ནང་དོན་གནད་བསྡུས། རྩོམ་ཡིག་འདིར་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་བྱོན་པའི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོའི [1]《འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྣམ་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ལེགས་བཤད་ལུང་གི་རྒྱ་མཚོ》 ཞེེས་པའམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་མཚོ་ཊཱིཀ་ཏུ་འབོད་པ་དེའི་དཀྱུས་ཀྱི་མཆན་ཡིག་འདེབས་མཁན་སུ་ཡིན་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ལ། སྔ་མ་ཁ་ཅིག་གིས་མཆན་ཡིག་འདེབས་མཁན་ནི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཡིན་ཚུལ་གླེང་བ་བཤད་སྒྲོས་ཙམ་ལས་ཡིད་རྟོན་འཕེར་བའི་གཞི་མེད་ཅིང་། དོན་ངོ་མར་མཆན་ཡིག་དང་གཞུང་དངོས་གཉིས་རྩོམ་མཁན་མི་གཅིག་ཡིན་པའི་དཔང་རྟགས་ཚན་པ་བདུན་གྱི་ལམ་ནས་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་རྣམ་ཐར་དང་མཚོ་ཊཱིཀ་གི་གཞུང་ངོ་སྤྲོད། འདུལ་འགྲེལ་རང་གི་ཡིག་ཚངས་སྤྱིའི་ཁྱད་ཆོས། དཀྱུས་ཀྱི་མཆན་ཡིག་གིས་གཞུང་དངོས་ཀྱི་དཀའ་གནད་གསེལ་དཀྲོལ་ལ་ཁ་སྐོང་ཅི་ཙམ་བྱས་ཡོད་པ། མཆན་ཡིག་འདེམས་མཁན་དང་གཞུང་དངོས་རྩོམ་པ་པོ་མི་གཅིག་ཡིན་མིན་ཀྱི་དོགས་གཞི་སྐྱེ་བའི་གནས་གང་ཡོད་པ། གཞུང་འདིས་ཕྱིས་སུ་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་ལྟར་ཐེབས་ཚུལ་དུས་རབས་སོ་སོའི་རིས་མེད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོའི་གསུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་ཡོད་ཅིང་། དམིགས་སྔར་མཚོ་ཊཱིཀ་གི་གནས་བབས་ཇི་ལྟར་ཡིན་པའི་སྐོར་ནས་དཔྱད་པ་བཏང་སྟེ་མཇུག་གྲུབ་པར་བགྱིས་ཡོད།
བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། འདུལ་བ། མཚོ་སྣ་པ། མཚོ་ཊཱིཀ། མཆན་ཡིག།
གླེང་སློང་བ།
དུས་རབས་གསར་བའི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་ཚ་རླབས་དྲག་ཏུ་འཕྱུར་བཞིན་པའི་དཀྱོགས་མཚམས་འདིར་རང་རེ་རབ་བྱུང་པའི་སྡེ་ནས་ཀྱང་། གཞུང་དཔྱད་རིགས་པའི་དགག་བཞག་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བརྗོད་གཞི་སྣ་མང་གི་དཔྱད་འབྲས་མང་པོ་དྲྭ་སྣེ་བརྒྱུད་ནས་ཕྱོགས་སོ་སོའི་ཀློག་མཁན་མང་པོའི་སྤྱན་ལམ་དུ་འབུལ་བཞིན་པ་ནི་བསྔགས་འོས་ཤིང་། དེ་འབྲེལ་གྱིས་སོ་སོས་གང་ལ་སྦྱོང་བའི་བསླབ་དེབ་དེའི་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་གཙུགས་སུ་འཛིན་པ་ལས་བསླབ་དེབ་དེའི་བྱུང་རབས་དང་། འཕེལ་འགྱུར། ཤུགས་རྐྱེན། རྩོམ་པ་པོའི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་སྲོལ་ཞིག་གནའ་ནས་རང་ཤུགས་ཀྱིས་འཇགས་པའི་གནས་སྟངས་སྣ་ནག་མ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་མོད། ཉེ་བའི་དུས་སུ་སྟོང་ཆ་སྐོང་ཕྱིར་ཆེད་དུ་བཟོས་པ་ལྟ་བུའི་དཔྱད་འབྲས་མང་པོ་ཆུ་མིག་བརྡོལ་བ་བཞིན་འབྱུང་བ་ནི་དུས་དང་མཐུན་པའི་ལམ་ཕྲན་གསར་བ་ཞིག་ལ་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ཀྱིས་ཞུགས་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད། དེ་བས་རེབ་འདིར་གུས་པས་ཀྱང་བགྲང་བྱ་གཉིས་ཀྱི་ཡུན་དུ་འདུལ་བ་མཚོ་ཊཱིཀ་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་དཀྱུས་ཀྱི་མཆན་ཡིག་ལ་དམིགས་གསལ་གྱིས་དོ་སྣང་བྱས་ཤིང་། མཆན་ཡིག་འདིས་གཞུང་རང་གི་སྤྱིའི་གོ་དོན་དང་དཀའ་གནད་གསེལ་དཀྲོལ་ལ་ལྷན་ཐབས་ངེས་ཅན་གནང་ཡོད་པའི་ངོས་འཛིན་ཟབ་མོའི་སྟེང་ནས། མཆན་ཡིག་དང་གཞུང་ཡིག་གཉིས་མགོ་མཇུག་ཀུན་ཞིབ་བསྡུར་གནང་སྟེ། སྔ་ཕྱི་འགལ་བའི་རིགས་ཡོད་མེད་དང་། མཆན་ཡིག་ཏུ་གཞུང་ཡིག་ལས་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་བྱུང་ཡོད་མེད། མཆན་ཡིག་གི་ཚིག་རིས་ལས་གང་ཟག་གཞན་ཞིག་གིས་བྲིས་པའི་རྣམ་པ་མངོན་མིན་སོགས་དཔྱད་མཐར་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་རྒྱུའི་འདུན་པ་བྱུང་བ་ལགས།
དང་པོ། རྩོམ་པ་པོའི་རྣམ་ཐར་དང་མཚོ་ཊཱིཀ་གི་གཞུང་ངོ་སྤྲོད།
གཅིག། རྩོམ་པ་པོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་སྤྲོད།
ཁོང་གི་རྣམ་ཐར་ཧ་ཅང་ཁ་གསལ་གོ་བདེ་ཞིག་འཚོལ་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཧ་ཅང་དཀོན་པ་དང་། ད་སྔར་བྱུང་བའི་རྣམ་ཐར་འདི་དག་ལས་ཀྱང་ཁོང་གི་ལོ་ཚིགས་དང་། མཛད་རྗེས་གོ་རིམ་ཅན་ཞིག་བྱུང་མེད་མོད་རགས་ཙམ་ཞིག། 《ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་རྣམ་ཐར》[2]སོགས་ལས་ཐར་ཐོར་ཙམ་བྱུང་བ་གཞི་བྱས་ན། མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོ་ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ལྕགས་ཁྱི་སྤྱི་ལོ (1310) ཡས་མས་སུ་ལྷོ་ཁ “མཚོ་སྣ་རྫོང” [3] དུ་ཁྱིམ་ཐབ་དབུལ་བོ་ཞིག་གི་ནང་སྐུ་འཁྲུངས། ཆུང་དུས་ནས་བློ་རིག་བཀྲ་ཞིང་། ཐུན་མིན་གྱི་མཛད་པ་ཁ་ཤས་ཀྱང་གྲགས་ཡོད། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ལོན་ཚེ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བཟང་ཆེན་པའི(མཚོ་ཊཱིཀ་ལས“མཁས་པ་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་ཟངས་ཆེན་པ”ཞེས་འབྱུང་།) ཐད་དུ་བྲོས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་། ཚིགས་སྔ་མ་དགེ་ཚུལ་སྡོམ་པ་མནོས་ཏེ་མཚན་ཤེས་རབ་བཟང་པོ་ཞེས་བཏགས། དེ་ནས་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་སྦྱངས། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བཟང་ཆེན་པ་བསམ་སྦྱོར་གཉིས་ཀྱིས་ཚུལ་བཞིན་བསྟེན་ནས་བཀའ་གདམས་གཞུང་དྲུག་སོགས་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོའི་གཞུང་རྣམས་དང་། ཁྱད་པར་འདུལ་བ་ལུང་སྡེ་བཞི། འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བ་ལ་སྦྱངས་ཏེ་ཚིག་དོན་མཐའ་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་མཛད། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བཟང་ཆེན་པ་ལ་མཁན་པོ་ཞུས་ཏེ་མཁན་སློབ་དགེ་འདུན་གྲངས་ཚང་བའི་དབུས་སུ་བསྙེན་པར་རྫོགས་ཏེ་བསླབ་བྱ་མཐའ་དག་ཆེས་ཞིབ་པར་ཐུགས་མངའ་ལྟར་ཕྱག་ལེན་ལ་ཐེབས་པར་མཛད། ཐོས་པ་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་དུ་བྱོན། ལྷག་པར་འདུལ་བ་ལ་མཁས་པའི་ཕུལ་དུ་གྱུར། ཆོས་གྲྭ་ཆེན་པོ་གྲྭ་སྐོར་ལ་བཞུགས་ཏེ། ཤིང་རྟ་ཆེན་པོའི་གཞུང་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ། དགུང་ལོ་ཉེར་གཅིག་ནས་དབུ་བརྩམས་ཏེ། ལུང་སྡེ་བཞིའི་གནད་བསྡུས་པ་འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྣམ་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ་སྟོད་སྨད་གཉིས་ཅན་དང་། མདོ་རྩ་བའི་མཆན་འགྲེལ་པོད་གཅིག་བརྩམས། མཆན་འགྲེལ་དེ་མཚོ་སྣ་པའི་ཡིན་མིན་ཐད་གླེང་གཞི་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་མོད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[4] ལས། ཁོ་བོས་གཞུང་གི་མཆན་ཡིག་ཏུ་བཀོད་པ་དེར་བལྟ་བའོ། ། ཞེས་ཞལ་འཕངས་མཛད་པ་དེ་མཆན་འགྲེལ་ལས་ལེགས་པར་བྱུང་བར་དཔགས་ན་ཁོང་གི་ཡིན་པར་ངེས་སྙམ། གཞན་ཁོང་ལ་མདོ་རྩའི་མཆན་ཡིག་ཅིག་ཡོད་པར་གསལ་ཞིང་། འདི་ལས་གཞན་ཡང་མཐོང་དུ་མེད། གཞན་ཡང་། ལམ་རིམ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་མང་དུ་མཛད། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདི་ནི་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་མངའ་བར་ཡང་གྲགས་ཤིང་། དགོན་གཞི་བསྐྱར་བཞེངས་མཛད་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱག་ལས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེན་པོ་གནང་བར་གྲགས་ལ། སློབ་མ་ཚོགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་ཅིང་། ཐུགས་སྲས་ཐུ་བོ་དགེ་བཤེས་མོན་གྲ་པ་སོགས་སློབ་ཆེན་འདུལ་བ་འཛིན་པ་མང་དུ་བྱུང་། དེ་ལྟར་བསྟན་འགྲོའི་དོན་རྒྱ་ཆེར་མཛད་ནས་དགུང་ལོ་དོན་གཉིས་བཞེས་པའི་ཚེ་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་བསླབ་བྱ་རྒྱས་པར་མཛད་དེ་གྲྭ་སྐོར་གདན་ས་མོན་གྲ་པ་ལ་གཏད་ནས་ཞི་བར་གཤེགས་སོ། །
