ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་གནས་ཁག་གསུམ་གྱི་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ད་ལྟའི་གནས་བབ་གླེང་བ།

ནང་དོན་གནད་བསྡུས། བོད་སྐད་སྨྲ་ཞིང་བོད་ཡིག་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་མ་འདྲ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་། ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཆོས་ཚུལ་དར་སྟངས་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུད་ཁོངས། འཆད་བྱའི་རྣམ་ཐར། ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཕན་ནུས་དང་། ད་ལྟ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཁུལ་དེ་གསུམ་གྱི་ནང་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་གནས་བབ་ཇི་ལྟར་གྱུར་ཡོད་ཚུལ་སྐོར་བརྗོད་སྙིང་བྱས་ཡོད།

གནད་ཚིག །ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན། བླ་མ་མ་ཎི་བ། སྐྱེས་རབས་དང་རྣམ་ཐར། ཐང་བཤད། དགེ་སྐུལ། ཧི་མཱ་ལ་ཡ།

གླེང་གཞི།

དེ་ཡང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཆོས་ཚུལ་འདི་ཉིད་ནི། དུས་རབས་བཅུ་བཞིའི་སྨད་ཙམ་ནས་བོད་དབུས་གཙང་དང་། མངའ་རིས། ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུ་ཧ་ཅང་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་སེམས་རྒྱུད་འདུལ་ཐབས་གཙོ་བོ་བྱས་པའི་ཆོས་ཚུལ་མ་ལག་ཅིག་གི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་ཤིག་དང་།  གཞན་དུ་ན་ལ་དྭགས་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་“དོན་དུ་མ་ཎི་བའི་སྲོལ་འདི་ཟློས་གར་མ་སླེབས་པའི་སྔོན་གྱི་བཟོ་རིག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་བོར་མངོན་འདུག་”[1]ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། བྱ་བའི་འཇུག་རིམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་དར་རྒྱས་དང་། གྲགས་སྙན་འབར་བའི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཟློས་གར་སྒྱུ་རྩལ་ཨ་ཅེ་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་སྟོན་ལམ་སྲོལ་མ་བྱུང་བའི་སྔ་རོལ་དུ་བྱུང་བའི་དམ་པའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་དང་། ཨ་ཅེ་ལྷ་མོའི་ཟློས་གར་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྨང་གདན་ནམ་ཁུངས་སྣེ་གཙོ་བོ་དེའང་རེད།

གཅིག ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་མིང་གི་གདགས་གཞི།

དེ་ཡང་བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་དང་རྣམ་ཐར་འཆད་ཅིང་། མ་ཎི་སྐུལ། ཐང་བཤད་རྒྱག་མཁན་རིགས་སྤྱི་ལ་སྟོད་ཁུལ་གྱི་ས་ཆ་དུ་མ་དང་། ཧི་མ་ལ་ཡའི་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་སྤྱི་ཏི་སོགས་སུ་བུ་ཆེན་གྱི་མིང་གིས་འབོད། དེ་ལྟར་བུ་ཆེན་གྱི་མིང་གིས་འབོད་དགོས་དོན་ནི། གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོའི་[2]རྣམ་ཐར་དུ་ “ སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ་བུ་ཆེན་ལྔ་ཚན་དུ་བསྐོས། དེ་དག་ལ་བཀའ་ཤོག་རེ་དང་ལྕགས་ཀྱི་རྐང་བུ་རེ། ཆོས་སྐྱོང་གི་རྟེན་ཐུག  ཡི་དམ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྐུ་རེ་རྣམས་གནང་ནས་འབུལ་སྡུད་ལ་བརྫངས་ ” [3]ཞེས་པ་ལྟར། གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་བ་ཆེན་པོ་ཞལ་དངོས་ཟིན་སྐབས་རང་གི་སློབ་མའི་ནང་ནས་རྒྱུད་པ་འཛིན་ཐུབ་མཁན་སློབ་མ་གཙོ་བོ་ཞིག་ལ་འཁོར་ལྔ་ཚན་དུ་བྱས་ནས་དགེ་སྐུལ་བྱེད་པའི་འབུལ་སྡུད་ལ་བརྫངས་སྟབས། བུ་ཆེན་དེ་དག་བརྒྱུད་སའི་ཡུལ་གྲུ་དག་ཏུ་མང་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱང་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་གྱི་མ་ཎི་དགེ་སྐུལ་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་མཁན་སྤྱི་ལ་བུ་ཆེན་ཞེས་མིང་གིས་འབོད་སྲོལ་དེ་བྱུང་ངོ་། །

གཉིས་པ་བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་དང་རྣམ་ཐར་འཆད་ཅིང་། མ་ཎི་སྐུལ། ཐང་བཤད་རྒྱག་མཁན་ལ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་མཚན་འདོགས་དེ་ཉིད། སྟོད་ལ་དྭགས་[4]དང་བོད་དབུས་ཁུལ་ལྷ་ས་སོགས་ཡུལ་ཁག་ཁ་ཅིག་ཏུ་འབོད།  གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་ཞལ་དངོས་བཞུགས་སྐབས་སུ། དགེ་སྐུལ་བྱེད་མི་ལ་བུ་ཆེན་སྐྱ་སེར་གཉིས་ཆ་བྱུང་ཞིང་། སྐྱ་སེར་གཉིས་ལས་ཀྱང་སེར་མོ་བ་སྟེ་གྲྭ་བའི་རིགས་ལ་དམིགས་བསལ་མཐོང་ཆེན་གནང་བ་ནི། རྣམ་ཐར་དུ་  “ ཡི་གེ་དྲུག་མས་དགེ་བ་སྐུལ་བའི་དཔོན་རིགས། བུ་ཆེན་གྲྭ་བ་དགེ་ལས་བློ་ཁུར་ཆེ་བའི་ཕྲིན་ལས་བསྒྲུབ། རང་རང་གི་ཆུང་མ་སྲས་དང་བཅས་པ་འཚོ་བའི་ཆེད་དགེ་བ་སྐུལ་བ་ལྟར་བྱེད་པའི་འགལ་རྐྱེན་བར་ཆད་སེལ་ལགས་” [5]ཞེས་པས་རྟོགས།

དགེ་སྐུལ་བྱེད་མི་ལའང་ “གྲྭ་བ་བུ་སློབ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་། བླ་མ་རས་ཆེན་པ་དང་། བླ་མ་ཕག་ནག་པ། རྩ་ལམ་བཀའ་བཅུ་བ། བླ་མ་འཕན་པོ། བླ་མ་ལྷ་རྒྱལ་བཟང་བོ་རྣམས་བུ་ཆེན་དུ་མངའ་གསོལ། ཕྱག་ནས་གཏོར། གསུང་ཆོག་ཡི་གེ་དྲུག་པའི་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་པ་དང་། འབུལ་སྡུད་ལ་བརྫངས།”[6]སྐོར་གསལ་ཡོད།  བོད་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སའི་ཆ་མང་པོར་གྲྭ་པ་ལ་སྔ་མོ་ནས་བླ་མ་ཞེས་མིང་གིས་འབོད་སྲོལ་ཤུགས་ཆེ་བ་དང་། དེའི་སྐབས་རྣམས་སུ་གསུང་མཆོག་མ་ཎི་ཡི་གེ་དྲུག་མ་སྐུལ་མཁན་རྟེན་རབ་བྱུང་བླ་མ་ཡིན་པ་ལ། བྱེད་ལས་གསུང་མཆོག་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་སྐུལ་བའི་རྟེན་དང་བྱེད་ལས་གཉིས་ཀྱི་མིང་གིས་བཟུང་སྟེ། བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཞེས་པའི་མིང་འདོགས་ཤིག་ཀྱང་བྱུང་འདུག

གཉིས། ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་མཚན་འདོགས།

གོང་བརྗོད་ལྟར་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་དང་བླ་མ་མ་ཎི་བ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སོ་སོ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། ཡུལ་དུས་དབང་གིས་བྱེད་ལས་ངོ་བོ་གཅིག་ལ་མཚན་འདོགས་ལུགས་མ་འདྲ་བ་གཉིས་ཡིན་པ་དང་། སྔ་མོར་བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཡིན་ན་རྟེན་གྲྭ་པ་ཡིན་དགོས་པ་འདྲ་ཞིག་མཆིས་ཀྱང་། དུས་ཕྱིས་མ་ཎི་སྐུལ་བཞིན་ཐང་བཤད་རྒྱག་མཁན་སྤྱི་ལ་རིགས་འགྲེ་དབང་གིས་ལ་ལས་བུ་ཆེན་དུ་འབོད་སྲོལ་དང་། ཡང་ལ་ལས་བླ་མ་མ་ཎི་བར་འབོད་སྲོལ། དེ་མིན་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་བྱུང་འདུག

འོན་ཀྱང་འདིར་གསལ་པོར་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། སྤྱི་ཏིའི་བུ་ཆེན་ཡིན་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེས་རབས་དང་རྣམ་ཐར་འཆད་ཅིང་། མ་ཎི་སྐུལ་བ། ཕོ་བོ་རྡོ་གཤག་བྱེད་པའི་བྱེད་ལས་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་།  དེར་བརྟེན་སྤྱི་ཏིའི་བུ་ཆེན་ཚོའི་ལྟ་ཚུལ་ལའང།  ཁོང་ཚོ་ནི་སྤྱིར་བཏང་མ་ཎི་སྐུལ་བ་དང་། ཐང་བཤད་རྒྱག་མཁན་བུ་ཆེན་མིང་ཅན་ཚོ་དང་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་མིང་ཅན་ཁག་ལས་དམིགས་བསལ་གནས་རིམ་མཐོན་པོ་ཡིན་པའི་བསམ་ཚུལ་ཡང་བདོག ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཁག་ལ་གཞིགས་ཚེ་དུས་ཕྱིས་བུ་ཆེན་གྱི་རྒྱུད་ལ་སྐྱ་བོ་བྱུང་ཞིང་། བླ་མ་མ་ཎི་བའི་རིགས་ལ་རྟེན་སྐྱ་སེར་གཉིས་དང་ཕོ་མོ་གཉིས་བྱུང་བར་མངོན། ཞར་ལ་གླེང་བར་བྱ་བ་ནི་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་མིང་འདོགས་ཡོད་ཚད་ཐང་བཤད་རྒྱག་མཁན་ཡིན་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད་པའང་སྔོན་གྱི་བྱུང་རབས་ཁག་ལ་བལྟས་ན་རྟོགས་ནུས་སོ། །

གསུམ། ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རྒྱུད་དུ་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་དར་སྟངས།

དེ་ཡང་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རྒྱུད་དུ་ཇི་ལྟར་དར་རམ་ཞེ་ན། དེ་ལའང་ཁག་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཆོག་པར་རིགས། གཅིག་ནི་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་སྐུ་དངོས་ནས་བརྒྱུད་ཅིང་། ཅིག་ཤོས་དེ་ཞལ་སློབ་བུ་ཆེན་དག་ནས་བརྒྱུད་པའོ། །  དང་པོ་ནི་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་མཆོག་སྟོད་མངའ་རིས་ཕྱོགས་ནས་རྒྱུན་རིང་ཙམ་བཞུགས་པ་དང་། དེ་ནས་ཁ་ཆེ་ཡུལ་སོགས་སུ་བྱོན་པ་དེས་བོད་མངའ་རིས་དང་ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་བརྒལ་པ་ཤེས་ཐུབ། དེ་ཡང་[7]ཏི་སེའི་ཕྱོགས་བཞི་ལ་ཆོས་ཁྲི་རེ་དང་མཆོད་རྟེན་རེ། སྒྲུབ་ཁང་རང་ཤོང་རེ་ཡང་བརྩིགས་ཤིང་། རྡོ་ལ་ཕྱག་རྗེས་བཞག་པ་དང་།[8] པུ་རངས་སུའང་རྡོ་ལ་ཕྱག་རྗེས་དང་། ཆོས་འཁོར་བསྐོར་པས་འབུལ་བ་བྱེད་པ་མང་དུ་བྱུང་བ་རྣམ་ཐར་དུ་གསལ་བ་ལྟར་རོ། །

གཉིས་པ་ནི་ལ་དྭགས་པ་ཐུབ་བསྟན་དཔལ་ལྡན་གྱིས་“ ཁོང་གི་སློབ་མ་དང་ཡང་སློབ་ཀུན་གྱིས་སྒྲུབ་རྒྱུད་མཐའ་ནས་སྐྱོང་བཞིན་བྱོན།”[9] ཅེས་པ་ལྟར་།  གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོའི་དགེ་སྐུལ་བུ་ཆེན་གྲས་སུ་མངའ་རིས་པ་དཔལ་ལྡན་རྒྱལ་མཚན་དང་། མངའ་རིས་པ་ཀུན་དགའ་རབ་འབྱོར་ཞེས་པ་དང་། མཚན་མགོར་ལ་སྟོད་པ་དང་། ཡང་ལ་སྟོད་[10]ལྷོ་པ་དང་བྱང་བ་ཡོད་པ་ཅན།   ཕྱི་མ་ལ་སྟོད་ལྷོ་བྱང་གི་ས་ནི་ངོས་འཛིན་དུ་རུང་ཡང་། སྔ་མ་ལ་༸གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ་དུ་སྤྱི་ཏིའི་ཕྱོགས་ལའང་ལ་སྟོད་ཀྱི་བརྡ་སྦྱར་ཡོད། དེར་བརྟེན་འདིར་བསྟན་གྱི་ལ་སྟོད་སྔ་མ་དེ་སྤྱི་ཏི་ཕྱོགས་ལ་གོ་དགོས་མིན་བརྟག་དགོས། གང་ལྟར་གོང་གསལ་དག་གིས་མངའ་རིས་སོགས་སུ་བུ་ཆེན་གྱི་རྒྱུད་འཛིན་བྱུང་ཡོད་པ་རྟོགས།

