་《མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་》ཞེས་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོའི་མཛད་བྱང་ལས་འཕྲོས་ཏེ། ཁོང་གི་འཁྲུངས་གཤེགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་མཁས་པའི་བྱ་བ་རྣམ་གསུམ་ལས་རྩོམ་པའི་བྱ་བ་སྟེ།