གཉིས། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་གཞུང་ངོ་སྤྲོད།
འདུལ་འགྲེལ་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་བྱོན་པའི་མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་རང་ལོ་ཉེར་གཅིག་ནས་རྩོམ་ཚུགས་ཤིང་། བསྟན་འགྱུར་ལས་བྱུང་བའི《འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བ》ཞེས་པ་སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱིས་བརྩམས་པ་དེའི་གཞུང་འགྲེལ་དུ་བརྩམས་ཤིང་། ཤོག་དཔར་ལ་པོད་ཏི་མཐུག་ཚད་གཉིས་ཡོད་ལ། ད་ལྟའི་ལྕགས་དཔར་ལ་སྟོད་སྨད་གཉིས་ཅན། སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ཅན་ཅི་རིགས་ཡོད། འདུལ་འགྲེལ་འདི་རྩོམ་སྟངས་ཅི་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་སྙམ་ན། གཞུང་རྩོམ་མགོ་ཚུགས་པ་ནས་མདོ་ཚིག་རང་ནང་འདྲེན་བྱས་ཏེ། སྐབས་བབ་ཀྱི་དོན་ཚན་གོ་དཀའ་བའི་རིགས་ལ་དགག་གཞག་སྤོང་གསུམ་དང་། གླེང་གཞི། ངོ་ཏི། དབྱེ་བ། ངེས་ཚིག་སྟེ་ས་བཅད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཚགས་དམ་པོ་བྱས་ཡོད་ལ། བར་སྐབས་ཀྱི་དོན་ཚན་ཅུང་མང་བའི་རིགས་ལ་《འདུལ་བ་ལུང་གཞི》དང《རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས》བྱུང་བ་ལྟ་བུའི་སྡོམ་ཚིག་རང་བཞིན་དུ་བཀོད་ནས་གཞུང་དོན་ཡོངས་རྫོགས་ཁ་གསལ་དང་། སྔ་ཕྱི་འབྲེལ་ཆགས་པའི་སྟེང་ནས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་ཡོད། གཞུང་བརྩམས་ཟིན་པའི་རྗེས་སུའང་གཞུང་གི་ཚིག་དོན་བསྐྱར་བརྟག་བྱས་ནས་དཀྱིས་སུ་མཆན་ཡིག་སྣོན་མ་བྱས་ནས་གྲུབ་ཡོད་ལ། གཞུང་འདི་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཆེས་དགའ་བསུ་དང་དང་ལེན་ཐོབ་པའི་བརྩམས་ཆོས་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཡིན།
ཁོང་གིས་འདུལ་འགྲེལ་རྩོམ་སྐབས་དེ་སྔར་བྱོན་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་འདུལ་འགྲེལ་མང་པོ་ཕྱོགས་སྔ་བྱས་ནས། ལེགས་ཆ་བསྡུ་ལེན་དང་། མི་འཐད་པའི་རིགས་ལ་ལུང་རིགས་ཀྱི་དགག་པ་ཆ་ནན་བཏང་སྟེ་གཞུང་གི་རང་རྐང་ཟིན་པ་བྱས་ཡོད་ལ། འདུལ་འགྲེལ་འདིའི་མཇུག་ཏུ་ཁོང་གིས་ལྟ་ཀློག་དང་ཁུངས་བཅོལ་བའི་བསྟན་བཅོས་མཚན་སྨྲས་པ་ལས། འདུལ་ལུང་སྡེ་བཞིས་གཙོས་པའི་འདུལ་གཞུང་གི་བསྟན་བཅོས་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཅིག་གི་མཚན་ནས་བཟུང་ཡོད་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རང་གྲངས་བགྲངས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། འདུལ་འགྲེལ་རང་ལ་མཇལ་ཡོང་ན། ཁོང་གིས་འདུལ་གཞུང་སྤྱི་ལ་གཟིགས་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད་པ་ངང་གིས་རྟོགས་ཡོང་སྟེ། མཁས་པ་སྔ་མས་ཁུངས་འདྲེན་བྱས་པའི་ལུང་ཚིག་ལ་ཚིག་དོན་གཉིས་ཆར་ནས་དག་བཅོས་གནང་བས་མཚོན་ནུས། ལྷག་དོན་ཁོང་ལ་མཚོན་ལ་རྒྱ་བོད་ས་མཚམས་མེད་པར་མདོ་རང་གི་དགོངས་དོན་དང་མི་མཐུན་པ་བྱུང་ན། རྒྱ་གཞུང་ཡིན་ཀྱང་ངོས་ལེན་མེད་པར་མ་ཟད། ཕྱོགས་སྔར་བླངས་ན་འགོག་ནུས་པའི་ཐུགས་སྟོབས་ཡོད་ལ། དེ་ནི་སྐབས་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་མགོ་ཁུངས་ཡོད་ཚུལ་རྒྱ་གར་གཏུགས་ཅི་ཐུབ་དང་། རྒྱ་གར་མཁས་པ་གསུངས་ཕྱིར་ན་ཐམས་ཅད་འགྲིག་འགྲིག་ཏུ་རློམ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཅུང་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཏུ་སྣང་། དེས་ན་འདུལ་འགྲེལ་འདིས་སྐབས་དེའི་འདུལ་གཞུང་སློབ་གཉེར་རྣམ་པའི་དགོས་མཁོ་སྐོང་བ་ནས་དུས་རབས་སོ་སོའི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་བརྒྱུད་དེ་ད་ལྟའི་བར་སློར་གཉེར་གྱི་འཇུག་པ་ཆད་མ་མྱོང་ལ། ཉེ་བའི་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གཞུང་འདི་ཤིང་དཔར་བཏབ་ཅིང་། གདན་ས་ཁག་གི་སློབ་གཉེར་པའི་བསླབ་དེབ་གནང་དགོས་པའི་བཀའི་དབུགས་དབྱུང་པ་ནས་གཞུང་འདིའི་འཕྲིན་ལས་ཆ་འཕྲིན་གསར་བའི་མུ་རྒྱུན་དང་འགྲོགས་ནས་རིས་མེད་ཆོས་སྡེ་སོ་སོའི་འདུལ་བ་སློབ་གཉེར་གནང་སའི་གཞི་རྩར་གྱུར་ཡོད།
གཉིས་པ། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་ཐུན་མོང་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས།
གཅིག། ས་བཅད་ཀྱི་ཆིངས་དོམ་པའི་ཆེ་བ། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་ས་བཅད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཕུབས་སྟངས་ལ་མཚོན་ན། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམ་པའི་གཞུང་ཁོག་ཕུབས་སྟངས། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱི《རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས》[5]ལས། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་ས་བཅུ་བདུན་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། བཅུ་བདུན་གང་ཞེ་ན། སྤྱི་སྡོམ་ནི། རྣམ་ཤེས་ལྔ་དང་ལྡན་པ་དང༌། །ཡིད་ཀྱི་ས་དང་གཞན་གསུམ་སྟེ། །རྟོག་དཔྱོད་བཅས་ལ་སོགས་པ་དང༌། །ཏིང་འཛིན་བཅས་དང་མ་ཡིན་དང༌། །སེམས་ཡོད་པ་དང་སེམས་མེད་དང༌། །ཐོས་དང་བསམས་དང་བསྒོམས་པ་དང༌། །དེ་བཞིན་ཐེག་པ་གསུམ་ལྡན་དང༌། །ཕུང་པོར་བཅས་དང་ཕུང་མེད་གཞན། ། ཞེས་གཞུང་གི་དབུར་དོན་ཚན་གྱི་རིགས་རྣམས་སྡོམ་ཚིག་རང་བཞིན་ཅན་བྱས་ནས་གཟོད་རེ་རེ་བཀྲལ་བའི་ལུགས་དང་། བོད་ཀྱི་མཁས་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ས་བཅད་ཕུངས་སྟངས། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་སྨད་བརྩམས་པའི་རྔོག་ལོའི《རྣམ་ངེས་ཊཱིཀ》སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་གཞུང་ཚིག་དང་མ་འདྲེས་པར་ལོགས་སུ་ས་བཅད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་འཇོག་སྟངས་གཉིས་ཀ་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་གཞུང་ཁོག་བསྲིངས་ཡོད་དེ། སོ་སོར་ཐར་བའི་སྡོམ་པའི་སྤྱི་དོན་གྱི་སྐབས། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[6]ལས། “དང་པོ་ལ་བཅུ་སྟེ། དབྱེ་བསྡུ་མཚན་ཉིད་སྒྲ་བཤད་དང་། ། རྒྱུ་རྐྱེན་འབྲས་བུ་ངོ་བོ་དང་། ། གནས་ཚུལ་བྱེད་པའི་ལས་དང་བཅུར། ། སོ་སོར་ཐར་སྡོམ་རྣམ་པར་བཤད། །” ཅེས་སྤྱི་དོན་འཆད་པའི་དབུར་སྡོམ་ཚིག་རང་བཞིན་ཅན་བྱས་ནས་རིམ་བཞིན་དོན་ཚན་རྣམས་ཕྱེས་ནས་བཀྲལ་བ་དང་། འདུལ་བ་མདོར་བསྡུས་ཀྱི་སྤྱི་དོན་ལས་བསྡུས་དོན་འཆད་སྐབས། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[7]ལས། “ གཉིས་པ་བསྡུས་པའི་དོན་ལ་བརྒྱད་དེ། དབྱེ་བ་ངོ་བོ་མཚན་ཉིད་ངེས་ཚིག་དང་། ། གཞི་དང་རྒྱུ་མཚན་དང་ནི་སྦྱར་ཚུལ་དང་། ། སྔར་བཅས་རྗེས་བཅས་གང་ཡིན་བརྟག་པ་སྟེ། ། བརྒྱད་ཀྱིས་འདི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ། །” ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ནས་རིམ་བཞིན་དོན་ཚན་རྣམས་ཕྱེས་ནས་བཀྲལ་ཡོད་པས་ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་མཁས་པའི་ས་བཅད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞིའི་ལེགས་ཆ་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་གསལ།