གཞན་ཡང་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོས་རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེའི་ཡང་སྲིད་རྗེ་བཙུན་ཀུན་དགའ་བཟང་མོ་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དུ་གདུལ་བྱ་ལ་བརྫངས་རྗེས། སླར་ཡང་ཧོར་གྱི་ཁ་གནོན་དུ་མར་ཡུལ་ལ་དྭགས་སུ་བཏང་ཡོད། དེ་ཡི་སྐབས་ཚེ་བློས་བཏང་བའི་དཔོན་སློབ་ཉི་ཤུ་ཙམ་ཕེབས་ཏེ་དགེ་སྐུལ་བྱས་པ་རྣམ་ཐར་དུ། “མར་ཡུལ་སྟོད་སྨད་གྱི་རྒྱལ་བོ་གཉིས་མངོན་ཤེས་དང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་རྩོད་པ་ཞི་བར་མཛད། མར་ཡུལ་ན་གཞིས་ཕབ་པའི་སྟོད་ཧོར་གྲོང་ཁྱེར་དྲུག་ཅུ་ཙམ་ལ། མ་ཎིའི་ལུང་གནང་། སྡིག་པ་སྤོང་ཞིང་དགེ་བ་སྒྲུབ་པའི་སྤང་བླང་བསྟན།” [11]ཅེས་དང་། “དེ་ནས་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དུ་གསེར་ཟངས་བྱུ་རུ་སྤོས་ཤེལ་སོགས་འབུལ་བའི་དངོས་པོ་ཇི་སྙེད་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ལྕགས་ཟམ་པའི་དགེ་ལས་ལ་ཕུལ། ”ཞེས་པས་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོའི་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་གི་ཆོས་འཁོར་སྟོད་མངའ་རིས་ནས། མར་ཡུལ་ལ་དྭགས་ཕྱོགས་ལའང་ཁྱབ་པ་ཤེས་སོ།

བཞི། ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་གྱི་ད་ལྟའི་གནས་བབ།

དེ་ཡང་ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཁུལ་གྱི་ལ་དྭགས་དང་། སྤྱི་ཏི། གར་ཞྭ། ཁུ་ནུ་རྣམས་སུ་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་གྱི་གནས་བབ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ནི། དང་པོ་ལ་དྭགས་ལ་མཚོན་ན། སྔ་མོ་རྒྱལ་དུས་སྐབས་སུ་ལ་དྭགས་སྟོད་སྨད་གཞུང་གསུམ་དུ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་མང་དུ་ཡོད་པ་ནི། གླེ་ཡི་མ་ཎི་བ་དང་། ཤ་ར་ཡི་མ་ཎི་བ། ཤེལ་གྱི་མ་ཎི་བ་ཞེས་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་ལ་ད་ལྟ་ཡང་མ་ཎི་བ་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་ཡིག་ཆ་ཁག་མཇལ་དུ་ཡོད་པས་རྟོགས། སྔ་མོ་རྒྱལ་དུས་སྐབས་ལ་དྭགས་ཀྱི་བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཚོར་དམིགས་བསལ་ཐོབ་དབང་ཡང་ཡོད་པ་འདྲ། ལ་དྭགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་མིན་པའི་བུ་ཆེན་སུ་ཞིག་ལ་དྭགས་ནང་བུ་ཆེན་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བར་ཡོང་སྐབས། ཐོག་མར་ལ་དྭགས་ཤ་ར་ཡི་བུ་ཆེན་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡོད་པ་དེར། ལ་དྭགས་ནང་འཛུལ་ཏེ་བུ་ཆེན་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་ཞུ་དགོས་པ་དང་། ལ་དྭགས་ཤ་ར་ཡི་བུ་ཆེན་གྱིས་ཆོག་མཆན་ཐོབ་རྗེས་གཞི་ནས་ལ་དྭགས་ནང་དགེ་སྐུལ་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བར་བསྐྱོད་ཆོག་སྐད།

དེ་ལྟར་སྔ་མོར་ལ་དྭགས་ནང་བུ་ཆེན་གྱི་འཕྲིན་ལས་དར་རྒྱས་ཆེ་ཡང་དུས་ཕྱིས་སུ་ལ་དྭགས་ས་ཕུད་ཐུབ་བསྟན་དཔལ་ལྡན་གྱིས་ “རྒྱལ་དུས་སུ་ལ་དྭགས་རང་དུའང་མ་ཎི་བ་རེ་ཡུལ་ཁ་ཤས་ནང་ཡོད་པ་ཡིན། རིམ་པས་དེ་ཀུན་ཉམས་པར་མངོན། ”[12]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཆགས་ཤིང་། དེ་རྗེས་དུས་རབས་སྔ་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་ (ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣‑༨༤ ) བླ་མ་མ་ཎི་བའི་བྱེད་སྒོ་འདི་སླར་ཡང་ལ་དྭགས་སུ་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་པར་འབད་བརྩོན་[13]བྱས་ཀྱང་ཡུན་གནས་ཐུབ་མེད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཙམ་ཕ་མེས་ནས་བུ་ཆེན་ཡིན་པའི་བུ་ཆེན་བསྟན་འཛིན་དབང་ཕྱུག་གི་ཚ་བོ་ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེས་བུ་ཆེན་གྱི་ལམ་སྲོལ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱེད་པར། ཆེད་གཉེར་སྤྱི་ཏི་སྤྲིན་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས་བུ་ཆེན་མ་ཎི་བའི་ལམ་ལུགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྐད་འདུག་ཀྱང་ད་ལྟ་ཅི་གྱུར་ཆ་མ་འཚལ་ལོ། །

གཉིས་པར་མཚོན་ན། མི་ལོ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུའི་གོང་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༥༩ ཙམ་ལ་སྤྱི་ཏི་སྤྲིན་ཡུལ་དུ་བུ་ཆེན་གྱི་ཁྱིམ་རྒྱུད་བཅུ་དགུ་ཙམ་ཡོད་སྐོར་ཨིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་སྐུ་ཞབས་ལཱ་ཡེལ་[14] (Lyall) གྱིས་གསུངས་[15]འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ ཡས་མས་ལ་རྗར་མན་གྱི་སྐུ་ཞབས་ཧཱན་སི་ཀོབ་ཕུ་(Hans Kopp)[16]མཆོག་གིས་ཁུ་ནུ་སྟོད་ཀྱི་སའི་ཆ་སྤུ་ཞེས་པའི་ཡུལ་དུ་བུ་ཆེན་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བཞིན་པ་མཇལ་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ལོར་འཇར་མན་གྱི་མཁས་དབང་ཧྥིར་རན་ཁིས་[17]སྤྱི་ཏི་སྤྲིན་ཡུལ་གྱི་བུ་ཆེན་ཞིག་ལ་ཐུག་ནས་བུ་ཆེན་སྐོར་གླེང་སློང་བྱས་ཡོད། དེ་རྗེས་མི་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བརྒྱད་གོང་རོལ་ཏེ།  ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༡ ཙམ་ལ་ཨུ་རུ་སུ་རོལ་རིག་གིས་གར་ཞྭ་རུ་བུ་ཆེན་གྱིས་དགེ་སྐུལ་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བར་གཟིགས་ཡོད། ཁོང་གིས་བུ་ཆེན་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བར་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྟོགས་པ་མཐོན་པོ་དགོས་པ་དང་། ད་ལྟ་དེ་ལྟ་བའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྟོགས་པ་མཐོན་པོ་ཡོད་མཁན་དཀོན་པས། བུ་ཆེན་གྱི་བྱེད་སྒོ་འདི་ཉིད་མི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་རྗེས་རྩ་མེད་ཆགས་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཡང་གསུངས་[18]འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལོར་ལ་དྭགས་འཇམ་དབྱངས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ “ སྤྱི་ཏི་བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཉེ་ཆར་བར་ཡོད་[19]ཀྱང་དེང་སང་སྔོན་གྱི་ལུགས་སྲོལ་བཟང་པོ་དག་ཉམས་ནས་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་འདི་བློ་ཕམ་གྱི་གནས་སུ་མཆིས།” [20]ཞེས་པ་ལྟར། སྐབས་དེ་ཙམ་ནས་སྤྱི་ཏི་སྤྲིན་ཡུལ་གྱི་བུ་ཆེན་གྱི་ཆོས་ཚུལ་དེ་སྒོ་ཀུན་ནས་ཉམས་དམས་སུ་གྱུར་དང་འགྱུར་བཞིན་པའི་གནས་སྟངས་རྟོགས་ཐུབ།

འདས་པའི་མི་ལོ་ཉེར་ལྔ་ཙམ་གྱི་གོང་རོལ་ཏེ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ཡས་མས་སུ་སྤྱི་ཏི་སྤྲིན་ཡུལ་དུ་བུ་ཆེན་གྱི་ཁྱིམ་ནི། གསང་རྣམ་གྲོང་དུ་བུ་ཆེན་གྱི་ཁྱིམ་རྒྱུད་གཉིས་དང་། རྨུད་གྲོང་དུ་གཅིག པར་གྲོང་དུ་གཅིག ཙུད་གྲོང་དུ་གཅིག་བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་སྤྲིན་ཡུལ་དུ་བུ་ཆེན་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལྔ་ཙམ་མཆིས། ཁོང་ཚོ་ནི་བུ་ཆེན་གྱི་མི་རྒྱུད་ཁག་སོ་སོ་ཡིན་པ་ལས་སྤུན་མཆེད་དེ་འདྲ་མིན། དེར་བརྟེན་ཁོང་ཚོས་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་འདི་ཉིད་མི་ཉམས་རྒྱུད་འཛིན་སླད། བུ་ཆེན་ནང་ཕན་ཚུན་གཉེན་འབྲེལ་བྱེད་པ་ལས། བུ་ཆེན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་མ་ཡིན་པ་དག་ལ་གཉེན་གྱི་འབྲེལ་བ་མི་འཛིན་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཀྱང་འདུག འོན་ཀྱང་གོང་ནས་མཁས་པ་ཁག་ཅིག་གིས་སྤྱི་ཏི་བུ་ཆེན་གྱི་གནས་བབ་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་ལྟར། ད་ཆ་སྤྱི་ཏི་ནང་བུ་ཆེན་གྱི་ཆོས་ཚུལ་ཁག་ལ་ཉམས་ལེན་མཐར་ཕྱིན་པར་དཀའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་བུ་ཆེན་གྱི་བྱེད་སྒོ་ལམ་ལུགས་ཇི་སྙེད་ཅིག་མདོར་བསྡུས་སུ་བཏང་བ། ཆ་བྱད་ཆ་ལུགས་འགྱུར་བ། ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པ་དང་གསར་འགོད་པ་སོགས་ཀྱིས་རེ་སྐུལ་བྱས་ན། འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པ་སྟེ་འགྲེམས་སྟོན་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ཞིག་ལས། དོན་དམ་བུ་ཆེན་མ་ཎི་བའི་སྔོན་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ཚང་ལ་མ་ནོར་བ་དེ། ད་ཆ་སྤྱི་ཏི་ཡུལ་དུའང་མིང་གི་ལྷག་མ་ཙམ་དུ་གྱུར་འདུག་གོ །

གསུམ་པ་གར་ཞྭ་ལ་མཚོན་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༠༣༡ ཙམ་ལ་ཨུ་རུ་སུ་རོལ་རིག་གིས་གར་ཞྭ་རུ་བུ་ཆེན་གྱིས་དགེ་སྐུལ་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བར་གཟིགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་སྐབས་བུ་ཆེན་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་མཁན་བུ་ཆེན་དེ་ཚོ་གར་ཞྭ་རང་གི་ཡིན་མིན་ཐེ་ཚོམ། ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ཏི་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བ་མིན་ནམ་སྙམ། འོན་ཀྱང་སྔ་མོ་གར་ཞྭ་རུ་བུ་ཆེན་གཏན་ནས་མེད་པ་མིན་ཏེ། ལ་དྭགས་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་“ མ་ཎི་བ་ནི་སྔོན་དུས་གར་ཞྭ་མ་ཚད་ལ་དྭགས་ནང་ལ་ཡོད་པ་ཡིན།”[21]ཞེས་པས་རྟོགས། འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་གར་ཞྭའི་ཡུལ་དུ་བུ་ཆེན་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་ཙམ་ཡང་སུ་ཞིག་ལ་རྒྱུས་མེད་དུ་གྱུར་འདུག

བཞི་པ་ཁུ་ནུ་ལ་མཚོན་ན། སྤྱི་ཏིའི་བླ་མ་མ་ཎི་བ་རྣམས་ཁུ་ནུའི་ནང་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བར་འགྲོ་སྲོལ་ཡོད་པར་བཤད་པ་ལས།  ཁུ་ནུའི་ཡུལ་རང་དུ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ལམ་སྲོལ་བྱུང་མིན་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འཁོད་པ་ཕལ་ཆེར་མཇལ་རྒྱུ་མེད། མི་རབས་རྒན་པ་རྣམས་ཀྱང་དུས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏེ་ད་ལྟ་དེའི་སྐོར་ཤེས་མཁན་དཀོན། འོན་ཀྱང་བསམ་གཞིགས་བྱ་དགོས་ངེས་ཤིག་ལ་ཁུ་ནུའི་ནང་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་བརྒྱད་ ^[22] ཙམ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ཁྲོད་ཀྱི་སྐད་རིགས་གསུམ་གྱི་ནང་བོད་སྐད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་། བླ་མ་མ་ཎི་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་གི་འཆད་བྱའི་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར་དེའང་ཁུ་ནུའི་ཡུལ་ཁག་ཉེར་ལྔའི་ནང་ཤོད་སྲོལ་མཆིས། ཡུལ་ཁག་ཉེར་ལྔ་སོ་སོ་རུ་རྣམ་ཐར་གྱི་མིང་འདོགས་སྟངས་ཐད་ཕྲན་བུ་མི་འདྲ་བར་ཡོད་ནའང་། རྣམ་ཐར་གྱི་གཞི་རྩའི་ནང་དོན་གཅིག་པར་མ་ཟད། རྣམ་ཐར་དེ་བྱུང་ཡུལ་ཡང་ཁུ་ནུ་ཡུལ་གྱི་པང་ཀི་ ^[23] ཞེས་པའི་ས་གནས་དེ་ཡིན་སྐོར་བྲིས་འདུག

གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཁུ་ནུའི་ནང་རྣམ་ཐར་དེའི་བརྗོད་དོན་གཅིག་ལ་མིང་འདོགས་ཅི་རིགས་ཡོད་པ་ལས། ཁ་ཅིག་གིས་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་གཏམ་རྒྱུད་དེར་ཧེ་ན་དོན་འགྲུབ་ཅེས་མིང་བཏགས་ཡོད། ཁུ་ནུ་ནང་གི་ཧེ་ན་དོན་འགྲུབ་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་ནི། ཤོད་སྟངས་དང་མིང་འདོགས་སྟངས་ཕྲན་བུ་མི་འདྲ་བ་ཙམ་ལས་དོན་ལ་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་ངེས། དེ་ཚུལ་ལོ་རྒྱུས་དང་རྣམ་ཐར་རིགས་ལ་སྤྱན་རས་གཡོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ཏེ་དཔྱད་ན་ཤེས་པར་འགྱུར། སྤྱིར་བཏང་ཁུ་ནུ་སྟོད་སྨད་གཉིས་ལས་བོད་སྐད་ཤོད་མཁན་མང་ཆེ་བ་ཁུ་ནུ་སྟོད་དུ་མང་ན་ཡང་། ཧེ་ན་དོན་འགྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར་འདི་བཞིན་ཁུ་ནུ་སྟོད་ལས་སྨད་དུ་ཤོད་སྲོལ་ཆེ་བ་དང་། ཁུ་ནུའི་ཡུལ་ཁག་ཉེར་ལྔའི་ཁྲོད་ནས་ཀྱང་། ཁུ་ནུ་སྤུ་(Spu) ཞེས་པའི་ཡུལ་དང་། ཀ་ནམ། སྤིལ། ཀལ་པཱ། ཅི་ནི། ཨུར་ནེ་ཞེས་པའི་ཡུལ་ཁག་རྣམས་སུ་ཤུགས་ཆེར་ཤོད་སྲོལ་མཆིས།

བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར་དེ་བྱུང་ཡུལ་ནི། རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་རྟ་ཝང་[དབང་]ཕྱོགས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང་མཁན་ཡོད་ཀྱང་། ཁུ་ནུ་བ་ཚོས་ཁུ་ནུའི་^[24]ནང་བྱུང་བར་ངོས་འཛིན་པར་མ་ཟད། ཁུ་ནུ་ཡུལ་གྱི་རི་ཀཱོང་པིའོ་ཞེས་པའི་ས་གནས་དང་རྒྱང་ཁད་ལེ་དབར་བཅུ་ཙམ་གྱིས་ཆོད་པའི་སར་པང་ཀི་ཞེས་པའི་ཡུལ་ཞིག་ཡོད་ལ། ཡུལ་དེ་ནི་འགྲོ་བ་བཟང་མོ་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་བྱ་ས་དང་། སྲས་དང་སྲས་མོ་འཁྲུངས་ས། མཐར་བདུད་མོ་བཏུལ་ནས་སའི་འོག་ཏུ་སྦས་ས་སོགས་ཀྱི་གནས་ཡིན་སྐོར་ཁུ་ནུའི་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཤོད་རྒྱུན་ཆེ། དེ་བཞིན་རི་སྒང་ཞིག་ཏུ་མཆོད་རྟེན་[25]ཀིང་ཀི་ནི་ (ཀ་ལིང་ཀོ་ཤི) ཞིག་ཡོད་པའི་འོག་ཏུ་བདུད་མོའི་བེམ་པོ་སྦས་ཡོད་ཚུལ་ཁུ་ནུའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གསལ། སྐབས་རེར་མཆོད་རྟེན་དེ་གཡོ་འགུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་དང་། མཆོད་རྟེན་དེའི་གཟུགས་དབྱིབས་དང་ཁུ་ནུ་ནང་གི་ས་གནས་གང་དུ་ཡོད་མེད་སོགས་རགས་རིམ་ཙམ་ཞིག་ཁུ་ནུ་བ་ཤེས་རབ་བཟང་མོས་ཀྱང་ཕྲན་ལ་བརྗོད་ཅིང་། དེ་དག་ལ་ཞིབ་ཏུ་གཞིགས་ཚེ་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར་དེ་ཁུ་ནུའི་ནང་བྱུང་བ་དངོས་འབྲེལ་ལམ། གཞན་དུ་ན་ཁུ་ནུའི་དམངས་ཁྲོད་དུ་བླ་མ་མ་ཎི་བ་དག་གི་བསྟན་བྱར་གྱུར་པའི་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར་ཤོད་སྲོལ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་དྲགས་ནས་བྱུང་བ་ཁ་ཚོན་གཅོད་དཀའ་ཡང་། གང་ལྟར་ཁུ་ནུའི་ཡུལ་ཁག་ཉེར་ལྔའི་ཁྲོད་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཧེ་ན་དོན་འགྲུབ་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་དང་བླ་མ་མ་ཎི་བ་གཉིས་ཀྱི་བར་ཐུན་མོང་གི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ནི། འཆད་བྱ་འཆད་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གཅིག་བྱས་ན་ཁུ་ནུའི་ཡུལ་དུའང་སྔ་མོ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ལམ་སྲོལ་དེ་བྱུང་མེད་དམ་སྙམ་མོ། །

ལྔ། མོན་ཡུལ་རྟ་ཝང་ཕྱོགས་ཀྱི་བླ་མ་མ་ཎི་བ།

མོན་ཡུལ་རྟ་ཝང་[26]གི་བྱང་ཞེས་པའི་ཡུལ་དུ་བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཚེ་རིང་དོན་འགྲུབ་[27]ཅེས་པ་ཞིག་བཞུགས་པ་དང་། ཁོང་གིས་མ་ཎི་སྐུལ་བཞིན་བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་རྣམ་ཐར་འཆད་བཞིན་ཡོད་སྐོར་མོན་ཡུལ་ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་མཁན་མོན་པ་ཚེ་རིང་བསྟན་དར་གྱིས་ཕྲན་མོན་ཡུལ་དུ་སྐྱོད་སྐབས་བརྗོད་བྱུང་ཡང་སྐབས་དེར་བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཁོང་ལ་ངོ་མཇལ་མ་བྱུང་། ཡུལ་མིའི་ངག་རྒྱུན་དུ་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་མོན་ཡུལ་རྟ་ཝང་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས[28]ནས་ ^[29] “ དེང་སང་ཡོད་པའི་མོག་ཏོག་གི་ལྕགས་ཟམ་དང་། ཉང་ཆུའི་ལྕགས་ཟམ་སྔར་ཡོད་རྣམས་བཙུགས་གནང་བ་དང་། ལྕགས་ཐག་གི་རྒྱུ་ཆ་ལྕགས་རྣམས་འབུལ་སྡུད་མཛད་ཅིང་དེས་མ་འདང་བ་རྣམས་ཁྲ་མོ་བཀྲ་ཤིས་གླིང་འོག་གི་བྲག་གཟར་ཁ་གཤགས་པ་འདྲ་བ་དེ་ནས་ལྕགས་གཏེར་བཞེས་གནང་ཚུལ་’’[30]ལྟར་ན།  བྱང་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་བླ་མ་མ་ཎི་བ་དེ་ཡང་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་སློབ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་མི་སྲིད་པ་མིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དེང་སྐབས་མོན་ཡུལ་རྟ་ཝང་ཕྱོགས་སུ་མོག་ཏོག་དང་། ཤར་ནུབ། བྱམས་མཁར། ར་སྦས། ཁེད། འཁར་སྟེང་། བདེ་ལྡན་མཁར། མུག་ཐུར། ཤར་སྡེ། སྤང་ཆེན་གྱི་ཡུལ་སྡེ་རྣམས་སུ་ཨ་ཅེ་ལྷ་མོ་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་སྲོལ་ལུགས་ཡོད་པའང་སྐབས་དེ་ཙམ་ནས་དར་བར་མངོན།

དེ་ཡང་རྟ་ཝང་དགོན་པའི་ཉེ་འདབས་དང་། མོག་ཏོག་ལྕགས་ཟམ་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཤར་ནུབ་གྲོང་སྨད་པ་སངས་རྒྱས་ཕུན་ཚོགས་ཁྱིམ་རྒྱུད་ནི། ཨ་ཅེ་ལྷ་མོ་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་མཁན་གྱི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་འདི་ལྟར་ངོ་སྤྲོད་གནང་བྱུང་། མེས་སྒོམ་ཆེན་དང་། ནག་སེང་། སངས་རྒྱས་མཁའ་འགྲོ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ནས་ཨ་ཅེ་ལྷ་མོ་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་དང་། འཁྲབ་སྟོན་བྱས་པའི་འབུལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ལམ་མེད་སར་ལམ་ཁ་བཟོ་བ་དང་། ཆུ་རྒྱས་སར་ཆུ་ཟམ་འཛུགས་[31]པ། མ་ཎི་མཎ་ཐང་སོགས་ལ་དཀར་རྩིས་འབྱུག་པ་སོགས་ཀྱི་ལས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཟེར། ཡང་ཁོང་གིས་ཡབ་སངས་རྒྱས་མཁའ་འགྲོའི་དུས་སུ་ལྷ་མོ་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་པའི་འབུལ་སྡུད་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཎི་དུང་ཕྱུར་བཞེངས་པའི་སྐོར་དང་། ཁོང་གིས་ཀྱང་ཡབ་མེས་གོང་མ་ཚོའི་ཞལ་གདམས་དང་ཕྱག་སྲོལ་ལྟར། ལྷ་མོ་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་པའི་འབུལ་བ་རྣམས་བསགས་ནས་མ་ཎི་དུང་ཕྱུར་ཞིག་བཞེངས་ཡོད་སྐོར་གསུངས་བྱུང་། ཤར་ནུབ་གྲོང་སྨད་ཕ་ཚན་རྒྱུད་པ་མདོར་བསྡུས་ཞེས་པར་མི་རབས་དང་པོ་བེ་མཁར་^[32]ཇོ་བོ་དར་རྒྱས་ལ་གྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོས་ལུང་བསྟན་གནང་བ་ལྟར། བུ་བདུན་བྱུང་། བུ་གཅིག་[33]ཤར་ནུབ་ལ་གདན་འདྲེན་བྱས་ནས་རྗེ་དཔོན་བྱས། དེའི་མི་རྒྱུད་རིམ་པར་དར་བ་ཤར་ནུབ་གྲོང་སྨད། ཏོག་ཤིང་མིང་ཡང་ཟེར། ཕ་དང་པོ་མེས་མེས་སྒོམ་ཆེན། དེའི་བུ་ནག་སེང་། དེའི་བུ་མཁའ་བུ། དེའི་བུ་སངས་རྒྱས་མཁའ་འགྲོ། དེའི་བུ་སངས་རྒྱས་ཕུན་ཚོགས། དེའི་བུ་རིན་ཆེན་ཚེ་རིང་དང་སངས་རྒྱས་བཀྲ་ཤིས་སོགས་ད་ལྟ་ཡང་འཚོ་ཞིང་བཞུགས་ཡོད་པར་གསལ། དེའི་ནང་ཕ་ཚན་གྱི་རུས་རྒྱུད་སྐྱི་མོ་དང་། མ་ཚན་གྱི་རུས་རྒྱུད་དངུལ་མོ་ཞེས་ཀྱང་འཁོད་འདུག གྲོང་སྨད་སངས་རྒྱས་ཕུན་ཚོགས་ཁྱིམ་ཚང་ལ་དཔེ་རྙིང་སྣ་ཐུང་ལག་བྲིས་མ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དེར་ཕ་མེས་ཡང་མེས་ནས་བརྒྱུད་ཡོང་བ་ཞིག་ཡིན་སྐོར་དང་། ཤོག་བུ་བརྒྱ་ཐམ་པ་མཆིས། ཁ་བྱང་ལ་ཨ་ཅེ་ལྷ་མོའི་རྣམ་ཐར་བཞུགས་སོ། །ཞེས་འཁོད་འདུག རྣམ་ཐར་བྱིངས་ནི་ཆོས་རྒྱལ་ནོར་བཟང་གི་རྣམ་ཐར་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་ཐར་དེའི་དབུ་ཤོག་དང་པོ་དང་། རྣམ་ཐར་གྱི་དཀྱིལ་མཚམས་སུ་འདི་ལྟར། “དཔལ་ཆེན་ཆུ་བོ་རི་ཞེས་སུ་གྲགས། རི་དེར་ཆོས་ཁང་བརྒྱ་དང་བརྒྱད། གྲུབ་ཆེན་བརྒྱ་དང་བརྒྱད། ཤིང་སྡོང་བརྒྱ་དང་བརྒྱད། ཆུ་མིག་བརྒྱ་དང་བརྒྱད། མཆོད་རྟེན་བརྒྱ་དང་བརྒྱད། དེ་མ་ལགས་པའི་དེའི་ཕྱོགས་བཞི་མཚམས་བརྒྱད་ན། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གནས་སྐོར་བ་སློབ་མ་ཕོ་མོ་མང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ལགས། གནས་ཆེན་ཁྱད་འཕགས་སྡེ་མདུན་དེར། ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡོད་པ་ལས། ཆུ་ཆེན་དེའི་འགྲམ་དུ་མི་མང་སྐྱ་སེར་དྲག་ཞན་སོགས་མང་དུ་འཚོགས་པ་ལགས། མི་དབང་ཆེ་བ་དྲག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆུང་བ་གཞན་པ་རྣམས་ལ། གསོད་པ་རྡུང་བ་དང་། འཕྲོག་པ་དང་རྐུ་བ་དང་། ལས་ ངན་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པར་འདུག་པ་ལས། དེའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་གཟིགས་ནས། གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོས་ཆུ་ཆེན་དེར་ལྕགས་ཟམ་འཛུགས་པར་དགོངས་ཏེ། འདུལ་བ་མདོ་སྡེ་མངོན་པ་གསུམ་ནས། རྒྱལ་པོ་ནོར་བཟང་གི་རྟོགས་བརྗོད་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ནི། སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལས་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་ནང་ནས་ནོར་བཟང་གི་རྟོགས་བརྗོད། བསྟན་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཉ་བའི་རྒྱལ་པོ་སྤང་ལས་འཛིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ ” [34]ཞེས་དཔེ་རྙིང་འདིར་གསལ་བར་འབྱུང་ཞིང་། འདིས་བུ་ཆེན་མ་ཎི་བ་དང་ཨ་ཅེ་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་འཆད་བྱའི་རྣམ་ཐར་ཁག་གྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོས་སྲོལ་བཏོད་པ་དང་། རིམ་བཞིན་བརྒྱུད་པའི་རྒྱུད་པ་ཆུ་མགོ་གངས་ཀྱི་དཔེ་ལྟར། གྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོར་ཐུག་འདུག་པ་གསལ་སྟོན་བྱས་འདུག་གོ། །