གཞན་གཞུང་དང་སྦྲགས་ནས་ས་བཅད་འཇོག་སྟངས་ལ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[8]གི་དབུར། “དང་པོ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ཞེས་པས་བསྟན་ཏོ། ། འདི་ལ་གཉིས་ཏེ། སྤྱིའི་དོན་དང་། ཡན་ལག་གི་དོན་ཏོ། །” ཞེས་གསུངས་ཤིང་། དང་པོས་སྤྱི་དོན་མཐའ་དཔྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཀྲལ་ཞིང་། གཉིས་ཡན་ལག་གམ་འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་ཚིག་དོན་འགྲོལ་དཀའ་བའི་རིགས་སྐབས་བབ་ཀྱིས་དགོངས་དོན་བཀྲལ་ཡོད་ལ། གཞུང་ཧྲིལ་བོའི་དོན་གནད་གང་ཞིག་འཆད་ན་ས་བཅད་འདི་གཉིས་ཀྱིས་སྲོག་ཤིང་བྱས་ཡོད་ལ། ཡང་། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[9]གི་དབུར། “དང་པོ་ལ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབུར་དགོས་འབྲེལ་གྱི་ངག་བཀོད་པའི་དགོས་པ་དང་། དགོས་འབྲེལ་གྱི་བསྡུས་པའི་དོན་ནོ། ། དང་པོ་ལ་གསུམ་སྟེ། གཞན་ལུགས་དགག་པ་དང་། རང་ལུགས་བཞག་པ་དང་། དེ་ལ་རྩོད་པ་སྤོང་བའོ། །” ཞེས་གསུངས་ཤིང་། དེ་ནི་བོད་འགྲེལ་སྤྱིའི་སྒྲིག་གཞི་འཇོག་ཚུལ་དང་། ཐུན་མོང་དང་མི་འདྲ་ས་ཞིག་ལ། གཞན་ལུགས་དགག་པའི་སྐབས་སུ། “དེ་དགག་པ་ལ་གཉིས་ལས། གནོད་བྱེད་བརྗོད་པ་ནི།” ཞེས་ཕྱོགས་སྔའི་འདོད་པར་ཐལ་འགྱུར་གྱིས་སུན་འབྱིན་གཏོང་བ་དང་། གཉིས་པ། “སྒྲུབ་བྱེད་གཞིག་པ་ནི།” ཞེས་ཕྱོགས་སྔའི་གང་ལ་རྒྱབ་རྟེན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཁུངས་ལུང་གི་དགོངས་པ་འགྲེལ་བ་དང་། དེ་དང་འགལ་བའི་མདོ་ལུང་ལ་གཏུགས་ནས་ཕྱོགས་སྔའི་སྒྲུབ་བྱེད་མི་འཐད་པ་གསལ་བར་བརྗོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་ཡོད་ཅིང་། དེ་མིན་ལྟུང་བའི་སྡེ་ཚན་བྱེ་བྲག་པ་འཆད་སྐབས། “ གླེང་གཞི། དགག་བྱ། ངོ་ཏི། ཡན་ལག་བརྩི་བ།” ཞེས་ལྟུང་བའི་བཅས་པ་མཛད་པའི་ཡུལ་དང་འབྲེལ་ནས་མདོ་ལས་བྱུང་བའི་གླེང་གཞི་དང་། ཅིའི་ཕྱིར་ལྟུང་བའི་ལས་དེ་འགོག་དགོས་པའི་དགག་བྱ། ལྟུང་བའི་ངོ་ཏིའམ་མཚན་ཉིད། ལྟུང་བའི་ཡན་ལག་གིི་གྲངས་དང་། དེ་ཇི་ལྟར་ཚང་ཚུལ་བཅས་གསལ་བར་ས་བཅད་བཞག་ནས་གསུངས་ཡོད།
གཉིས། ཕྱོགས་སྔ་གསལ་བའི་ཆེ་བ། མཚོ་ཊཱིཀ་གིས་ཕྱོགས་སྔ་འགོད་པ་ལ་ཁ་ཅིག་གིས་འདི་ཟེར་ཞེས་པ་ཙམ་གྱིས་མ་ཆོག་པར་ཕྱོགས་སྔའི་གཞུང་གང་ཁུངས་བཅོལ་གྱིན་ཡོད་ན་གཞུང་ཚིག་རིམ་བཞིན་དཀྱིས་སུ་བཀོད་ནས། ཕྱོགས་སྔའི་འདོད་པ་གསལ་བ་དང་རྒྱབ་རྟེན་དང་གསལ་བར་འགོད་པ་འདིའང་གཞུང་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་མཐོང་སྟེ། ཤེས་བཞིན་རྫུན་སྨྲ་ལས་འཕྲོས་ཏེ་ལྟུང་བའི་སྦྱོར་བ་ལུས་ངག་ཏུ་ཐོན་དགོས་མིན་རྩོད་པའི་སྐབས་ལྟ་བུས་མཚོན་ན། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[10]ལས། “འདིར་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལུས་ངག་ཏུ་མ་ཐོན་པའི་ལྟུང་བ་ཐམས་ཅད་བསྡམ་བྱ་ཡིན་གྱི། བཤགས་དགོས་ཡན་ཆད་ཀྱི་ལྟུང་བ་བསྐྱེད་པ་ལ་ལུང་ངག་ཏུ་ཐོན་པ་ཡན་ལག་ཏུ་དགོས་ཏེ། ཞེས་ཕྱོགས་སྔའི་འདོད་པ་གསལ་བར་བཀོད་ཅིང་། དེ་ལྟར་འདོད་པའི་རྒྱབ་རྟེན་གང་ལ་བྱས་ཡོད་པ་གསལ་ཆེད་དུ། འདུལ་བ་བསྡུས་པ། ཊཱི་ཀ། ལུང་གཏམ་གྱི་གཞི། འོད་ལྡན། གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་སྟེ། ཕྱོགས་སྔས་ཁུངས་བྱས་པའི་འདུལ་གཞུང་དག་གི་ལུང་ཚིག་བཅས་གཞུང་དཀྱིས་སུ་དྲངས་ཡོད་ཅིང་། དེའང་སྣ་གཅིག་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར། “འགྲོ་བ་གཞན་གྱི་རྣམ་པ་བསྟེན་པ་བསད་པ་ཡང་ངོ། །’’ ཞེས་པའི་ཐད་མཚོ་ཊཱིཀ་གིས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་འགོག་པའི་སྐབས་སུའང་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་གྱི་རྒྱབ་རྟེན་དང་བཅས་པ་དཀྱུས་སུ་དྲངས་ཡོད་པས་མཚོན་གཞུང་གོང་འོག་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་མཚོ་སྣ་པ་ཁོང་གི་དགག་པ་གནད་དུ་སོང་བ་ཅི་ཆ་སྟེ། ཕྱོགས་སྔའི་ཞེ་འདོད་ཀྱི་ཕུགས་བསྔོགས་ནས་འདོན་པ་འདི་གཞུང་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་མངོན།
གསུམ། ཕྱོགས་སྔ་འཕར་མའི་ཆེ་བ། མཚོ་ཊཱིཀ་གིས་འཆབ་མེད་ཀྱི་ཕམ་པའི་ཕྱིར་བཅོས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་དོན་འཆད་པའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[11] ལས། “ ཡན་ལག་གི་དོན་ནི། འཆབ་པའི་སེམས་མ་སྐྱེས་ན་མཐའ་ལས་ལྡང་བར་འགྱུར་ཞེས་སོ། ། འོ་ན་ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས་དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་དགའ་བ་ཅན་གྱིས་སྤྱད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་སྤྱད་ཀྱང་སེམས་གཅིག་གིས་ཀྱང་མ་བཅབས་པས་འདི་ཕམ་པར་མ་གྱུར་གྱིས། ཞེས་པ་གསུངས་པ་དང་། འཕགས་པ་བེ་ཤ་ཀའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་། མི་འཆབ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ནི། གལ་ཏེ་(ཉེས་ལྟུང)བྱུང་ནའང་གཅིག་ལ་མཐོལ། (འཆབ་པའི་ཉེས་ལྟུང་།)། ཆུང་ངུ་ལ་ཡང་འཇིགས་པའི་ཕྱིར། ། དེ་ལ་ཕས་ཕམ་མི་འབྱུང་ངོ་། ། ཞེས་བཤད་པ་དང་། མཛོད་འགྲེལ་ལས། ལྟུང་བ་བྱུང་བའི་མོད་ལ་ཕམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མི་ཟེར་གྱི་ལ་ལ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་ཕམ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་འགས་ཀྱང་མི་འཆབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བཤད་པ་དང་། མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་(གང་སྤེལ།)ལས། གལ་ཏེ་སེམས་ནི་གཅིག་གིས་ཀྱང་། ། བཅབས་པ་མེད་པར་འཆགས་བྱེད་ན། ། ཐ་མ་བྱུང་བར་གྱུར་ན་ཡང་། ། དེ་ནི་ཕམ་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཞེས་དང་། (མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་དོན་གསལ་ལས་ཀྱང་། ཁོ་བོ་ཅག་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ལྟུང་བ་བྱུང་བའི་མོད་ཁོ་ན་ལ་ཕམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མི་ཟེར་གྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འཆབ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ནི་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་སོ། ། ) ཞེས་བཤད་པ་དེ་གཞུང་མང་པོ་དེ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། ཞེས་འཆབ་སེམས་ཕམ་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་དགོས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁུངས་ཅི་ཡོད་ཕྱོགས་སྔ་འཕར་མར་བཀོད་ཅིང་། དེ་བཞིན་གཞུང་ཧྲིལ་བོའི་མགོ་མཇུག་ཀུན་ཏུ་ཕྱོགས་སྔ་འཕར་མར་འགོད་པ་འདིས་ཁོང་གིས་ཕྱོགས་སྔའི་འདོད་པར་སུན་འབྱིན་གཏོང་ན་དགག་པ་འཐུས་ཚང་བྱེད་པའི་བསམ་བློ་བསྐྱེད་ཡོད་པ་དཔོག་ནུས་ཤིང་། དེ་ལྟར་བྱེད་པ་གཞུང་ལུགས་འདིའི་འཕྲིན་ལས་འཕེལ་བའི་གྲུབ་ཆ་གལ་བོ་ཆེ་ཞིག་ཡིན།
བཞི། སྒྲུབ་བྱེད་བརྩེགས་མ་འདྲེན་པའི་ཆེ་བ། མཚོ་ཊཱིཀ་གིས་གོང་འོག་ཀུན་ཏུ་གཞན་ལུགས་དགག་པའི་སྐབས་སུ་སྒྲུབ་བྱེད་འཕར་བ་འགོད་པའི་ལུགས་ཤིག་བཟུང་ཡོད་དེ། འཕར་མ་ཞེས་སྒྲུབ་བྱེད་བརྩེགས་མ་འདྲེན་པ་ལ་ཟེར། ཕམ་པས་སྡོམ་པ་གཏོང་མིན་རྩོད་པའི་རང་ལུགས་འཇོག་དུས། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[12]ལས། “བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ལྟར་ན་ཕམ་པས་སྡོམ་པ་མི་གཏོང་བ་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་ལྔ་སྟེ། རང་རྒྱུད་ལ་ལྟུང་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་རྒྱུད་ལ་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གང་ཟག་གཅིག་ལ་ཕམ་པ་བཞི་འབྱུང་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྔོན་གྱི་སྡོམ་པའི་གྲལ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་གི་བསླབ་པ་འབུལ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་སོ། །” ཞེས་གསུངས་ཤིང་། “སྒྲུབ་བྱེད་དང་པོ་ནི།”ཞེེས་ལུང་རྣམ་འབྱེད་དྲངས་པ་དང་། “སྒྲུབ་བྱེད་གཉིས་པ་ནི།” ཞེས་ལུང་ཞི་བ་དྲངས་པ། “སྒྲུབ་བྱེད་གསུམ་པ་ནི།” ཞེས་ཡང་ལུང་ཞི་བའི་ཚིག་དང་། “སྒྲུབ་བྱེད་བཞི་པ་ནི།” ཞེས་ལུང་ཕྲན་ཚེགས་དྲངས་པ། “སྒྲུབ་བྱེད་ལྔ་པ་ནི།” ཞེས་ལུང་གཏམ་གྱི་གཞི་དྲངས་ནས་སྒྲུབ་བྱེད་བརྩེགས་མ་བཀོད་ཅིང་། བསྒོ་འགྱུར་གྱི་ལྟུང་བའི་སྦྱོར་ལྟུང་གི་གཞན་ལུགས་དགག་པའི་སྐབས། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[13]ལས། “དང་པོ་གནོད་བྱེད་བརྗོད་པ་ནི། ལུང་རྩ་འགྲེལ་དང་མདོ་རྩ་འགྲེལ་ལ་སོགས་པ་གཞུང་དྲུག་དང་འགལ་ཏེ། (དབྱེན་བྱེད་པའི་ལྷག་མའི་སྐབས་ཀྱི) ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས། བཞམས་ཏེ་བསྒོ་བ་ན་གཞི་དེ་གཏོང་ན་དེ་ལྟ་ན་ལེགས། གལ་ཏེ་མི་གཏོང་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ལུང་དེའི་འགྲེལ་པ་ལས། གང་ཟག་ཚིག་གིས་བཞམས་ཏེ་ཕྱིར་བཟློག་པ་མི་གཏོང་ན་ཡང་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་འགྱུར་བ་སྟེ། (དགེ་འདུན་གྱིས་བསྒོ་བ་ལ་མི་གཏོང་བའི་མཐར་དངོས་གཞིར་གྱུར་པ་ལས།) གང་ཟག་གིས་བསྒོ་བ་དེ་དགེ་འདུན་གྱིས་བསྒོ་བ་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་ཡིན་པས་སྦྱོར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཞེས་པ་དང་། (ཐོག་མར་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། བཞམས་བསྒོ་ལ་སོགས་པས་བཟློག་ཀྱང་མི་གཏོང་བའི་འཇུག་པ་འཇུག་སྟེ་འཇུག་པ་གཉིས་ལས་བཟློག་ཀྱང་མི་གཏོང་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱི། ) འཇུག་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཉིད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཊཱི་ཀ་ལས། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་བྱ་བ་ལ་རྩོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཉིད་དེ་སྦོམ་པོ་ཡིན་ནོ།།(ཞེས་གསུངས་ཤིང་།) ཊཱི་ཀ་ (བཞམས་བསྒོ་ལས་མི་གཏོང་བ་ལས། ལས་བརྗོད་པ་ཐ་མ་མི་གཏོང་བར་དེ། མི་གཏོང་བ་ལྔ་ཡོད་པ་ལས།) ལས། ལས་ཐ་མ་མ་གཏོགས་པའི་མི་གཏོང་བ་ནི་སྦྱོར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་པ་དང་གཞུང་འགྲེལ་ལས་ཀྱང་། བཞམས་ཏེ་བསྒོ་བ་ན་མི་གཏོང་ན་སྦོམ་པོ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ།།” ཞེས་སྒྲུབ་བྱེད་གྱི་ལུང་ཚན་དྲུག་བརྩེགས་མར་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། འདི་ལས་གཞན་ཤ་འདུལ་འཛིན་དང་བྱ་འདུལ་འཛིན་གཉིས་ཀྱིས་སྔོན་ཆོག་བཅུར་འདོད་པ་སྒྲུབ་བྱེད་བརྩེགས་མ་ལྔའི་སྒོ་ནས་བཀག་ཡོད། དེ་སོགས་སྒྲུབ་བྱེད་བརྩེགས་མའི་སྒོ་ནས་གཞུང་བསྲིངས་པ་འདིས་མཚོ་སྣ་པ་ཁོང་གིས་འདུལ་གཞུང་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུའི་ཚིག་རེ་རེར་ཡང་ནན་གྱིས་ཞིབ་དཔྱོད་བྱས་པའི་སྐུ་ཡོན་མཐོང་ཐུབ། དེས་ན་གོང་གི་ཁྱད་ཆོས་དག་ནི་ཕྱིས་སུ་གཞུང་འདིའི་འཕྲིན་ལས་འདུལ་གཞུང་དང་མི་འདྲ་བར་རྒྱས་པའི་རྒྱུ་མཚན་འགངས་ཆེན་དུ་ངོས་བཟུང་ཆོག །
གསུམ་པ། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་མཆན་ཡིག་འདེབས་མཁན་དངོས་འཚོལ་བ།
གཅིག། 《མདོ་རྩ་བ》[14]ལས། “ ལྷ་དང་ཀླུ་དང་གནོད་སྦྱིན་དང་། དྲི་ཟ་དང་མིའམ་ཅི་དང་ལྟོ་འཕྱི་ཆེན་པོ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་ཤ་ཟ་དང་གྲུལ་བུམ་དང་ལུས་སྲུལ་བོ་དང་ལུས་སྲུལ་བའི་ཟླ་ཉིད་དོ། །” ཞེས་པའི་ཐད་ནས་དེ་དག་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་ཏུ་གཏོགས་ཚད་འཆད་སྐབས། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[15]ལས། “ལྷ་གནོད་སྦྱིན་དྲི་ཟ་གསུམ་ལྷའི་བྱེ་བྲག་གོ། ། ཀླུ་དང་མི་འམ་ཅི་ལྟོ་འཕྱོ་ཆེན་པོ་གསུམ་དུད་འགྲོ་སྟེ། ལྷག་མ་བཞི་（ཡི་དྭགས་ཤ་ཟ་ལུས་སྲུལ་བོ་གྲུལ་བུམ།）ཡི་དྭགས་སོ། །（ལྷ་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་བཅུའི་འབྲུ་སྣོན་ནི་རྣམ་འབྱེད་འགྲེལ་དང་གཞི་འགྲེལ་ལས་བཤད་དོ། ། “ཁོ་བོས་གཞུང་གི་མཆན་ཡིག”ཏུ་བཀོད་པ་དེར་བལྟ་བའོ། །）”ཞེས་མདོ་རྩའི་ཚིག་འདིའི་འབྲུ་འགྲེལ་མཆན་ཡིག་ཅིག་ལ་ཞལ་འཕངས་མཛད་ཅིང་། ཞལ་འཕངས་མཛད་པའི་མཆན་ཡིག་དེ་ཁོང་གི 《འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྣམ་བཤད་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ལེགས་བཤད་ལུང་གི་རྒྱ་མཚོ》[16] ཞེས་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ངེས་ཏེ། འདི་ལས། དེ་དག་གི་འབྲུ་སྣོན་གསལ་བོར་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། མཇུག་ཏུ་ཡང་། “ལྷ་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་པོའི་འབྲུ་སྣོན་དེ་རྣམས་ནི་རྣམ་འབྱེད་དང་གཞི་འགྲེལ་ལས་བཤད་དོ། །” ཞེས་ཕལ་ཆར་གཉིས་ཀའི་ཚིག་ཟིན་ཀྱང་འདྲ་བོ་བྱུང་ཡོད་ལ། འདིས་མདོ་རྩའི་མཆན་འགྲེལ་དང་མཚོ་ཊཱིཀ་གི་མཆན་ཡིག་གཉིས་འདེབས་མཁན་གཅིག་ཡིན་པ་དཔགས་ཆོག ། མཆན་ཡིག་འདི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་བཏབ་པའི་བཤད་སྟངས་ཤིག་ཡོད་མོད། དེ་ཕལ་ཆེར་གཞི་འཛིན་པ་མེད་པའི་གཏམ་ཡིན།
གཉིས། མ་བྱིན་ལེན་གྱི་ཕམ་པའི་མཐར་ཐུག་གི་ཡག་ལག་ལ་རྩོད་པ་སྤོང་བའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[17]ལས། “(རང་གིས་དྭོགས་པ”རྩོད་པ་འདི་སྐད་དུ།)” ཞེས་ཐོབ་བློ་སྐྱེས་པ་མཐར་ཐུག་གི་ཡན་ལག་ཡིན་ན་ཕམ་བཞི་དུས་གཅིག་ལ་འབྱུང་མི་འབྱུང་གི་དོགས་པ་དེ་མཚོ་སྣ་པ་རང་གིས་དོགས་སློང་བྱས་པ་ལྟར་དུ་གསུངས་ཡོད།
གསུམ། མཚན་མཐའ་དང་འབྲེལ་བའི་ལྟུང་བ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཞག་མཐའ་མའི་ངོས་འཛིན་གྱི་རྩོད་སྤོང་སྐབས། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[18]ལས། “མཚན་མོ་གཉིས་ཉལ་ན་ནུབ་ལྷག་གི་ལྟུང་བ་བསྐྱེད་པར་ཐལ། ཞག་གསུམ་པའི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱབ་པ་མ་གྲུབ་སྟེ། མཚན་མོ་གསུམ་པར་ཉལ་ནས་སྐྱ་རེངས་ཤར་ན་ལྟུང་བྱེད་དུ (མའི་རྣམ་འབྱེད་ལས།) གསུངས་ཀྱི། ཞག་གསུམ་པའི་སྐྱ་རེངས་ཤར་ན་ཞེས་པ་ནི་གཞུང་གང་ལས་ཀྱང་མ་བཤད་དོ། ། (རྩོད་པ་འདི་ནི་“རང་གིས་དོགས་པ་བསུ་བའོ”) ”ཞེས་རྩོད་པ་འདི་མཚོ་ཊཱིཀ་རང་གི་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད།
བཞི། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་ཞུ་བ་སྤྱིར་བསྟན་གྱི་འཆབ་སེམས་ཕན་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་དགོས་མིན་འཆད་པའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[19]ལས། “འཆབ་སེམས་ཕན་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་དགོས་ན་ནི། (མཁས་པ་དབྱིག་གཉེན་ཡང་མདོ་སྡེ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་འཆབ་སེམས་ཕན་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་དགོས་པར་བཞེད་ཀྱང་མཁས་པ་དབྱིག་གཉེན་ད་ལྟར་བཞུགས་ནའང“ང་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེས་འདི་ཡོད་དེ)” ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས། སྐྱོང་མས་ཆོམ་རྐུན་དྲུག་ཅུ་འཆི་བར་བྱས་ཏེ། འཆབ་སེམས་གཏན་ནས་མེད་ཀྱང་སྐྱོང་མ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་ཡང་འགལ་ལོ། །” ཞེས་གནོད་བྱེད་འདི་རང་གི་མཚོ་སྣ་པ་རང་གིས་མངོན་ཆོས་ལྟ་བུར་བྱས་ནས་གསུངས་ཡོད།