དྲུག སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་བླ་མ་མ་ཎི་བ།

དེ་བཞིན་ད་ལྟ་མེའོ་ཆོས་འཕེལ་གླིང་གཞིས་ཆགས་སུ་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་[35]ཀྱི་ལེ་ལག་སྤོ་བོ་གདུང་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། བོད་ལ་དུས་འགྱུར་བྱུང་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེ་ཨ་རུ་ན་ཅལ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ཀྲུ་ཀྲིང་ཡུལ་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་སླེབས། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༧ ལོར་མེའོ་ཆོས་འཕེལ་གླིང་ས་གནས་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁོངས་སུ་གནས་སྤོས་བྱས་འདུག མ་ཎི་བ་ཁོང་གིས་དགུང་ལོ་བདུན་གྱི་སྟེང་འདས་ལོག་རིན་ཆེན་དབང་གྲགས་བསྟེན་ནས་ཐོག་མར་ཀ་ཁའི་ཕྲལ་སྦྱོར་གཉིས་ཀྱི་ཀློག་བསླབས་རྗེས། མ་ཎི་བ་ཉི་མ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་དྲུང་ནས་མ་ནམ་མཁའ་མའི་སྐྱབས་འགྲོ་དང་། མ་ཎི་དབྱངས་སྐུལ་བྱེད་རྒྱུ་སྦྱངས་ཏེ་ད་བར་མ་ཎི་དབྱངས་སྐུལ་གྱི་གདངས་མི་འདྲ་བ་ཉེར་ལྔ་ཙམ་མཁྱེན། གླིང་བཟའ་ཆོས་སྐྱིད་དང་། མེ་ཏོག་གསལ་སྒྲོན། རྒྱལ་པོ་གཡུ་སྣ་རལ་པ། དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོ། ཨ་ཅེ་རིག་སྟོང་རྒྱལ་མོ། ལྷ་སྲས་བཟོད་པ་དབང་ཕྱུག སྣང་ས་འོད་འབུམ། ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་། ཟླ་བ་འོད་ཟེར་སོགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཁག་ལོ་རེ་བཞིན་མེའོ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སུ་འཆད་ཅིང་མ་ཎི་དབྱངས་སྐུལ་གྱི་ལས་ལ་བརྩོན་བཞིན་པར་མ་ཟད། ཨོ་རུ་ས་ཕུན་ཚོགས་གླིང་དང་། ཏེ་ཙུ་དར་རྒྱས་གླིང་། ཀྲུ་ཀྲིང་བཅས་ཀྱི་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་ལའང་ཆེད་བསྐྱོད་ཀྱིས་ཐང་བཤད་དང་མ་ཎི་དབྱངས་སྐུལ་བྱས་མྱོང་འདུག མ་ཎི་བ་ཁོང་ལ་མ་ཎི་སྐུལ་གཞི་འདས་ལོག་ཀརྨ་དབང་འཛིན་དང་། ཨ་ཅེ་རིག་སྟོང་རྒྱལ་མོ། རྒྱལ་པོ་གཡུ་རྣ་རལ་པ། མེ་ཏོག་གསལ་སྒྲོན། སྣང་ས་འོད་འབུམ། ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་ཟླ་བ་འོད་ཟེར་བཅས་ཀྱི་ཞལ་ཐང་རེ་ཡང་མཆིས།

དེ་མིན་མ་ཎི་བ་པདྨ་ཆོས་གྲགས་ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཡང་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་སྤོ་བོ་གདོང་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། བོད་ལ་དུས་འགྱུར་བྱུང་རྗེས་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེ་ཨ་རུ་ན་ཅལ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ཀྲུ་ཀྲིང་[36]ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་ད་ལྟ་དེར་བཞུགས་ཡོད་སྐད། གཞོན་དུས་ཆོས་གྲོགས་པདྨ་དབང་འདུས་དང་མཉམ་དུ་མ་ཎི་བ་ཉི་མ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་མདུན་ནས་མ་ཎི་དབྱངས་སྐུལ་སྦྱངས་ཡོད་འདུག ད་ལྟ་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་ལ་ཉེ་བར་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་གིས་རྒྱལ་པོ་དྲི་མེད་ཀུན་ལྡན་དང་། དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོ། གསོ་བ་བདེ་ལེགས་བཟང་མོ། ཤར་དྭགས་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་སོགས་ཀྱི་ཐང་བཤད་དང་མ་ཎི་སྐུལ་བཞིན་ཡོད་སྐོར་ཁོང་གི་ཆོས་གྲོགས་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ལགས་ཀྱིས་བདག་ལ་དངོས་སུ་བརྗོད་བྱུང་། ད་དུང་མེའོ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སུ་མ་ཎི་བ་མཚམས་པ་ཆོས་རྒྱལ་ཞེས་པ་ཞིག་བཞུགས་ཀྱང་ཁོང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལོར་དགོངས་པ་རྫོགས་འདུག ཁོང་གི་ཕྱག་དཔེ་ཁྲོད་ཕྲན་གྱིས་མཇལ་བ་ནི། དྭགས་པོ་བཀའ་བརྒྱུད་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་དམྱལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། གླིང་སེང་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་བདུད་དང་ཧོར་བཏུལ་བའི་ལེའུ་བྱོན་ཚུལ་ཞེས་སྣ་ཐུང་ཤོག་བུ་བརྒྱ་དང་གསུམ་བཞུགས་པ་དེའོ། །པདྨ་བཀོད་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་དང་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཞེས་པར། “མ་ཎི་སྐུལ་གཞི་རྣམ་ཐར་ཡང་། ཡོངས་གྲགས་སྐྱེས་རབས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དྲི་མེད་ཀུན་ལྡན་གྱི་རྣམ་ཐར། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྤྲུལ་བའི་བཙུན་མོ་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོའི་རྣམ་ཐར། གླིང་གེ་སེར་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་དམྱལ་གླིང་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་” ^[37]ཞེས་འབྱུང་བར་གཞིགས་ཚེ། ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་མ་ཎི་བའི་ཁྲོད་དུ་མ་ཎི་སྐུལ་བྱེད་གེ་སེར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་ཡང་ཡོད་འདུག་པ་ལྟར། མ་ཎི་བ་མཚམས་པ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་དཔེ་ཁྲོད་དུ་བདུད་དང་ཧོར་བཏུལ་བའི་གླིང་སེང་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་དཔེ་ཡོད་པ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་དེ་ལྟར་མིན་ནམ་སྙམ། མ་ཎི་བ་མཚམས་པ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་དཔེ་ཁྲོད་ཀྱི་དྭགས་པོ་བཀའ་བརྒྱུད་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་དཀར་ཆག་ཅེས་པའི་ནང་། “ ཀྱཻ། སྦྱིན་པའི་བདག་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་བདག་ལ།། མཚམས་པ་མ་ཎི་བ་ནོར་བུ་ཀུན་བཟང་ང་། །ཆོས་ལ་དཀར་བ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་འདྲ། །”  ^[38] ཞེས་འབྱུང་བར་གཞིགས་ཚེ། ཡུལ་པདྨ་བཀོད་དུ་སྔོན་དུས་མཚམས་པ་མ་ཎི་བ་ནོར་བུ་ཀུན་བཟང་ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་ཡོད་པ་འདྲའོ། །

ངདུན། སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་རྒྱུད་པའི་ཁོངས།

པདྨ་བཀོད་ཀྱི་བླ་མ་མ་ཎི་པདྨ་དབང་འདུས་ཀྱི་མ་ཎི་སྐུ་བྱེད་ཕྱག་དཔེ་ཁྲོད་ཡིག་དྲུག་སྐུལ་མ་ཞེས་པའི་སྐྱབས་འགྲོ་སེམས་སྐྱེད་ཅིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་བ་ཆེན་པོར་ཆོས་རྗེ་བཀའ་ལྔ་དཔལ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ནས་བརྒྱུད་པའི་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་ཐུགས་དམ་ཕྱི་ནང་གསང་བའི་སྐྱབས་འགྲོའམ་མ་ནམ་མཁའ་མའི་སྐྱབས་འགྲོ་ལ་འབྲུ་སྣོན་ཕྲན་བུ་བྱས་པ་ཙམ་ལས། དོན་ལ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་མ་ནམ་མཁའ་མའི་སྐྱབས་འགྲོ་དང་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་སྤྱི་ཏིའི་བུ་ཆེན་ཚོ་དང་ཐུན་མོང་བའི་ཆ་མཚུངས་པ་ཞིག་ནི་མ་ཎི་སྐུལ་བ།  དགེ་སྡིག་བླང་དོར་སྟོན་ཞིང་ལས་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བཤད་པ། ཐང་གའི་ལམ་ནས་བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་འཆད་པ་དེ་རེད།  གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་བ་ཆེན་པོས་ཀྱང་སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་ཡུལ་འདིར་ཞབས་བཅགས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཚུལ་ནི། གནས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་དུ་[39]ཐང་སྟོང་སྒྲུབ་ཕུག་དང་། ཚེ་ཆུ་ཟླ་བ་ནོར་བུའི་གནས་ཡོད་པས་རྟོགས་སོ། །

དེ་ལྟར་ན་སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་བླ་མ་མ་ཎི་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་པའི་ཁོངས་ཀྱང་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་བ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཡང་སྲིད། འོན་ཀྱང་བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཚོ་ནི་གནས་གཅིག་ཏུ་མི་བཞུགས་པར་ཡུལ་ལུང་ནས་ཡུལ་ལུང་འགྲིམས་ཏེ་འགྲོ་མཁན་ཞེ་གཅིག་ཡིན་པར་བརྟེན། ཡུལ་ལུང་གཞན་ནས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱི་མ་ཎི་དགེ་སྐུལ་དང་། དགེ་སྡིག་བླང་དོར་སྟོན་པར་མཁོ་བའི་ཆོས་ཚུལ་དེ་འདྲ་བླངས་[40]ཡོད་པར་མངོན། དཔེར་ན། སྤྱི་ཏི་བུ་ཆེན་ཚོ་སྤྲིན་ཡུལ་གྱི་གུང་རི་དགོན་པར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དང་། གུང་རི་དགོན་པ་དེ་རྙིང་མའི་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་བའི་ (1450 – 1521) ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་མཁན་ཞིག་ཡིན།  དེར་བརྟེན་ལྷོ་བྲག་གཏེར་ཆེན་གུ་རུ་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ (1212 – 1270) གིས་ཀྱང་མ་ཎི་སྤེལ་ཐབས་རིམ་པ་དང་། འདས་ལོག་བྱུང་སྟེ་སྲིད་པ་བར་དོ་སོགས་ལས་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཡོད་སྟབས། སྤྱི་ཏི་བུ་ཆེན་ཁྲོད་གུ་རུ་ཆོས་དབང་གི་རྣམ་ཐར་འཆད་སྲོལ་ཡོད་པ་འབྲེལ་བ་དེ་ལྟར་བྱུང་བ་མིན་ནམ་སྙམ། དེ་བཞིན་སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ནི་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་ཆོས་བརྒྱུད་གཙོ་བོར་དར་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཁར། ལྷོ་བྲག་སོགས་གུ་རུ་ཆོས་དབང་གི་འཕྲིན་ལས་རྒྱས་སའི་ཡུལ་གྲུ་དག་དང་ཁད་ཉེ་བའི་དབང་གིས། སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་གྲས་སུ་གུ་རུ་ཆོས་དབང་གི་རྣམ་ཐར་འཆད་སྲོལ་སོགས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱུང་མིན་བརྟག་གོ། །

བརྒྱད། ནུབ་ཧི་མཱ་ལ་ཡའི་སྤྱི་ཏིའི་བུ་ཆེན་ཚོའི་འཆད་བྱའི་རྣམ་ཐར་སོགས་ཡིག་ཆ་ཁག

སྤྱི་ཏིའི་བུ་ཆེན་མ་ཎི་བ་དག་གི་འཆད་བྱའི་རྣམ་ཐར་ཁག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དྲི་མེད་ཀུན་ལྡན་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་། ཆོས་རྒྱལ་ནོར་བཟང་གི་རྣམ་ཐར། པདྨ་འོད་འབར་གྱི་རྣམ་ཐར། གཅུང་དོན་ཡོན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར། གཟུགས་ཀྱི་ཉི་མའི་རྣམ་ཐར། དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོའི་རྣམ་ཐར། འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར། རྒྱ་བཟའ་བལ་བཟའི་རྣམ་ཐར། ཨ་ཅ་སྣང་སའི་རྣམ་ཐར་ཁག་དང་། དེ་བཞིན་གུ་རུ་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས། འདས་ལོག་གླིང་བཟའ་ཆོས་སྐྱིད་དང་། འདས་ལོག་སངས་རྒྱས་ཆོས་འཛོམས། འདས་ལོག་ཀརྨ་དབང་འཛིན་བཅས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་འཆད་སྲོལ་དང་། དེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཡིན།  རང་གི་ཡབ་མེས་གོང་མ་ཚོ་ནས་བརྒྱུད་པའི་བུ་ཆེན་མ་ཎི་བ་ཚོའི་ཡོ་ཆས་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་འདྲ་སྐུ་དང་། བྱང་སེམས་དག་གི་རྣམ་ཐར་འཁོད་པའི་ཐང་ག མཛུབ་སྟོན་ལྕགས་མདའ། ཆོས་སྐྱོང་གི་རྟེན་སྒམ། གའུ། རྡོ་རྗེ་ཕུར་བ། སྦུག་ཆལ། རྡོར་དྲིལ། རིགས་ལྔའི་ཅོད་པན། དཔུང་ཁབ། ལག་སྐོར་མ་ཎི། ཌ་མ་རུ། ཆོས་དུང་། རས་གཟན། རལ་གྲི། ཁ་ཊཱཾ་ག  ཏྲི་ཤུལ། རྣ་རྒྱན་ཨ་ལོང་། སྙུང་བུ། བཟུང་ཁབ་སོགས་བུ་སོགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ཕ་ཤུལ་བུ་སྦྱོར་བྱེད་པ་སྟེ་ཕ་ཡིས་རང་གི་ཤུལ་འཛིན་ཐུབ་ངེས་ཀྱི་བུ་ཞིག་ལ། བུ་ཆེན་གྱི་སློབ་གཉེར་གྲུབ་རྗེས་ཕྱག་དཔེ་དང་ཡོ་ཆས་དེ་དག་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་སྲོལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ཡོད་འདུག་གོ། །

དགུ། ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་དང་བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཚོའི་ཕན་ནུས་སམ་ཤུགས་རྐྱེན།

དུས་རབས་བཅུ་བཞིའི་སྨད་ཙམ་དུ་བུ་ཆེན་དང་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཆོས་ཚུལ་དབུ་བརྙེས་པ་ནས། རིམ་བཞིན་བོད་དབུས་གཙང་དང་། མངའ་རིས་གཙོས་ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ནང་མི་ལོ་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་། ནང་བསམ་བློ་འཕེལ་རྒྱས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་མཐུན་སྒྲིལ། ཞི་བདེ་བརྟན་ལྷིང་སོགས་འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་གནས་རང་བཞིན་ལ་ཕན་ནུས་ངེས་ཅན་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། དེ་ཡང་བླ་མ་ཎི་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཅིག་^[41]ནི། མ་ཎི་སྐུལ་བཞིན་དགེ་སྡིག་བླང་དོར་སྟོན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གི་སྐྱེས་རབས་རྣམ་ཐར་འཆད་པ་དེས་ཡི་གེ་ཤེས་དང་མ་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་། དེ་བཞིན་ཆུང་བྱིས་པ་ནས་རྒན་མགོ་དཀར་བར་གྱི་སྐྱེས་ཕོ་མོ་ཚང་མས་གོ་ཐུབ་ཅིང་། ཀུན་གྱི་སེམས་ལ་ངེས་འབྱུང་གི་བློ་དང་། ཁ་ཅིག་ལ་ནི་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་སོགས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་རྙེད་དེ་མིག་ཆུ་ཁྲོམ་ཁྲོམ་དུ་བཞུར་བ། ཡང་ལ་ལའི་སེམས་ལ་དགེ་བའི་བག་ཆགས་སྟུག་པོ་ཞིག་འཇོག་པར་བྱེད། དགེ་བའི་བག་ཆགས་དེས་སེམས་རྒྱུད་ཞི་དུལ་ཅན་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ཡ་རབས་ཅན་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་སྟབས། སྤྱི་ཚོགས་དེ་དང་དེའི་ཁོར་ཡུག་ཀུན་ཏུ། རང་བཞིན་གྱིས་ཕན་ཚུན་ལ་འཁྲུག་རྩོད་དང་། རྐུན་ཇག་བྱེད་པ། བག་མེད་པའི་ལས་ལ་སྤྱོད་པ། མགོ་བདེ་དྲན་འཁྲུལ་དང་། ཁྲེལ་མེད་ངོ་ཚ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བར་འཇུག་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་པ་བཅས་ཕན་ནུས་ངེས་ཅན་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་ཡོད་ལ། ལར་བཟང་པོའི་སྤྱོད་པ་དེ་དག་རིམ་བཞིན་མིག་ལྟོས་ཡར་འདྲེན་བྱེད་ས་ཞིག་ཏུ་ཕ་ཤུལ་བུ་འཇགས་ཀྱིས་བྱུང་བར་བརྟེན་སྤྱི་ཚོགས་ཧྲིལ་པོ་བརྟན་ལྷིང་དང་ཞི་བདེ་བག་ཕབ་ངང་གནས་ཐུབ་ཡོད། གཞན་ཡང་གོང་ནས་བརྗོད་པ་བཞིན་རིག་གནས་འདི་ཉིད་དར་རྒྱས་ཀྱི་དུས་རིམ་ནང་བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཚོས་རང་གི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་མཐོར་འདེགས་གཏོང་སླད་སོགས་དགོས་པའི་དབང་གིས། དགོད་གཏམ་བཤད་པ་དང་། ཞབས་བྲོ་འཁྲབ་པ། འཁྲིག་ཚིག་སྨྲ་བ་སོགས་ཀྱང་གསར་སྣོན་བྱས་ཡོད་སྟབས། བླ་མ་མ་ཎི་བའི་རིག་གནས་འདི་ཆོས་ཕྱོགས་གཙོ་གཉེར་བྱེད་མཁན་ནས། འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་གནས་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པའི་མིའི་སེམས་ཁམས་ལ་དགའ་སྣང་ངམ་སྤྲོ་སྣང་སྦྱིན་བྱེད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་རིག་གནས་ཤིག་[42]ཏུའང་གྲུབ་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཁ་ཅིག་གིས་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་རིག་གནས་འདི་ནི་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་འདྲེས་མའི་རིག་གནས་ཤིག་ཏུ་འདོད་སྲིད་ཀྱང་། ཞབས་བྲོ་དང་གཞས་སྣ་སོགས་འཇིག་རྟེན་ཁོ་ནའི་རྩེད་འཇོ་ཞིག་ལ་ལྟ་བར་མི་རིགས་སོ། །

མདོར་ན་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་རིག་གནས་འདི་ཉིད་དིང་དུས་ཀྱི་རིག་གསར་དཔལ་ཡོན་མ་དར་བའི་སྔོན་དུ་ཡུལ་གྲུ་དེ་དག་ཏུ། མི་དམངས་ཆེས་ཆེར་དགའ་མོས་བྱ་ཡུལ་གྱི་འདུ་འཛོམས་ཆེན་པོའམ་དམངས་ཁྲོད་ཡུལ་སྲོལ་གྱི་ལྟད་མོ་ཆེ་ཤོས་དེའང་རེད། ལྷན་འཛོམས་ཆེན་པོ་དེའི་ནང་གྲོང་ཕན་ཚུན་གྱི་མི་མང་ངོ་ཤེས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། འཆམ་མཐུན་ཡོང་བ། གཉེན་ཉེ་ཐུག་འཕྲད་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་དགོས་མཁོ་དང་འབྲེལ་བའི་བྱ་བ་མང་པོ་ཞིག་ལ་དགེ་མཚན་ཞར་ལ་འབྱུང་གི་ཡོད་སྟབས། འདས་པའི་མི་ལོ་བདུན་བརྒྱ་ཉེ་བའི་ནང་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཆོས་ཚུལ་རིག་གནས་འདིས་ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ནང་དུ། ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀའི་^[43]ཐོག་འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་གནས་ལ་གསོན་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །

མཇུག་བསྡུ་བའི་གཏམ།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ལོར་བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཁང་དབུ་བརྙེས་ནས་བགྲང་བྱ་ལྔ་བཅུ་ཧྲིལ་པོ་འཁོར་པའི་ལོ་ཡིན་ཞིང་། སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་དང་། བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཁང་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཚོགས་འདུ་ཞིག་རྡ་ས་བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཚོགས་ཁང་དུ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས། སྐབས་དེར་ཚོགས་འདུ་ལས་རིམ་གཙོ་སྐྱོང་བ་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ལོ་རྒྱུས་མཁས་དབང་ཇོ་སྲས་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱིས། ཁོ་བོར་ཡང་བོང་བ་གསེར་གཟིགས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཚོགས་འདུ་དེའི་སྟེང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཁུལ་ཁག་གསུམ་གྱི་ནང་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་གནས་བབ་ཇི་འདྲ་ཡིན་སྐོར་གཏམ་བཤད་ཅིག་སྤེལ་དགོས་ཚུལ་ངག་ཐོག་ནས་བསྐུལ་མ་དང་། བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་དང་། བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཁང་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་མགྲོན་བརྡ་གནང་བར་བརྟེན། ཁོ་བོས་དེ་སྔ་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་མཐོ་རིམ་ཉམས་ཞིབ་པའི་ཁོངས་ནུབ་རྒྱུད་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བུ་ཆེན་མ་ཎི་བ་དང་ཕོ་བ་རྡོ་གཤག་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས། ནུབ་རྒྱུད་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཁུལ་ལ་དྭགས་དང་། གར་ཞྭ། སྤྱི་ཏི། ཁུ་ནུ་བཅས་དང་། བྱང་ཤར་ཧི་མ་ལ་ཡ་ཀ་རྡོར་སྒང་གསུམ་ཁུལ་དང་། ཤར་རྒྱུད་ཧི་མ་ལ་ཡ་མོན་རྟ་ཝང་དང་། མེའོ་ཆོས་འཕེལ་གླིང་དང་།  ཏེ་ཛུ་དར་རྒྱས་གླིང་སོགས་སུ་དངོས་སུ་ཆེད་བསྐྱོད་ཀྱིས་ས་ཁུལ་དེ་དག་ནང་ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་གནས་བབ་ཇི་འདྲ་ཡིན་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་གྲུབ་དོན་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ཞིག་སྐབས་དེར་གཏམ་བཤད་བྱས་པ་ད་ལན་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཕབ་སྟེ། རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་མཁན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་ལམ་དུ་བསྟར་བ་ལགས་མོད། ཁོ་བོ་ནི་སྐྱེས་སྦྱངས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དམན་པས་མ་རྟོགས་པ་དང་ལོག་པར་རྟོག་པ་མཆིས་ཚེ་གཟུར་གནས་དྲན་དབང་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མཐོལ་ཞིང་བཤགས་སོ། །

དཔྱད་ཡིག་དང་ཞབས་མཆན། 

[1]. དཔེ་དེབ་ཤེས་རབ་ཟོམ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་སྤར་ཁང་། ༡༩༩༢ ལོའི་ལོ་ ༤ ཨང་ ༡ ཤོག་ ༡༡

[2]  གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་འཁྲུངས་འདས་ལ་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་ཧ་ཅང་མང་། དེ་ཡང་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གིས་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༣༨༥ ལ་འཁྲུངས་པ་དང་།  ཕྱི་ལོ་༡༤༦༤ ལས་འདས་པ་སྟེ་དགུང་གྲངས་དོན་དགུ་ཙམ་ལས་མ་བཞུགས་པར་འདོད། བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ཁ་ཅིག་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༣༨༥ ལ་འཁྲུངས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༥༡༠ ལ་འདས་པར་བཞེད།  བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོར་ཤིང་གླང་ ༡༣༨༥ ལ་འཁྲུངས་པ་དང་། ས་སྦྲུལ་ ༡༥༠༩ འདས་པར་བཤད། ལོ་ཆེན་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༣༦༡ འཁྲུངས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༤༨༥ ལ་འདས་པར་བཞེད།  ཕྱི་མ་དེ་གཙུགས་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ནི་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོའི་གསུང་ལས། ང་སྐྱེས་པ་སྔ་མ་ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་ཟེར། སྐྱེ་བ་འདི་ལ་སྨྱོན་པ་བརྩོན་འགྲུས་ཟེར། ཕྱི་མ་ཁྱབ་བདག་གསང་བ་འདུས་པ་ཟེར། ཞེས་པ་ལྟར། ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་བ་དེ་ཉིད་ལྕགས་གླང་ཕྱི་ལོ་ ༡༣༦༡ ལ་དགོངས་པ་རྫོགས། ཐང་སྟོང་ཐུགས་སྲས་རི་ཁྲོད་པ་ནམ་མཁའ་ལེགས་པའི་གྲུབ་ཆེན་ཐང་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་གཅོད་ཡུལ་ཉམས་བཞེས་ཞེས་པར་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་ལྕགས་གླང་སྟེ་ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ལོ་དེར་འཁྲུངས་པར་གསུངས་ཡོད་སྐོར། རྣམ་ཐར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ཁ་སྐོང་དུ་འཁོད་འདུག  འདས་ལོ་ནི་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་སྐབས་ཐུགས་སྲས་བསྟན་འཛིན་ཉི་མ་བཟང་པོས་ཉ་མགོ་གྲུ་ཁའི་ལྕགས་ཟམ་སྐྲུན་བཞིན་ཡོད་པ་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་དཔལ་བཟང་གིས་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་རྒྱ་མཚོའི་ཁ་སྐོང་ཕྱི་མ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཚུལ་ནང་གསལ་བོར་ཡོད་པ་དང་།  ཉ་མགོའི་གྲུ་ཁ་ཕྱི་ལོ་ ༡༤༨༥ ལོར་བསྐྲུན་ཚུལ་བསོད་ནམས་གྲགས་པའི་དཔེ་དེབ་ Magical Key to Royal Genealogies,99 ཐོག་གསལ་སྐོར་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་དང་ཁ་སྐོང་ཤོག་གྲངས་ ༤༩༨ ཐོག་འཁོད་འདུག  ལོ་ཆེན་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱིས་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་ཁག་བཞི་ལ་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ནས་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་བྲིས་པར་བརྟེན་གྲུབ་ཐོབ་འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་ (༡༣༦༡ – ༡༤༨༥) ལོ་ཆེན་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱིས་བཞེད་པ་དེ་ཚད་མར་བཟུང་རིགས་པར་འདོད། །