ལྔ། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་ཁང་པའི་ལྷག་མ་འཆད་སྐབས་ས་གཞི་བཙལ་བ་དང་ས་གཞི་མ་དག་པ་གསུམ་སྟེ་སྐྱོན་བཞི་ལ་ཡན་ལག་གཙོ་ཆེ་ཆུང་ཡོད་མེད་ལ། འཕགས་པ་བེ་ཤ་ཀས་གཙོ་ཆེ་ཆུང་མི་འདོད་པ་དང་། ཆོས་བཤེས་ཀྱིས་བཙལ་བ་གཙོ་བར་འདོད་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ལས་རང་ལུགས་འཇོག་དུས། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[20]ལས། “འོ་ན་གང་ཞེ་ན།（རྒྱ་དང་ཚ་རོང་བ་དང“ཁོ་བོ”ནི།）འདིར་པཎྡི་ཏ་གཞན་གྱི་འདོད་པ་ས་གཞི་མ་དག་པའི་ཆོས་གསུམ་རེ་རེས་ཀྱང་མཐར་སྦོམ་པོར་འགྱུར་བ་དེ་འཐད་པར་སེམས་ཏེ། ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས་སྦོམ་པོར་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ལ།” ཞེས་ཁོ་བོ་རང་གི་འདོད་པ་ལ་མཆན་ཡིག་ལས་གསལ་འདེབས་བྱས་ནས་གསུངས་ཡོད།
དྲུག། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་ཞུ་བ་སྤྱིར་བསྟན་གྱི་དངོས་པོ་གཙོ་བོའི་ལྟུང་བའི་གྲངས་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྩོད་པ་སྤོང་བའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[21]ལས། “ཁ་ཅིག་ན་རེ། ཕམ་པ་དང་པོ་བྱེ་བྲག་ལ་དངོས་པོ་གཙོ་མོད། སྤྱི་ལ་འདུ་ཤེས་གཙོ་སྟེ་གཞན་དུ་ན་ལུང་ཞུ་བ་ལས་མ་དཀྲིས་པ་ལ་དཀྲིས་པར་འདུ་ཤེས་ཏེ་བཅུག་ན་ཅིར་འགྱུར། སྦོམ་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་（ལུང་ཡི་གེ་མ་ནོར་བར་ངེས་དོན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་བླ་མ་བཞེད་ཀྱང“ཁོ་བོ”ནི།）ལུང་ཡི་གེ་ནོར་བར་སེམས་ཏེ། སྐབས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལུང་ཞུ་བ་ཉུང་ཤོས་ལས་བར་ཆད་མ་མཆིས་པ་ལ་བར་ཆད་དང་བཅས་པར་འདུ་ཤེས་ཏེ་བཅུག་ན་ཅིར་འགྱུར། མཐར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།” ཞེས་ཀྱང་རང་གི་འདོད་པ་ལ་མཆན་ཡིག་ལས་གསལ་འདེབས་ཞིབ་མོ་གནང་ཡོད།
བདུན། སྤང་ལྟུང་ཐུན་མོང་བའི་སྡེ་འཆད་པའི་སྐབས་ཀྱི་གཞན་གྱི་ལ་གཞན་གྱིར་འདུ་ཤེས་ན་ཅིར་འགྱུར་འཆད་པའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[22]ལས། “(སྔར་གྱི་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ལ་གསོག་འཇོག་བྱེད། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ན། རྒྱ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་གྱི་ཡིན་ན་གསོག་འཇོག་ཉེས་མེད་ཅེས་འཆད་ཅིང་། ཤ་མི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ལ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་ཞེས་འཆད་ཀྱང་། “ཁོ་བོ”ནི་གཞན་གྱི་ལ་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ནས་འཆད་དེ་འདི་ལྟར།) ” ཞེས་གཞུང་དངོས་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་སློང་གཞན་གྱི་སྨན་ལ་གསོག་འཇོག་བྱས་ན་ཉེས་བྱས་དང་། བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་གཞན་གྱི་སྨན་ལ་གསོག་འཇོག་བྱས་ན་ཉེས་མེད་དུ་གསུངས་པ་མཚོ་སྣ་པ་རང་གི་བཞེད་མཚམས་ཡིན་པར་གསུངས་པ་སོགས་ཀྱིས་མཆན་ཡིག་འདེབས་མཁན་གཞུང་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཡིན་པར་དཔགས་ན་སྒྲུབ་བྱེད་ཆེ་བར་སྣང་ངོ་། །
བཞི་པ། དཀྱུས་ཀྱི་མཆན་ཡིག་གིས་གཞུང་དངོས་ཀྱི་དཀའ་གནད་གསེལ་དཀྲོལ་ལ་ཁ་སྐོང་ཅི་བྱས་ཡོད་པ།
གཅིག། ཕྱོགས་སྔའི་མཁས་པ་གསལ་བར་སྟོན་པ། མཚོ་ཊཱིཀ་གི་གཞུང་དངོས་ལ་མཇལ་ན་དེ་འདྲའི་གསལ་ཁ་མེད་པའི་ཕྱོགས་སྔ་ཁ་ཅིག་གི་འདོད་པ་བཀོད་ཡོད་པའང་མཆན་ཡིག་མཁས་པ་གང་དེའི་མཚན་བཟུང་ནས་ཕྱོགས་སྔ་གསལ་བར་བྱས་ཡོད་དེ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[23]ལས། “ཁ(ཤ་མི་སྦས་ཏི་ལ་སོགས་པ་)ཅིག་ན་རེ། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབུར་དགོས་འབྲེལ་གྱི་ངག་བཀོད་པའི་དགོས་པ་ནི། རྟོགས་ལྡན་བསྟན་བཅོས་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ།” ཞེས་པའི་ཁ་ཅིག་སུ་ཡིན་གསལ་བར་གསུངས་ཡོད་པས་མཚོན་གོང་འོག་ཀུན་ཏུ་གཞུང་ལས་མི་གསལ་བ་ལ་ཁ་སྐོང་བྱས་ཡོད་ཅིང་། འབྱེད་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་སྟོན་པའི་སྐབས་སུའང་། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[24]ལས། “ གསུམ་པ་དབྱེ་བ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་དགག་པ་ནི། མཛོད་ལས། ཁ་ཅིག་ལྟུང་བར་འགྱུར་ལས་སྨྲ། ། གཞན་དག་དམ་ཆོས་ནུབ་པ་ལས། ། ཞེས་རྩོད་བཅས་དེ་གཉིས་ཀྱང་དབྱེ་བའི་གྲངས་སུ་བགྲངས་ཏེ། དེང་སང་ཁ་ཅིག(ཤ་ལུགས)སྨྲའོ། ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཕམ་པས་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འདོད་པ་དེ་མདོ་སྡེ་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཡིན་གྱི། བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་རང་གཞུང་ལྟར་ན་ཕམ་པས་སྡོམ་པ་མི་གཏོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་ནུབ་པས་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འདོད་པ་དེ་ཆོས(གོས་དམར་སྡེ་བའི་འདོད་པ་ཞེས་མཁན་པོ་མཆིམས་གསུངས་ཀྱང་། དེ་ལ་གཞུང་མེད་ཅིང་དགོངས་པ་ངེས་འགྲེལ་གྱི་འགྲེལ་བ་ལས་ཆོས་སྲུང་སྡེ་བའི་འདོད་པ་ཡིན་པར་བཤད་པས་འདི་ནི) ཆོས་སྲུང་སྡེ་བའི་འདོད་པ་ཡིན་གྱི།” ཞེས་ཆོས་ནུབ་པས་སྡོམ་ན་གཏོང་བར་འདོད་མཁན་གོས་དམར་སྡེར་འདོད་པ་མངོན་པ་མཆིམས་མཛོད་ལས་གསུངས་པ་བཀག་ནས། ཆོས་སྲུང་སྡེ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་བྱེད་དང་བཅས་པ་མཆན་ཡིག་ལས་གསལ་བར་བཀོད་ཡོད།
གཉིས། ཕྱོགས་སྔའི་ཞེ་འདོད་གསལ་བར་སྟོན་པ། སྲོག་གཅོད་པའི་ཕམ་ལྟུང་གི་གླེང་གཞིའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ་མཆན་ཡིག》[25]ལས། “(མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྒྱུད་དང་སོ་སོར་ཐར་བའི་འགྲེལ་བ་ལུང་གི་རྣམ་བཤད་དང་གངས་ཅན་འདི་ན་དེང་སང་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ཕལ་ཆེར་རྣམས་ན་རེ། སྲོག་གཅོད་པའི་ཕམ་ན་འདི་ནི་རི་དྭགས་བཟློག་དགེ་སྦྱོང་སྦེད་ལ་བཅས་སོ་ཞེས་འཆད་དོ། ། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལུང་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་ལས། རི་དྭགས་བཟློག་དགེ་སྦྱོང་སྦེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཞིག་གི་མིང་སྟེ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། མུ་སྟེགས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ལ་བསླབ་ལ་མི་འཆའ་བས། ལུང་ལས་རི་དྭགས་བཟློག་དགེ་སྦྱོང་སྦེད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་གསུངས་པ་ནི་ཞར་ལ་བྱུང་བ་ཙམ་མོ། །)” ཞེས་གཞུང་ལས་གླེང་སློང་ཙམ་ཡང་མ་བྱས་པའི་ཕྱོགས་སྔའི་འདོད་པ་ལ་དགག་བཞག་བྱས་པ་དང་། ཞག་ཤན་འཆད་པའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[26]ལས། “ལྔ་བ་ཤན་གྱི་ངོ་བོ་ལས་གཉིས་ལས། ཞག་ཤན་གྱི་ངོ་བོ་ནི། བརྡེག་བྱའི་གཞི་ལས་ལྟུང་བར་འགྱུར་ལ། སྤང་དགོས་པར་འགྱུར་བའོ། ། (འོ་ན་དགེ་སློང་མའི་སོ་སོར་ཐར་བའི་འགྲེལ་བ་ལས་སྔ་ཕྱིར་གོས་རེ་རེ་ཞིག་རྙེད་ན་སྔར་རྙེད་པར་རུང་བར་མ་བྱས་ལ། ཕྱི་ནས་རྙེད་པ་སྔགས་ཀྱིས་བཏབ་སྟེ་རུང་བར་བྱས་ཤིང་། ཞག་བཅུ་འདས་པ་ན་སྔ་མ་ནི་སྤང་དགོས། ཕྱི་མ་རུང་བར་བྱས་པ་ནི་སྤང་མི་དགོས་སོ་ཞེས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། དེའི་རྗེས་སུ་མི་འབྲངས་ཏེ་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འབྲེལ་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་དང་བཅས་པ་ལའོ། ། ཞེས་ཕྱིས་རྙེད་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལའང་ལྟུང་བ་སྐྱེད་པར་གསུངས་སོ། ། )” ཞེས་སྤང་ཤན་ལ་རྩོད་སྤོང་བྱས་པའི་ཕྱོགས་སྔའི་འདོད་པ་གསལ་བར་བཀོད་པས་མཚོན་ཏེ། གཞུང་གོང་འོག་ཀུན་ཏུ་འདི་འདྲའི་གསལ་ཁ་མང་དུ་བཏོད་ཡོད།