[3] དཔལ་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཀུན་གསལ་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་། ཐང་རྒྱལ་ཡང་སློབ་བཙུན་པ་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱིས་མཛད། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༩༨༢ ལོར་དཔར་ཐེངས་དང་པོའི་་དཔར་མ་ཤོག་གྲངས་ ༢༤༥ ཐོག་གསལ།

[4]. གླེ་ཡི་མ་ཎི་བ་དང་། ཤེལ་གྱི་མ་ཎི་བ། གཤམ་སྟོད་ཀྱི་ཡུལ་གང་དུ་ད་ལྟའང་གྲོང་བའི་མིང་ལ་མ་ཎི་བ་ཞེས་པ་ཡོད་ཅེས་ཤེས་རབ་ཟོམ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་པར་སྐྲུན་ཁང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠-༨༡ ལོའི་ལོ་ ༢ ཨང་ ༢ ཤོག ༣༠

[5]. དཔལ་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཀུན་གསལ་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་། ཐང་རྒྱལ་ཡང་སློབ་བཙུན་པ་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱིས་མཛད། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༩༨༢ ལོར་སྤར་ཐེངས་དང་པོའི་སྤར་མ། ཤོག ༨༨

[6]. བླ་མ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ། The Collected Works (gsung bum) of Thangstong Rgyal po, Vol. 2, National Library of Bhutan, Thimphu 1984.  ཐང་རྒྱལ་དངོས་སློབ་མོན་སྤ་གྲོ་བདེ་བ་བཟང་པོས་མཛད། འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་དུ་བཞུགས་པའི་ཨིན་ཇིའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༧༦ ངོས་སུ་གསལ།

[7]. ཐང་རྒྱལ་ཡང་སློབ་བཙུན་པ་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱིས་མཛད། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༩༨༢ ལོར་སྤར་ཐེངས་དང་པོའི་སྤར་མ་ཤོག ༡༧༦

[8]. དཔལ་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཀུན་གསལ་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་། ཐང་རྒྱལ་ཡང་སློབ་བཙུན་པ་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱིས་མཛད། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༩༨༢ ལོར་སྤར་ཐེངས་དང་པོའི་སྤར་མ། ཤོག ༡༧༧

[9]. དཔེ་དེབ་ཤེས་རབ་ཟོམ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་ཁང་། ༡༩༩༢ ལོའི་ལོ་ ༡༠ ཨང་ ༢ ཤོག ༡༡

[10]. ལ་སྟོད་ལ་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཆ་མང་ཆེ་བར་ལས་སྟོད་ཅེས་འབྱུང་། འདི་ལ་ལྷོ་བྱང་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའི་ལྷོ་ནི་དེང་གི་དིང་རི་ཁུལ་དང་། བྱང་པ་ནི་དེང་གི་ངམ་རིང་དང་ལྷ་རྩེ་ཁུལ་རྣམས་ཡིན་སྐད། སྔོན་གྱི་དུས་ལ་སྟོད་ནི་དེང་གི་ངམ་རིང་། ལྷ་རྩེ་དང་། དིང་རི། སྐྱིད་གྲོང་། ས་སྐྱ། གཉའ་ལམ་བཅས་རྫོང་ཁག་བདུན་གྱི་སྤྱི་མིང་རྙིང་པ་ཞིག་ཡིན།

 

[11]. དཔལ་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཀུན་གསལ་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་། ཐང་རྒྱལ་ཡང་སློབ་བཙུན་པ་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱིས་མཛད། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༩༨༢ ལོར་སྤར་ཐེངས་དང་པོའི་དཔར་མ་ཤོག་གྲངས་ ༣༠༩-༣༡༠ ཐོག་གསལ།

[12]. དཔེ་དེབ་ཤེས་རབ་ཟོམ། ༡༩༩༢ ལོའི་ལོ་ ༡༠ ཨང་ ༢ ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་སྤ་ཁང་། ཤོག ༡༢

[13]. དུས་ཡུན་རིང་བོ་ཞིག་གི་རྗེས་སུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ནང་ལ་དྭགས་ཀྱི་དགའ་སྟོན་སྐབས་སུ་ཤ་ར་ནས་སྔར་རྒྱལ་དུས་སྐབས་ནས་མ་ཎི་བའི་རྒྱུད་པ་ཡིན་པ། བུ་ཆེན་བསྟན་འཛིན་དབང་ཕྱུག་དང་ཁོང་གི་ལས་རོགས་ཀུན་བོས་ནས་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་མ་ཎི་འཁྲབ་སྟོན་བྱས། ལོ་རྗེས་མ་ཡང་འཁྲབ་སྟོན་བྱས། ད་ལྟ་བུ་ཆེན་ཁོང་ལོ་ན་མཐོན་པོར་ཕེབས་ཡོད། ཁོང་ལ་བུ་སློབ་ཡོད་མིན་དང་། རྗེས་སུ་མ་ཎི་བའི་སྲོལ་བཟང་འདི་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་དུ་གནས་ཐུབ་མིན་མ་ཤེས། ཞེས་ལ་དྭགས་ཐུབ་བསྟན་དཔལ་ལྡན་གྱིས་འདི་ནས་ལོ་ᫍᨓ་ᨵᩡᨑས་གོང་དུ་དེ་ལྟར་གསུངས་འདུག ཤེས་རབ་ཟོམ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་དཔར་ཁང་། ༡༩༨༨  ལོའི་ལོ་ ༡༠ ཨང་ ༢ ཤོག ༢༢

[14] . སྐུ་ཞབས་ལཱ་ཡེལ་མཆོག་ནི་ (༡༨༣༨-༡༩༡༦) ཨིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་མངའ་ཁོངས་སུ་ཞབས་ཞུ་བྱས་མྱོང་བའི་ཨིན་ཇིའི་གཞུང་ཞབས་དང་དཔོན་རིགས་གནད་ཡོད་ཅན་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༨༧༤ ལོར་སྐུ་ཞབས་ལཱ་ཡེལ་གྱིས་ ” པན་ཇབ་ཀྱི་ཀང་ར་རྫོང་གི་ས་ཞིང་ཁྲལ་འབབ་གཏན་འབེབས་ཀྱི་སྙན་ཐོ། ༡༨༦༥-༧༢” ཞེས་པ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས། དེ་ནི་དུས་སྐབས་དེའི་ས་ཁུལ་དེའི་ས་ཞིང་ཁྲལ་འབབ་ལམ་ལུགས་དང་འཛིན་སྐྱོང་ལག་ལེན་སྐོར་ཞིབ་གསལ་བཀོད་པའི་སྙན་ཐོ་ཞིག་ཡིན། སྙན་ཐོ་འདི་ནི་ད་དུང་ཡང་པན་ཇབ་ཀྱི་ཞིང་ལས་ལོ་རྒྱུས་དང་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཡིན།  ཁོང་ནི་ས་ཞིང་གི་ཁྲལ་འབབ་གཏན་འབེབས་སྐོར་ལ་དམིགས་བསལ་བྱས་རྗེས་དང་མཚན་སྙན་ཆེ་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན།

[15] . Report of the land Revenue Settlement of the Kangra District PP.199 -200

[16] . སྐུ་ཞབས་ཧཱན་སི་ཀོབ་ཕུ་མཆོག་ (1910-1974) ནི་རྗར་མན་གྱི་རི་འཛེགས་པ་དང་རྩོམ་འབྲི་བ་ཞིག་ཡིན། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་ཧཱན་སི་ཀོབ་ཕུ་མཆོག་དང་། ཁོང་གི་རི་འཛེགས་རོགས་པ་ཧེན་རི་ཧ་རར་( Heinrich Harrer) གཉིས་རྒྱ་གར་ནས་ཨིན་ཇི་དམག་གིས་བཀག་ཉར་བྱས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༤ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་ས་གནས་ཌེ་ར་ཌུན་( Dehradun) བཀག་ཉར་ཁང་ནས་བྲོས་བྱོལ་གྱིས་ནུབ་རྒྱུད་ཧི་མ་ལ་ཡ་ལ་སྤྱི་ཏི་བརྒྱུད་བོད་ལ་བསྐྱོད། རྗེས་སུ་ཧཱན་སི་ཀོབ་ཕུ་མཆོག་གིས་ Himalaya Shuttlecock ཞེས་པའི་དེབ་ཅིག་རྗར་མན་སྐད་ཡིག་ནང་བྲིས་པ་དང་། ཁོང་གི་རོགས་པ་སྐུ་ཞབས་ཧེན་རི་ཧ་རར་( Heinrich Harrer) མཆོག་གིས་བོད་ནང་ལོ་བདུན་ ( Seven Years in Tibet) ཞེས་པའི་དིབ་ཅིག་བྲིས་ཡོད།

[17] . སྐུ་ཞབས་ཧྥིར་རན་ཁི་མཆོག་ (1870-1930) ནི་རྗར་མན་གྱི་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༦ ནས་ ༡༩༠༨ བར་ཏེ་དུས་ཡུན་ལོ་ངོ་བཅུ་གཉིས་ལྷག་གི་རིང་། ནུབ་རྒྱུད་ཧི་མཱ་ལ་ཡ་ལ་དྭགས་དང་། ཁུ་ནུ། སྤྱི་ཏི། གར་ཞྭ་བཅས་ལ་དངོས་སུ་འགྲུལ་བཞུད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས། ཁོང་གིས་ནུབ་ཕྱོགས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་དེབ་ཅིག་བྲིས་ཤིང་། ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཨིན་ཡིག་ཐོག་བསྒྱུར། ཁོང་ནི་བྷར་ལིན་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་སློབ་དཔོན་ཐོག་མ་དེ་ཡང་ཡིན།

[18] Himalayan Research Institute of Roerich Museum VOL II ཞེས་པའི་དེབ་ནས་མཁྱེན་རྟོགས་ཐུབ།

[19]  སྤྱི་ཏི་བུ་ཆེན་ཁ་ཅིག་གི་མཚན་ནི། མེས་མེས་ཤེས་རབ། མེས་མེས་ཟླ་རྒྱལ། མེས་མེས་རིག་འཛིན། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ། རྡོ་རྗེ་ཕུན་ཚོགས་སོ། །

[20] དཔེ་དེབ་ཤེས་རབ་ཟོམ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་སྤར་ཁང་། ༡༩༨༠- ༨༡   ལོའི་ལོ་ ༢ ཨང་ ༢  ཤོག་༣༠

[21]. དཔེ་དེབ་ཤེས་རབ་ཟོམ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་སྤར་ཁང་། ༡༩༨༢ ལོའི་ལོ་ ༤ ཨང་ ༢ དེབ་གྲངས་ ༨ ཤོག ༦༦

^[22]. fd=j yksd lkfgR; i`’V 338 ls 339 rdf

^[23].  fd=j yksd lkfgR; i`’V 123 ls 127 rd

^[24].ཁུ་ནུ་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ལར་ཞང་ཞུང་ཁྲི་སྡེ་སྟོད་སྨད་གསུམ་ལས་སྨད་ཀྱི་ཆ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་མཁན་ཡང་མཆིས། བསྡོམས་ཡུལ་གྲོང་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ཅིག་ཡོད་པ་དང་། སྔ་མོ་གུ་གེ་དང་སྤུ་རངས་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་གནས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་མཆིས། སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་མང་ཡང་ཁུ་ནུ་སྟོད་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་སྐད་སྨྲ། གཞན་ཡང་སྐད་རིགས་ཁ་ཅིག་ནང་བོད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་མང་དུ་འདྲེས་པ་ཅན་དེ་འདྲ་འང་འདུག

[25]. དུས་རབས་དང་པོའི་མཇུག་ཏུ་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཀ་ནི་ཀ་ཞེས་པ་ཞིག་གིས་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་བཤེས་གཉེན་དུ་བསྟེན་ཅིང་། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་མང་པོ་གདན་དྲངས། མཆོད་རྟེན་ཡང་མང་པོ་བཞེངས་ཏེ་ནང་བའི་བསྟན་པ་ལ་ཕྱག་རྗེས་མཛད།རྒྱལ་པོ་འདིས་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་ཀཤྨཱིར་ (ཁ་ཆེ་ཡུལ་) དུ་དབང་མཛད་སྐབས། ནུབ་རྒྱུད་ཧི་མ་ལ་ཡ་ཟངས་དཀར་ཡུལ་དུ་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱིས་བཞེངས་པར་གྲགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་གཟུངས་སུ་བཞུགས་པར་བྱས་ཏེ་བཞེངས་པ། མཆོད་རྟེན་ཀ་ནི་ཀ་ཞེས་ད་ལྟའང་ཟངས་དཀར་ཡུལ་དུ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་འབར་ཞིང་དད་ལྡན་ནང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་རྩ་ཆེན་དུ་འཛིན།  དེ་ཡང་འོ་སྐོལ་གྱི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུལ་འབྲ་གོ་ཅན་དུ་གཤེགས་པ་དང་། ཡུལ་དེ་ན་བྱིས་པ་ཆུང་ཆུང་མང་པོ་དག་རྡུལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་ཤིང་རྩེ་བར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱིས་པ་ཆུང་ཆུང་དག་རྡུལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་རྩེ་བར་གཟིགས་སོ། །གཟིགས་ནས་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཁྱོད་ཀྱིས་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་རྡུལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལ་རྩེ་བ་དག་མཐོང་ངམ། བཙུན་པ་མཐོང་ལགས་སོ། །ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ང་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བཞི་བརྒྱ་ལོན་པ་ན། འདིར་ཀུ་ཤན་ནའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཀ་ནི་ཀ་ (ཀནིཥྐ) ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེས་བཞེངས་པའི་མཆོད་རྟེན་མིང་ལ་ཀ་ནི་ཀའི་མཆོད་རྟེན་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་ལ་དྭགས་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་འབྱུང་། དེ་སྐོར་གྱི་ལུང་བསྟན་དུམ་བུ་ཞིག་རྒྱའི་བཙུན་པ་ཧྥ་ཤན་གྱི་ལམ་ཡིག་ལེའུ་བཅུ་གཉིས་པར་གསལ་བ་དང་། དེ་མཚུངས་རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཐང་སན་ཙང་གི་ཆེན་པོ་ཐང་གར་དུས་ཀྱི་རྒྱ་གར་ཞིང་གི་བཀོད་པའི་དཀར་ཆག་བམ་པོ་གཉིས་པ་རུ་ཡང་དུམ་ཙམ་གསལ། དེ་ལྟར་ན། མཆོད་རྟེན་སྒོ་ཐད་ཕུག་ཅན་ནམ་སྒོ་བཞི་བཏོད་པ་ལྷ་སའི་བྲག་སྒོ་ཀཎིཥྐ་དང་། ཀཎིཥྐ་སྒོ་བཞི་སོགས་མཆོད་རྟེན་གྲགས་ཅན་དེ་དག་རྒྱལ་པོ་ཀ་ནི་ཀའི་ལུགས་ལྟར་བཞེངས་སྟབས། མཚན་ཡང་དེ་ལྟར་ཐོགས་པའི་ཤོད་ཚུལ་ལྟར། འདིར་ཡང་ཁུ་ནུའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་འབྱུང་བའི་ཀིང་ཀི་ནི་མཆོད་རྟེན་དེའང་ཀ་ནི་ཀའི་སྒྲ་ཟུར་ཉམས་པ་མིན་ནམ་སྙམ།

[26]. རྟ་ཝང་ནི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་རྙིང་བ་ཁག་ཏུ་དིང་གི་འབྲུག་ཡུལ་དུ་འབོད་པ་དང་། རྟ་ཝང་ཁུལ་སོགས་ཡུལ་སྤྱི་ལ་ལྷོ་མོན་ཞེས་འབོད་པ་དེའི་ནང་ཚན་རྟ་ཝང་ཞེས་པའི་ཡུལ་དེ་ཡིན། ༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་དངོས་སློབ་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་༸གོང་ས་ལྔ་བ་ཆེན་པོའི་ཐུགས་དགོངས་བཞིན་མོན་ཡུལ་རྟ་ཝང་དགོན་ཕྱག་བཏབ་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད། ༸གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་སྟེ་རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་འཁྲུངས་ཡུལ་ཡང་རྟ་ཝང་གི་ཡུལ་འདི་ཉིད་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོར་མེག་མོན་ཧན་ས་མཚམས་ཀྱི་ཐིག་བཅད་པར་བརྟེན་ད་ལྟ་རྒྱ་གར་ཨ་རུ་ན་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡོད། མངའ་སྡེ་དེའི་ཁོངས་ཀྱི་འབུམ་སྡེ་ལ་དང་རྟ་ཝང་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་མི་རིགས་སྤྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་རྗེས་འཇུག་པ་དང་། ཡུལ་མི་རྣམས་ལ་མོན་པ་ཞེས་འབོད།

[27] .ཤོད་རྒྱུན་ལྟར་ན་རྟ་ཝང་ཡུལ་དུ་མ་ཎི་སྐུལ་བའི་ལམ་ལུགས་དེ་ཉིད་ཡུལ་མཚོ་སྣ་ཕྱོགས་ནས་མཚོ་སྣ་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་བའི་སྐབས་སུ་དར་བ་དང་། སྐབས་དེར་རྟ་ཝང་གི་བྱང་ཡུལ་དང་། མོག་ཏོག་སོགས་ཡུལ་སྡེ་ཁ་ཅིག་ལ་མ་ཎི་བའི་རྒྱུད་འཛིན་ཡོད་སྐད། འོན་ཀྱང་ད་ཆ་རྟ་ཝང་ཡུལ་དུ་ཤུལ་འཛིན་མཁན་ཚེ་རིང་དོན་འགྲུབ་ལས་ལྷག་མི་འདུག མ་ཎི་བ་ཚེ་རིང་དོན་འགྲུབ་ལགས་ནི་མོན་རྟ་ཝང་གི་བྱང་ཞེས་པའི་ཡུལ་དུ་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་གིས་ཐང་བཤད་དང་མཉམ་དུ་མ་ཎི་སྐུལ་བའི་ལམ་ལུགས་དེ་ནི། རང་ཉིད་ཀྱི་སྤོ་བོ་ནས་མར་རྒྱུད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད། ཁོང་ལ་སྐུ་ཐང་བཅུ་ཙམ་བཞུགས་ཤིང་། ལོ་ལྟར་རྟ་ཝང་ཁུལ་དང་འབུམ་སྡེ་ལ་ཁུལ། སྡེ་རང་དང་སེངྒེ་རྫོང་སོགས་སུ་དྲི་མེད་ཀུན་ལྡན་དང་། མཁའ་འགྲོ་བ་བཟང་མོ། སྣང་ས་འོད་འབུམ། སྲས་གཡུ་རྣ་རལ་པ། འདས་ལོག་སོགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་འཆད་ཅིང་མི་ཎི་བསྐུལ་བར་སྐྱོད་ཀྱིན་ཡོད་འདུག

[28]. མོན་ཡུལ་ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོས་སྦས་ཡུལ་གྱི་གནས་སྒོ་འབྱེད་པར་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་ལུང་བསྟན་བཞིན་སྦས་ཡུལ་སྐྱིད་མོ་ལྗོངས་རྟ་ཝང་ཆུ་ཞེས་རྒྱུགས་ཆུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་ལྕགས་ཟམ་དང་། བཀྲ་ཤིས་གླིང་གཉིས་ཀྱི་བར་ལྕགས་ཟམ་འཛུགས་པར་དགོངས་ཏེ། ཡུལ་དེའི་རྩེ་མོར་བླ་མ་ལྕགས་ཟམ་དབང་པོས་སྒྲུབ་པ་མཛད། ལྕགས་རྣམས་གཏེར་ནས་བཞེས། ལྕགས་ཐག་རྣམས་དམ་ཅན་མགར་བ་ནག་པོའི་རྭ་ལ་བསྐྱོན་ནས་ལྕགས་ཟམ་འཛུགས་རྒྱུའི་འགོ་རྩོམ་སྐབས། རྭ་དེ་མོག་ཏོག་གི་ཡུལ་ནས་ཁྲིད་པའི་རྐང་རྗེས་དུས་ད་ལྟའང་མོག་ཏོག་གི་ཡུལ་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། ཅེས་དང་། སྔོན་མོན་ཡུལ་དུ་མ་སངས་སྤུན་བདུན་བྱུང་བའི་སྤུན་གཅིག་གིས་སྦྲང་མ་ཆུའམ་རྟ་ཝང་ཆུ་ལ་ཟམ་པ་འཛུགས་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་ནས། རྡོ་ཕ་བོང་ཆེ་ཞིང་རིང་བ་ཞིག་མཚན་མོ་ཁུར་ཏེ་ཡུལ་བཀྲ་ཤིས་གླིང་གི་མཚམས་སུ་བསླེབས་པ་དང་ཐོ་རངས་ཁྱིམ་བྱས་སྐད་རྒྱབ་པས་ད་འགྲིག་མ་སོང་ཟེར་ནས་རྡོ་ཆེན་དེ་ས་ཆ་དེ་གར་བཞག རྗེས་སུ་བཙན་ཆགས་པས་བཙན་རྡོ་ཟེར། བླ་མ་ལྕགས་ཟམ་དབང་པོས་སྒྲུབ་པ་མཛད་ས་ཡང་རྡོ་དེའི་རྩེ་མོ་ཡིན་པར་བཤད། ཅེས་མོན་ཡུལ་ Mon Yul Vol –III ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ལོར་སྤར། ཤོག་གྲངས་ ༨༢ ཐོག་གསལ།

^[29] རྟ་ཝང་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། རྟ་ཝང་མཁན་པོ་ལྡན་མ་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས་མཛད། སྤར་ཐེངས་དང་པོ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལོར་ཝཱར་ཎ་རུ་སྤར། ཤོག ༥༤

[30] གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོས་རྟ་ཝང་གི་ཆུ་ཞེས་པ་དེར་ལྕགས་ཟམ་འཛུགས་པར་དགོངས་ཤིང་། ལྕགས་ཟམ་འཛུགས་པར་མགོ་རྩོམ་སྐབས་བདུད་སྲིན་གྱིས་བར་ཆད་ལན་མང་བྱུང་སྟེ་ལྕགས་ཟམ་འཛུགས་པར་གནོད་པ་བསྐྱལ། ཉིན་མོར་གྲུབ་པ་རྣམས་གནོད་སྦྱིན་དག་གིས་ཆུ་ལོག་གིས་མེད་པར་བྱས། དེ་ནས་གྲུབ་ཐོབ་ཀྱིས་གནོད་པ་དེ་དག་མི་འབྱུང་ཞིང་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་གཡེང་བའི་ཆེད་དུ་མོན་ཡུལ་དུ་གྲགས་ཆེ་བའི་ཨ་ཅེ་ལྷ་མོའམ། ལྷམ་བྲོ། ཉ་པ་འཆམ། ཆོས་རྒྱལ་ནོར་བཟང་གི་འཁྲབ་སྟོན་སོགས་ཐོག་མར་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་རྒྱལ་པོས་སྲོལ་བཏོད་པ་ཡུལ་མི་ཀུན་གྱི་ངག་རྒྱུན་དུ་ད་ལྟའང་ཡོད་ཅེས་མོན་ཡུལ་ Mon Yul Vol –III ༢༠༡༧ ལོར་དཔར། ཤོག ༨༣

[31] གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་བོའི་བཀའ་ལུང་ལས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་བཞེངས། གྲུ་དང་ཟམ་པ་འཕྲང་ལམ་འཆོས་པ།  སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་དང་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབ་པ་སོགས། དཀར་པོ་དགེ་བའི་ལས་ལ་བརྩོན་པ་མཛོད། ཅེས་གསུངས་པའི་བཀའ་ལུང་གི་དགོས་དང་མཐུན་པར་སྣང་ངོ་། །

^[32] གྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་བ་གནས་འདིར་ཕེབས་ཤིང་ཇོ་བོ་དར་རྒྱས་ལ་ལུང་བསྟན་པའི་ཚུལ་སོགས་ཐང་སྟོང་གི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ་ཁག་དང་། ཞིབ་ཏུ་རྟ་ཝང་མཁན་པོ་ལྡན་མ་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས་མཛད་པའི་རྟ་ཝང་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ་གསལ་འདུག་པས་ཤེས་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་གཟིགས་པར་ཞུ།

[33] རྟ་ཝང་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ་ཇོ་བོ་གཞན་བཞི་པོས་ཀྱང་། སྤའུ་གདུང་། བྱམས་མཁར། ཤར་ནུབ་སྒྲེང་མཁར་བཅས་བཟུང་བའི་རྒྱུད་པ་ད་ལྟ་ཡང་ཡོད་པའི་ཇོ་བོ་རྣམས་ཡིན། ཞེས་པ་ལས་ཤར་ནུབ་ཏུ་ཇོ་བོ་ཞིག་གིས་རྗེ་དཔོན་བྱས་པ་གསལ་འདུག་པ་དེ་མིན་ནམ་སྙམ་སྟེ་དཔྱད། ཞིབ་ཏུ་ཤེས་འདོད་ན་ལྡན་མ་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས་མཛད་ཅིང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལ་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་བསྐྱར་དུ་བསྐྲུན་པའི་རྟ་ཝང་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ཤོག་གྲངས་ ༥༩ ཐོག་གསལ།

[34].མོན་ཡུལ་རྟ་ཝང་གྲོང་སྨད་སངས་རྒྱས་ཕུན་ཚོགས་ཁྱིམ་ཚང་གི་དཔེ་རྙིང་ཨ་ཅེ་ལྷ་མོའི་རྣམ་ཐར་ཤོག་གྲངས་གཉིས་པའི་ཐོག་གསལ།