གསུམ། ལུང་ཚིག་ལ་ཞིབ་ལྟའི་ཆད་ལྷག་བཅོས་པ། ད་ལྟའི་ཆོ་ག་འཆད་པའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ་མཆན་ཡིག》[27]ལས། “(སྐབས་འདིའི་ཊཱི་ཀར་ལུང་དྲངས་པ་ལས། བཙུན་པ་ཁྱིམ་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བགྱིད་ན་ཞེས་སོ། ། ཞུ་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཊཱི་ཀར་ལུང་དྲངས་པ་ལས།བཙུན་པ་ཁྱིམ་པ་རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བ་ཞིག་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བགྱིད་ན་ཉེས་པར་བཤད་དོ། ། སྔ་མ་དགག་ཚིག་ཡི་གེ་ཆད་པའོ། ། སོག་ན་རེ། ཕྱི་མ་དགག་ཚིག་ཡི་གེ་ལྷག་པའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལུང་གླེང་གཞི་ཁུངས་སུ་དྲངས་མ་ཐག་པ་དེ་དང་འགལ་ལོ། །) ” ཞེས་ལུང་ཁུངས་ཕན་ཚུན་བསྡུར་ནས་དགག་ཚིག་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཆད་ལྷག་ལ་དོ་སྣང་གནང་ཡོད་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་སྤང་ལྟུང་ཐུན་མོང་བའི་སྡེ་འཆད་པའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ་མཆན་ཡིག》[28]ལས། “(དགེ་སློང་ཕའི་རྣམ་འབྱེད་ལས་ཟླ་འཇོག་དང་སྨན་ཞག་བདུན་པ་ལ་སྐྱ་རེངས་ཤར་ན་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། དགེ་སློང་མའི་རྣམ་འབྱེད་ལས་ཟླ་འཇོག་དང་སྨན་ཞག་བདུན་པ་ལ་སྐྱ་རེངས་ཤར་ན་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལེགས་སོ། ། )” ཞེས་སྐྱ་རེངས་ཤར་ན་ལྟུང་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་རིང་ཚིག་དང་། སྐྱ་རེངས་ཤར་ན་ལྟུང་བྱེད་དོ་ཞེས་ཉེ་ཚིག་བཀོལ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་མའི་ལེགས་ཆ་བསྡུ་ལེན་ཡན་ཆད་ལ་ཞིབ་གཟིགས་གནང་ཡོད། འདི་འདྲའི་རིགས་མཆན་ཡིག་གོང་འོག་ཀུན་ཏུ་མཐོང་རྒྱུ་མང་བ་འདིས་ཀུན་མཁྱེན་མཚོ་སྣ་པ་ཁོང་གིས་འདུལ་གཞུང་འདི་ཉིད་འགྲུབ་པ་ལ་ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་ནས་ཐུགས་རྟོགས་ཆེན་པོ་གནང་མཚོན་ནུས་ཤིང་། ལྷག་དོན་ཕྱིས་སུ་ཁོང་གི་གཞུང་འདིའི་འཕྲིན་ལས་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོའི་ནང་ཡར་ངོས་ཟླ་ལྟར་མཆེད་འགྲོ་བའང་ཐུགས་རིགས་ཕྲ་མོའི་ཉེར་ལེན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན།
ལྔ་པ། མཆན་ཡིག་འདེམས་མཁན་དང་གཞུང་དངོས་རྩོམ་པ་པོ་མི་གཅིག་ཡིན་མིན་ཀྱི་དོགས་གནས་གང་ཡོད།
གོང་ཏུ་ས་བཅད་ལྔ་པའི་སྐབས་གླེངས་ཟིན་པ་ནང་བཞིན་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བར་བཅུག་མཆན་བུ་མཚོ་སྣ་པ་རང་གིས་བཏབ་པ་ཡིན་པར་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་གི་དཔོག་ཆོག་མོད། མཆན་ཡིག་ལ་བལྟས་ཡོང་ན་དོགས་གཞི་ཁ་ཤས་ཡོད་དེ། གཅིག། ཞུ་བ་སྤྱིར་བསྟན་སྐབས་ཀྱི་མདོ་རྩའི་ཚིག། “མཚན་དང་ལྟ་བ་ཁས་ལེན་པ་དག་གིས་ནི་རང་གི་ཕྱོགས་ཉིད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་སོ། །” ཞེས་པའི་ཐད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[29]ལས། “འོ་ན་ལྟ་བ་མཐུན་པ་དེ་རང་གང་ཞེ་ན། འོད་ལྡན་མཁན་པོའི་བཞེད་པ་ནི། ལྟུང་བ་བསྐྱེད་པའི་གཞིར་ལྟུང་བ་བསྐྱེད་པའི་གཞིར་འདོད་པ་མཐུན་པ་ནི་ལྟ་བ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་དང་། དེའི་འཕྲོར། [30] “ པཎྡི་ཏ་གཞན་གྱི་ལུགས་ལྟར་ན་ནི། བར་དུ་གཅོད་པའི་གཞི་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་གཞིར་འདོད་པ་མཐུན་པ་ནི་ལྟ་བ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་འདོད་དེ། ” ཞེས་ལུགས་གཉིས་བཀོད་ནས། འཐད་ཕྱོགས་ངོས་འཛིན་པའི་སྐབས་སུ། 《མཚོ་ཊཱིཀ》[31]ལས། “ འོ་ན་ལུགས་དེ་གཉིས་གང་འཐད་ཅེ་ན། སྔ་མ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ལྟ་བ་མཐུན་པ་མི་སྲིད་པར་ཐལ། ལྟུང་བ་བསྐྱེད་པའི་གཞིའི་ཡན་ལག་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་ལ། གང་ཟག་གི་རྟོགས་པ་ཐ་དད་ཀྱིས་གཞི་དཔག་མེད་དེ་རྣམས་ལ་འདོད་པ་མཐུན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །” ཞེས་དང་། [32] “ འོ་ན་གང་ཞེ་ན། ལྟ་བ་མཐུན་པའི་དོན་ནི་ཕྱི་མ་ ( ལུགས་ཕྱི་མ་ལའང་གཞན་ལ་བརྗོད་པའི་སྐྱོན་འཇུག་སྟེ། བསླབ་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་གཞི་དཔག་ཏུ་མེད་པས་དེ་རྣམས་ལ་གང་ཟག་གི་རྟོགས་པ་ཐ་དད་པ་རྣམས་འདོད་པ་མཐུན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསུམ་ཁས་བླངས་སོ། ། )ལྟར་ཡིན་ཏེ། བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་པ་ལས། མི་རྟག་པ་དང་སྟོང་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པར་ལྟ་བའོ་ཞེས་བཤད་པ་དང་ཡང་ཕྱི་མ་མཐུན་ནོ། །” ཞེས་པའི་མཆན་ཡིག་ལས་གཞུང་དངོས་ཀྱི་འདོད་ཕྱོགས་ལ་སུན་འབྱིན་བཏང་བས་གཞུང་མཆན་སོ་སོར་སོང་ཡོད་པས་རྩོམ་པ་པོ་གཅིག་གི་ལངས་ཕྱོགས་ལས་བརྒལ་ཡོད་པས་མཆན་ཡིག་ལ་དོགས་པ་གཅིག་ཡོད། གཉིས།《མཚོ་ཊཱིཀ》[33]གི་མཇུག་བྱང་ལས། “འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྣམ་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ་ལེགས་བཤད་ལུང་གི་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་འདི་ནི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་ཟངས་ཆེན་པའི་ཞབས་ཀྱི་པད་མོ་སྤྱི་བོས་བླངས་ནས་གསུང་ལེགས་བཤད་བདུད་རྩིའི་རོ་མཆོག་ལེགས་པར་མྱངས་པའི་( མཚོ་སྣ་བ། ) དགེ་སློང་ཤེས་རབ་བཟང་པོ།” ཞེས་ཁོང་གི་མཚན་གྱི་དབུར་མཚོ་སྣ་བ་ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་གནང་བའི་མཆན་ཡིག་འདིར་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། མཚོ་སྣ་བ་ཞེས་པའི་མཚན་འདི་ཕལ་ཆེར་ཁོང་གི་སྐུ་དུས་སུ་ཐོགས་པ་མི་གསལ་ཞིང་། རྗེས་སུ། 《ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་གསོལ་འདེབས》[34]ལས། “ འདུལ་བ་འབུམ་སྡེའི་མངའ་བདག་མཚོ་སྣ་པ། །” ཞེས་དང་། བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས། “འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བའི་ཐུགས་རྗེའི་རྟ་ལྗང་གིས། ། མཚོ་སྣའི་ལེགས་བཤད་ཉིན་བྱེད་དགུང་སྔོན་གྱི། ། དབྱིངས་སུ་བསྟོད་ཚེ་རྒྱལ་བསྟན་པདྨའི་ཚལ། ། དབྱིག་འཛིན་རྒྱན་དུ་དར་རྒྱས་འདི་རྨད་བྱུང་། །” [35] ཞེས་རྗེ་ཙོང་པ་ཁ་ཆེན་པའི་མཚོ་སྣ་པའི་མཚན་ཆེད་སྤྱོད་གནང་བ་ནས་་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་མངོན་པས་མཆན་ཡིག་འདི་གཉིས་ལ་དཔྱད་པ་ཞུ་དགོས་འདུག། ཁོ་བོས་མཚོ་ཊཱིཀ་དབུ་མཇུག་པར་མཚོ་སྣ་པའི་ཡིན་མིན་དོགས་གཞི་ཡོད་པའི་མཆན་ཡིག་འདི་གཉིས་ལས་མ་མཐོང་། གཞན་པའི་མཆན་ཡིག་ལ་དོགས་པ་སྐྱེ་ས་ཅི་ཡང་མི་འདུག་སྙམ་མོ། །
དྲུག་པ། མཚོ་ཊཱིཀ་གིས་རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོར་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་ད་ལྟའི་གནས་བབས།