[35]. གཅིག པདྨ་བཀོད་ཀྱི་ཡུལ་དེ་བཞིན་བོད་ལྷོ་ཤར་མངའ་ཁུལ་དུ་ཆགས་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན། འཛམ་གླིང་གི་ས་ཁྲའི་ཕྲེད་ཐིག་( 30ᵒ to 28ᵒ Longitude) དང་། དཀྱུས་ཐིག་ཏུ་ (94ᵒ  to  96ᵒ Latitude) ཆགས་ཡོད་སྐད། རྒྱ་མཚོ་ངོས་ནས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༥༠༠ ནས་ ༣༥༠༠ བར་དང་། ཆ་སྙོམས་མི་ཊར་༢༥༠༠ ཙམ། དྲོད་གྲངས་སྙོམས། ཤར་ཕྱོགས་རྫ་ཡུལ། ལྷོ་རུ་རྒྱ་གར་ཨ་རུ་ན་ཅལ་ཀྲུ་ཀྲིང་ཀློ་ཨ་རྡི། བྱང་དུ་སྤོ་བོ། ནུབ་ཏུ་ཀོང་པོ་ཙ་རི་བཅས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཆགས་ཡོད། ཅེས་པདྨ་བཀོད་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་དང་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༥༧ ཐོག་གསལ། རྩོམ་པ་པོ་པད་བཀོད་འཆི་མེད་རིག་འཛིན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ལོར་སྤར། སྤར་ཁང་མི་གསལ། གཉིས།  ཡང་པདྨ་བཀོད་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་གྲགས་པ་ལས། པདྨ་བཀོད་ཀོང་པོའི་དབར་མཚམས་ཡ་ཀི་གཏམ་གཉེན་ལ་དང་། བེད་དབྱངས་ལ། པད་སྤུངས་ལ། རྡོ་གཤོང་ལ་བཅས་ཀྱི་རི་རྒྱུད་དང་། ཀོང་པོ་དང་སྤོ་བོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་ལ་དཔལ་རི་དང་གནམ་ལྕགས་འབར་བའི་བྱང་རྒྱུད་དུ་འབབ་པའི་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་རི་རྒྱུད་ནས། མ་ཀི་རྒྱ་གར་ཨིན་གཞུང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོར་བཅད་པའི་འཕགས་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་མེག་མོ་ཧན་ལ་ཡེན་ ( Mcmohan Line ) བྱང་ཤར་ཨ་རུ་ན་ཅལ་ཀྲུ་ཀྲིང་ས་ཁུལ་ཐུག་གི་བར་ས་ཁྱོན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་ ༣༠༠༠༠ ཡོད་པར་གྲགས། གསུམ། མེག་མོ་ཧན་གྱི་ས་མཚམས་དབྱེ་འབྱེད་མ་བྱས་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆ་ནས་བྱང་ཤར་ཨ་རུ་ན་ཅལ་སྟོད་ཤཱི་ཡང་རྫོང་( Upper Siang ) གི་སྟོད་ཕྱོགས་ཀྱི་རྟ་རྔམ་མཚོ་ཁོངས། དགེ་གླིང་། ཀོ་པུ། བོ་ན། བི་ཤིང་། པད་སྒང་ངམ་མིང་གསར་ཀྲུ་ཀྲིང་། བྱ་ཁྱུང་ལྡེམ། ངམ་མི། ཇི་རྡོ། ཡེ་སྟོང་། མཧཱ་ཀོ་ཊ། དྷེ་བཱ་ཀོ་ཊ། བཀྲ་ཤིས་སྒང་། འབྲུག་པ་སྒང་། ཤིས་སྨོན་གླིང་། ཡིད་སྨོན་གླིང་སོགས་མདོར་ན་ཡར་ཆབ་གཙང་པོའི་ལྷོ་རྒྱུད་ནས་ཡང་གསང་གཙང་པོ་དང་ཀཱི་ལ་དབྱིངས་རྫོང་། རི་བོ་ཏ་ལ། རྩིངྟ་པུ་རི། དྷ་ན་ཀོ་ཤའི་མཚོ་སོགས་ནས་གངས་རི་དཀར་པོའི་ལ་རྒྱུད་དུ་ཆགས་པའི་གནས་རི། གནས་ཆུ་ཡོངས་རྫོགས་པདྨ་བཀོད་ཆེན་གྱི་སྨད་ཆ་སྟེ་སྦས་གནས་ཡང་གསང་གི་ཆ་ལག་ཡིན་པར་གྲགས་ཞེས་གོང་གསལ་དཔེ་དེབ་དེར་གསལ།

[36]. དེ་སྔ་ཧིན་བོད་གདོད་མའི་ས་མཚམས་ཐོག་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་དང་བོད་གཞུང་དབར་ལོ་རྒྱུས་སུ་གྲགས་པའི་མེག་མོ་ཧན་ ( Mcmohan Line ) ས་མཚམས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོར་ཐིག་བཅད་གཏན་འབེབས་མ་བྱས་གོང་ད་ལྟའི་ཀྲུ་ཀྲིང་དུ་གྲགས་པ་དེ་བཞིན་སྦས་གནས་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་རྟ་རྔམ་ཚོ་(ཏ་སྒྭམ་ཚོ) ཞེས་པ་དེ་ཡིན། གོང་གསལ་ཐིག་བཅད་རྗེས་པདྨ་བཀོད་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་སོང་། མེག་མོ་ཧན་ས་མཚམས་ཐིག་བཅད་མ་བྱས་སྔོན་ནས་ཀྲུ་ཀྲིང་ཁུལ་དུ་གྲོང་པ་ཆགས་བསྡད་པའི་བོད་རིགས་རྣམས་ལ་ད་ལྟ་པདྨ་བཀོད་རྙིང་པ་ཞེས་འབོད་པ་དང་། བོད་ལ་དུས་འགྱུར་བྱུང་རྗེས་བོད་པདྨ་བཀོད་ནས་ཀྲུ་ཀྲིང་དུ་བྲོས་བྱོལ་ཡོང་ནས་བསྡད་རྣམས་ལ་པདྨ་བཀོད་གསར་བ་ཞེས་འབོད་ཚུལ་པདྨ་བཀོད་འཆི་མེད་རིགས་འཛིན་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་པདྨ་བཀོད་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་དང་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༩༩-༡༠༠ བར་གསལ། སྤར་བྱ་ཡུལ་མི་གསལ། གཞན་ཡང་སྤོ་བོ་གདུང་གི་བླ་མ་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ན་རེ། དིང་སྐབས་ཨ་རུ་ན་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་མིང་གསར་ཀྲུ་ཀྲིང་དང་སྔོན་གྱི་རྟ་རྔམ་ཚོ་རུ་འབོད་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་པདྨ་བཀོད་ཆེན་དང་། བོད་ནང་གི་པདྨ་བཀོད་དེ་པདྨ་བཀོད་ཆུང་ཡིན་སྐོར་ཁོང་གི་དགེ་རྒན་གྱིས་གསུངས་བྱུང་ཞེས་བདག་ལ་བརྗོད་མོད་བརྟག

^[37]པདྨ་བཀོད་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་དང་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས། པདྨ་བཀོད་འཆི་མེད་རིགས་འཛིན་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་དཔེ་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༡༡༤ ཐོག་གསལ།

^[38]དྭགས་པོ་བཀའ་བརྒྱུད་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་དཀར་ཆག་ལག་བྲིས་མ་ཤོག་བུ་ལྔ་པའི་རྒྱབ་གཟུགས་ནས་དྲུག་པའི་མདུན་གཟུགས་སུ་གསལ།

[39] པདྨ་བཀོད་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་དང་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས། པདྨ་བཀོད་འཆི་མེད་རིགས་འཛིན་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་དཔེ་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༡༡ ཐོག་གསལ།

[40]. བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཚོའི་རྣམ་ཐར་སྐུལ་གཞི་ཁྲོད་ཨ་ཅ་སྣང་ས་འདས་ལོག་བྱུང་ཡོད་པར་བརྟེན། འདས་ལོག་ཁག་གི་རྣམ་ཐར་ཇི་སྙེད་ཅིག་དམྱལ་བ་སོགས་ལས་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་དངོས་བྱུང་དམར་རྗེན་དུ་སྟོན་པར་དགེ་མཚན་ཆེ་སྟབས། བླ་མ་མ་ཎི་བ་ཁག་ཅིག་གིས་འདས་ལོག་ཚོའི་རྣམ་ཐར་རིགས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པར་སྙམ།

^[41].ལ་དྭགས་ཐུབ་བསྟན་དཔལ་ལྡན་གྱིས་ཐང་གར་བྲིས་ཡོད་པའི་རི་མོ་ཀུན་ལ་འགྲེལ་བཤད་དང་བཅས་ལས་འབྲས། དགེ་སྡིག་སྤང་བླང་། འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་སོགས་ཀྱི་ཆོས་བཤད་པ་དང་། ཡི་གེ་ཀློག་ཤེས་དང་མ་ཤེས་མཁན་ཚང་མས་ཆོས་ཀྱི་གནད་དོན་ཀུན་གོ་བདེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད། རྒད་པོ་དང་རྒད་མོ་མང་པོས་འཁོར་བར་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ་མིག་ཆུ་གཏོང་མཁན་ཡང་མང་པོ་ཡོང་། ཞེས་ཤེས་རབ་ཟོམ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་སྤར་ཁང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལོ་ ༡༠ ཨང་ ༢ ཤོག ༡༤

[42]. ནུབ་ཧི་མཱ་ལ་ཡའི་སྤྱི་ཏིའི་ཡུལ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། བུ་ཆེན་མ་ཎི་བ་ཚོས་དགེ་སྐུལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་དེ་ཉིད་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཞིང་ཁའི་ལས་ཀ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ། དགུན་ཁ་གྲོང་གི་མི་རྣམས་ངལ་གསོ་བའི་སྐབས་སུ་སྤེལ་ཞིང་། སྐབས་དེར་བུ་ཆེན་མ་ཎི་བའི་འཆད་བྱའི་སྐྱེས་རབས་རྣམ་ཐར་ལ་ཉན་མཁན་གྲོང་མི་མང་དུ་འཛོམས། བུ་ཆེན་མ་ཎི་བ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་སྐུལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་གྲུབ་པའི་རྗེས། དགོང་མོ་གྲོང་གི་མི་རྣམས་མཉམ་དུ་འདུས་ནས་ཐུགས་སྤྲོ་གཏོང་བའི་སྲོལ་ཞིག་ཀྱང་སྤྱི་ཏི་རུ་མཆིས། ལམ་སྲོལ་དེ་ནི་ས་སྐྱའི་གྲྭ་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པས་སྔ་མོ་ས་སྐྱའི་ཕྱོགས་སུ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་དགེ་སྐུལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་གྲུབ་པ་ན།  དགོང་མོ་གྲོང་མི་རྣམས་ལྷན་འཛོམས་ཀྱིས་རྩམ་ཐུག་བསྐོལ་ནས་སྤྲོ་སྐྱིད་གཏོང་ཞེས་པ་དང་མཐུན་པར་འདུག འདི་ཙམ་ཡང་རིག་གསར་གྱི་དཔལ་ཡོན་མ་དར་བའི་སྐབས་དེ་རྣམས་སུ་ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཡུལ་ལུང་ཁུག་ཀྱོག་དེ་དག་ཏུ་ཇི་འདྲའི་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་རྒྱུ་རེད་ཨང་།

^[43] ལ་དྭགས་ཀྱི་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་གྲི་རྩེད་དང་རྡོ་བ་བཅགས་ནས་འདྲེ་གདོན་གྱིས་གནོད་པ་སེལ་ཞིང་། རྣམ་ཐར་བཤད་ནས་བསླབ་བྱ་བཟང་པོ་སྤེལ། གླུ་དང་ཞབས་བྲོ་འཁྲབ་ནས་མི་མང་གི་སེམས་འཐད་དུ་འཇུག་ཅེས་ཤེས་རབ་ཟོམ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༢ ལོ་ ༤ ཨང་ ༡ དེབ་གྲངས་བདུན་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༠ ཐོག་གསལ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་ནས་སྤར་དུ་བསྐྲུན། ཡང་དེ་ཉིད་དུ་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་རིང་མ་ཎི་བ་ཀུན་གྱིས་བཟོ་འདའི་ཐོག་ནས་མི་དང་མི་མིན་གྲངས་མེད་ལ་ཕན་ཐོགས་པར་མཛད་པ་ཡིན། ཞེས་དང་། དེར་བརྟེན་དད་ལྡན་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་སེམས་ལ་དགའ་བདེ་རྒྱས། མ་ཚད་དགེ་སྡིག་གི་སྤང་བླང་དང་། འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་དང་ཐར་བའི་ཕན་ཡོན་སོགས་ཤེས་ཐུབ་པ་བྱུང་། མི་དམངས་དཀྱུས་མས་དེ་ལ་གུས་བརྩི་ཆེན་པོ་བྱེད། ཅེས་ཤེས་རབ་ཟོམ། ཇམ་མུ་ཀཱ་མིར་སྤར་ཁང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༢ ལོ་ ༢ ཨང་ ༢ ཤོག ༢༩

དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

[1] གླིང་བཟའ་ཆོས་སྐྱིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། པདྨ་བཀོད་སྤོ་བོ་གདུང་གི་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[2] རྒྱལ་པོ་གཡུ་སྣ་རལ་བའི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། པདྨ་བཀོད་སྤོ་བོ་གདུང་གི་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[3] ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་ཟླ་བ་འོད་ཟེར་གྱི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། པདྨ་བཀོད་སྤོ་བོ་གདུང་གི་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[4] འདས་ལོག་པདྨ་དབང་འཛིན་གྱི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། པདྨ་བཀོད་སྤོ་བོ་གདུང་གི་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[5] མེ་ཏོག་གསལ་སྒྲོན་གྱི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། པདྨ་བཀོད་སྤོ་བོ་གདུང་གི་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[6] ལྷ་སྲས་བཟོད་པ་དབང་ཕྱུག་གི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། པདྨ་བཀོད་སྤོ་བོ་གདུང་གི་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[7] ཨ་ཅེ་རིག་སྟོང་རྒྱལ་མོའི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། པདྨ་བཀོད་སྤོ་བོ་གདུང་གི་མ་ཎི་བ་པདྨ་དབང་འདུས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[8] ཤར་དྭགས་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། པད་བཀོད་མ་ཎི་བ་མཚམས་པ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[9] ཨ་ཅེ་ལྷ་མོའི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། མོན་པ་སངས་རྒྱས་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

[10] ཟངས་དཀར་གྲུབ་ཆེན་གྱི་རྣམ་ཐར། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། ཟངས་དཀར་འབར་གདན་དགོན་པར་བཞུགས།

[11] བུམ་ཐང་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པའི་རྣམ་ཐར་འོད་ཟེར་ཀུན་མཛེས་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། འབྲུལ་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་ཁང་།

[12] ཕོ་བ་རྡོ་གཤག་གི་བཤད་པ། དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། སྤྱི་ཏིའི་བུ་ཆེན་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེའི་ཕྱག་ཏུ་བཞུགས།

– – – – –