འདུལ་བ་མཚོ་ཊཱིཀ་བྱུང་འཕེལ་གྱི་གོ་རིམ་ལ་ཕྱིར་ལྟ་བྱས་ན། གཞུང་བརྩམས་པའི་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་གཞུང་འདིའི་འཕྲིན་ལས་དར་རྒྱས་བྱུང་ཡོད་པ་སྐབས་དེའི་མཁས་པའི་གཞུང་ལས་མཇལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་ཡང་། ཕྱིས་སུ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་ “འདུལ་བ་འབུམ་སྡེའི་མངའ་བདག་མཚོ་སྣ་པ། །” ཞེས་འདུལ་འཛིན་ཁོང་ལ་བསྔགས་པ་བྱས་པའང་གཞུང་འདིར་མཇལ་བས་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆགས་ཤིང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས། “སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱི་དགོངས་པ་ལོན་པ་ལ་མཚོ་ཆེན་འདི་ལས་ལྷག་ཅིག་མེད་པས་ཟུར་དུ་འགྲེལ་བ་མ་མཛད་” ཅེས་དང་། བཤད་ཚུལ་ཞིག་ལ་རྗེ་བླ་མས་འདུལ་འགྲེལ་གཞུང་ཆེན་གྱི་རྣམ་པས་བརྩམས་མེད་པ། གཞུང་འདི་ལས་ལྷག་ཅིག་མི་དགོས་པ་དང་། བྲིས་ཀྱང་འདི་ལས་ལྷག་ཅིག་མི་ནུས་པའི་ཐུགས་འདུན་གྱིས་ཡིན་ཚུལ་ཡོད་དོན་ལ་གནས་ན་དེ་ལྟར་ལེགས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་རབས་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་བྱོན་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཀརྨ་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེས་འདུལ་བ《མཚོ་ཊཱིཀ》གི་ལེགས་ཆ་མང་བཏུས་ཀྱིས 《འདུལ་ཊཱིཀ་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར》[36]བརྩམས་པ་སོགས་ལ་དཔགས་ན། སྐབས་དེར་ཡང་འདུལ་འགྲེལ་འདིའི་འཕྲིན་ལས་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོ་ནང་ཁྱབ་སྤེལ་འགྲོ་བཞིན་པ་ཤེས་ཐུབ། དེ་ཕྱིས་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་བྱོན་པའི་འཇིགས་མེད་གླིང་པའི་རང་རྣམ《ལེགས་བཤད་ཡོངས་འདུའི་སྙེ་མ》[37]ལས། ལུང་སྡེ་བཞི་དང་མཚོ་ཊཱིཀ་ཉམས་འོག་ཏུ་ཆུད་པས་དགེ་སློང་གི་སྤྲིང་ཡིག་ཀྱང་བྱས། ཞེས་སྐབས་དེར་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་མཁས་པ་ཁོང་གིས་ཀྱང་གཞུང་འདིར་སློབ་སྦྱོང་གཏིང་ཟབ་བྱས་ཡོད་པ་གསལ་ཞིང་། འདི་ལས་སྐབས་དེ་ན་ཡང་གཞུང་འདིའི་འཕྲིན་ལས་མངོན་གསལ་དུ་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ།
དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་བྱོན་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་པདྨ་ལས་འབྲེལ་རྩལ། ཡོངས་གྲགས་སུ་མཁན་པོ་ངག་ཆུང་ཞུ་བ་ཁོང་གིས་རྫོགས་ཆེན་དགོན་དུ་སློབ་གཉེར་གནང་བའི་སྐབས་སུ་འདུལ་བ་སྦྱོང་པ་བྱས་པ་ཁོང་གི་རང་རྣམ། 《རྟོགས་བརྗོད་ངོ་མཚར་སྒྱུ་མའི་རོལ་གར》[38]ལས། བསོད་ཆོས་མདུན་འདུལ་བ་ཞིག་ཨེ་ཐོབ་ལྟོས་གསུངས་པ་ཡིད་ལ་བཅགས། མཁན་ཆོས་མདུན་ནས་འདུལ་བ་མདོ་རྩ། དཔོན་རིན་པོ་ཆེའི་མཆན་འགྲེལ། འདུལ་ཊཱིཀ་རིན་ཕྲེང་། མཚོ་སྣ་པའི་འགྲེལ་བ། དགེ་འདུན་གྲུབ་ཀྱི་གླེང་འབུམ། རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་དགེ་ཚུལ་སློང་གི་བསླབ་བྱ་རྣམ་རྩེ་ལྡིང་མ། སོར་མདོ་མཆན་ཅན། འདུལ་བ་མེ་ཏོག་ཕྲེང་མཛེས། ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་གྱི་འདུལ་ཏཱིཀ། བི་མ་ལའི་འདུལ་ཊཱིཀ་བཅས་ཐོབ། ཅེས་འདུལ་བའི་གཞུང་གི་ཐོབ་ཡིག་བགྲང་བའི་སྐབས་སུ་གཞུང་འདི་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་དོན(1893)ལོར་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས། “ འདུལ་བ་འབུམ་སྡེའི་མངའ་བདག་མཚོ་སྣ་པ། །དེའི་གསུང་རྣམ་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་འདི། ། ཐར་འདོད་ཡོངས་ཀྱི་བླང་དོར་བལྟ་བའི་མིག། བདག་ཀྱང་སྙིང་ལ་གཟུང་སྟེ་འབད་པས་མཆོད། །” [39]ཅེས་འདུལ་གཞུང་འདི་དང་། མཆིམས་མཛོད་གཉིས་ལ་གཟིགས་མཐོང་ཆེན་པོ་གནང་བ་དང་། དཔེ་རྒྱུན་འཚོལ་ཞིབ་དང་། དཔེ་བསྡུར། དཔར་གཞི་གསར་བསྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱིས། པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ལས། “དེས་ན་ཟུར་གནས་དཔྱོད་ལྡན་བརྒྱ་ཕྲག་གིས། ། བློ་གྲོས་མིག་འབྱེད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་འདི། ། དཔེ་རྙིང་རྣམས་ལ་བྲིས་སྐྱོན་མང་བཞུགས་པ། ། བསལ་ནས་དག་པར་བཅོས་ཏེ་པར་དུ་བཞེངས། །” [40] ཞེས་གཞུང་འདིའི་འཕྲིན་ལས་ལ་དུས་རབས་གསར་བའི་འབོད་བརྡ་བྱས་ཤིང་། དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་ཆེན་སེར་འབྲས་དགས་ལས་འདུལ་བ་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བར་སློབ་གཉེར་རྩ་བའི་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་པ་ལས། དེ་ནས་བཟུང་འདུལ་གཞུང་འདི་རྩ་བའི་བསླབ་དེབ་བྱས་པ་ནས་རིམ་བཞིན། གཞུང་འདི་ལ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་འཆད་ཉན་བྱེད་སྲོལ་དར་བ་དང་། རིམ་བཞིན་ད་ལྟའི་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོའི་བཤད་གྲྭ་ཁག་ནས་གཞུང་འདི་རྩ་བའི་སློབ་ཚན་བྱས་ཏེ་མཐར་ཆགས་སུ་སྦྱངས་སྲོལ་བྱུང་བ་ཡིན། དེས་ན་གཞུང་འདི་བརྩམས་པ་ནས་དུས་རབས་སོ་སའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞུང་འདི་ལ་ཆེ་མཐོང་བླ་མེད་བྱས་ཤིང་། ད་ལྟའི་བར་དུ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྒྱུན་འཐུད་ནས་ཡོང་བ་ཡིན།
མཇུག་བསྡུ་བ།
དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་རྣམ་གཞག་འདི་དག་ནི་གུས་པས་འདུལ་འགྲེལ་འདི་སྦྱོང་བའི་བར་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་མཐོང་ཐོས་ཡིག་ངོར་ཕབས་པ་ཡིན་ལ། འདུལ་འཛིན་ཁོང་ནི་བོད་ཀྱི་འདུལ་བའི་འཆད་ཉན་ལ་ཆེས་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པའི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཡང་། ད་སྔའི་བར་དུ་ཁོང་ལ་དུས་རབས་དང་མཐུན་པའི་དཔྱད་འབྲས་བྱུང་མེད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕངས་པ་ལ། ཁོང་གིས་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་བྱས་རྗེས་ཕོན་ཆེན་པོ་འདི་འདྲ་གནང་མོད། རྗེས་རབས་པ་ཚོས་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་མཐར་ཆགས་སུ་ངེས་ཐུབ་པའི་རྣམ་ཐར་གྲལ་དག་ཅིག་ཀྱང་འགྲུབ་མེད། དེ་བས་གུས་པས་ཡིག་ཚངས་རིག་པའི་ཆེད་པ་དང་། མཁས་པ་འགར་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆའི་སྐོར་འདྲི་རྩད་བྱས་ཀྱང་། མཐར་རྒྱུ་ཆ་རྩལ་ཆེན་ཅི་ཡང་མ་བྱུང་བས་འདི་ཙམ་ལས་འགྲུབ་ཐབས་བྲལ། དེ་བས་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་པ་དང་། ཞིབ་འཇུག་པ་དང་། ལྷག་དོན་འདུལ་བའི་འཆད་ཉན་ལ་ཐུགས་ཁུར་གནང་མཁན་རྣམ་པས་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་རྣམ་ཐར་ལ་དཔྱད་ཞིབ་གནང་རྒྱུའི་རེ་སྐུལ་དང་བཅས་མཇུག་བསྡུས་པ་ལགས།། །།
དཔྱད་ཡིག་དང་ཞབས་མཆན།
[1] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྣམ་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ལེགས་བཤད་ལུང་གི་རྒྱ་མཚོ།
[2] ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན། 《ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར། 》 བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ།
[3] དེང་གི་སྲིད་འཛིན་ཁོངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད།
[4] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 501
[5] སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད།《རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས》 སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར། ཚི་པོད། ལྡེབ། 1
[6] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 23
[7] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 46
[8] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། དབུ་ལྡེབ།
[9] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 2
[10] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། ལྡེབ། 173
[11] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 368
[12] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། ལྡེབ། 14
[13] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 595
[14] སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད།《མདོ་རྩ་བ》 སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར། ཝུ་པོད། ལྡེབ། 18
[15] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 501
[16] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྣམ་བཤད་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ལེགས་བཤད་ལུང་གི་རྒྱ་མཚོ》ཡོངས་སུ་མཚོ་ཊཱིཀ་ཏུ་གྲགས།
[17] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 444
[18] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། ལྡེབ། 14
[19] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། ལྡེབ། 11
[20] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 570
[21] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། ལྡེབ། 85
[22] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། 30
[23] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 4
[24] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 337
[25] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 475
[26] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། 42
[27] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 86
[28] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། 23
[29] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 113
[30] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 113
[31] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 113
[32] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 113
[33] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ།
[34] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ།
[35] བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གནང་བའི་མཚོ་ཊཱིཀ་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ལས་གསུངས།
[36] ཀརྨ་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ། 《འདུལ་ཊཱིཀ་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར།》 ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་བོད་ཡིག་སྙི་ཆས། གསུང་འབུམ་པོད།10པ།
[37] འཇིགས་མེད་གླིང་པ།《རིག་འཛིན་འཇིགས་མེད་གླིང་པའི་གསུང་འབུམ》བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2024ལོ། པོད་བཅུ་བཞི་པ་ཤོག་ངོས། 349
[38] པདྨ་ལས་འབྲེལ་རྩལ་ལམ་མཁན་པོ་ངག་ཆུང་། རྟོགས་བརྗོད་ངོ་མཚར་སྒྱུ་མའི་རོལ་གར། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2000ལོ། ཤོག་ངོས། 109
[39] བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གནང་བའི་མཚོ་ཊཱིཀ་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ལས་གསུངས།
[40] བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གནང་བའི་མཚོ་ཊཱིཀ་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ལས་གསུངས།
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།
[1] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྣམ་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ལེགས་བཤད་ལུང་གི་རྒྱ་མཚོ།
[2] ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན། 《ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར། 》 བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ།
[3] དེང་གི་སྲིད་འཛིན་ཁོངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད།
[4] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 501
[5] སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད།《རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས》 སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར། ཚི་པོད། ལྡེབ། 1
[6] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 23
[7] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 46
[8] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། དབུ་ལྡེབ།
[9] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 2
[10] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། ལྡེབ། 173
[11] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 368
[12] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། ལྡེབ། 14
[13] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད།《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 595
[14] སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད།《མདོ་རྩ་བ》 སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར། ཝུ་པོད། ལྡེབ། 18
[15] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 501
[16] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྣམ་བཤད་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ལེགས་བཤད་ལུང་གི་རྒྱ་མཚོ》ཡོངས་སུ་མཚོ་ཊཱིཀ་ཏུ་གྲགས།
[17] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། ལྡེབ། 444
[18] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། ལྡེབ། 14
[19] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། ལྡེབ། 11
[20] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 570
[21] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། ལྡེབ། 85
[22] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། 30
[23] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 4
[24] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 337
[25] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 475
[26] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། 42
[27] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྟོད་ཆ། 86
[28] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། བར་ཆ། 23
[29] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 113
[30] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 113
[31] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 113
[32] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ། 113
[33] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ།
[34] མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་པོས་མཛད། 《མཚོ་ཊཱིཀ》 སེར་གཙུག་དཔར་མ། སྨད་ཆ།
[35] བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གནང་བའི་མཚོ་ཊཱིཀ་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ལས་གསུངས།
[36] ཀརྨ་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ། 《འདུལ་ཊཱིཀ་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར།》 ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་བོད་ཡིག་སྙི་ཆས། གསུང་འབུམ་པོད།10པ།
[37] འཇིགས་མེད་གླིང་པ།《རིག་འཛིན་འཇིགས་མེད་གླིང་པའི་གསུང་འབུམ》བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2024ལོ། པོད་བཅུ་བཞི་པ་ཤོག་ངོས། 349
[38] པདྨ་ལས་འབྲེལ་རྩལ་ལམ་མཁན་པོ་ངག་ཆུང་། རྟོགས་བརྗོད་ངོ་མཚར་སྒྱུ་མའི་རོལ་གར། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2000ལོ། ཤོག་ངོས། 109
[39] བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གནང་བའི་མཚོ་ཊཱིཀ་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ལས་གསུངས།
[40] བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གནང་བའི་མཚོ་ཊཱིཀ་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ལས་གསུངས།
– – – – –
