ནང་དོན་གནད་བསྡུས། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བག་སྟོན་ཁྲོད་དུ་ལྷ་འགྲོལ་དང་ལྷ་འདོགས་ཞེས་པའི་ཆོ་ག་གཉིས་སྤེལ་རྒྱུ་ཡོད་དེ། ལྷ་འགྲོལ་ཞེས་པ་ནི་མག་གསར་དང་བག་གསར་ཉིད་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ཕུགས་ལྷ་དང་སྲུང་མ་སྟེ། མདོར་ན་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་ཡོད་དོ་ཅོག་དང་འབྲེལ་ཐག་གཅོད་པའི་ཆོ་ག་ལ་སྨྲ་བ་དང་། ལྷ་འདོགས་ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁྱིམ་གྱི་ཕུག་ལྷ་དང་སྲུང་མ་སོགས་ལ་ངོ་སྤྲད་ནས་འབྲེལ་བ་འཛུགས་པའམ་མགོན་སྐྱབས་གནང་བར་སྤེལ་བའི་ཆོ་ག་ལ་བརྗོད་དོ། །རྩོམ་ཡིག་འདིར《བཻ་དཀར》དང《བག་མ་ལ་དགེ་བའི་ལས་ཕྲན་བདུན་གྱི་ཆོ་ག་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་བསྐྱེད》སོགས་མཁས་པས་བརྩམས་པ་དང་།《མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས་དང་ལྷ་འདོགས》དང《མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས》སོགས་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཉར་བའི་གཉེན་སྲོལ་སྐོར་གྱི་ཡིག་ཆ་དཀྱུས་སུ་བཟུང་། དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཀྱིས་ཟུར་བརྒྱན། མིའི་རིགས་རིག་པའི་རྟོག་ཞིབ་ཟིན་ཐོ་ལ་ཟུར་ལྟ་གང་འཚམ་བགྱིས་པའི་དཔྱད་འབྲས་ལ། ལྷ་འགྲོལ་དང་ལྷ་འདོགས་ནི་བོད་ཡུལ་ཧྲིལ་བོར་ཁྱབ་པའི་གཉེན་སྲོལ་གྱི་ཆོ་ག་འགངས་ཆེན་གཉིས་ཡིན་ལ། རང་རེའི་བག་གསར་རྣམས་བག་སྐྱེལ་ཁྲོད་དུ་མགོ་བོ་སྒུར་ཅིང་སྣ་བ་བཏུམས་ཅི་ཐུབ་བྱེད་པའི་ཚུལ་དང་། སྣ་སེལ་ལམ་སྣ་ཁྲུས་དང་། བག་ཁྲུས་དང་བག་གཏོ་འཕེན་པའི་ཆོ་ག་རྣམས་ཀྱང་ལྷ་འདོགས་དང་ལྷ་འགྲོལ་གཉིས་དང་འབྲེལ་བས། ཆོ་ག་འདི་གཉིས་ལ་རྒྱུས་ལོན་ཡང་དག་པར་བྱེད་རྒྱུ་ནི་རང་རེའི་སྲོལ་རྒྱུན་གཉེན་སྲོལ་གྱི་རིག་གནས་མཚོན་དོན་དང་བྱེད་ནུས། དོན་སྙིང་། འཕོ་འགྱུར་སོགས་ཅི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ་གྱི་གསང་བའི་སྒོ་འབྱེད་པའི་གསེར་གྱི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུར་གྱུར་དོ། །
གནད་ཚིག སྲོལ་རྒྱུན་གཉེན་སྲོལ། ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག། ལྷ་འགྲོལ། ལྷ་འདོགས།
དང་པོ། ལྷ་འགྲོལ་གྱི་སྐོར།
གཅིག། གོ་དོན།
ལྷ་འགྲོལ་ཞེས་པ་ལ། ཡིག་ཆ་ལ་ལར“ལྷ་ཁྲོལ”[[1]]ལམ“ལྷ་འཁྲོལ”[[2]]དང་། “ལྷ་དབྱེ།”[[3]] “ལྷ་ཕྲལ”[[4]]ཞེས་དང་།《མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ》ལས། “བུ་མོ་གདན་ཐོག་ལ་བསྡད་ཡོད་པའི་གདན་གླུ་གཏོང་རྗེས་བསང་ཁུག་འཁྱེར་ནས་མཆོད་དཔོན་མཇལ་བར་བྱོན་ཞིང་ལྷ་བཀྲོལ་ཞུས་ནས་མདའ་དར་གྱི་གླུ་ཕུལ་བ་དང་སྦྲགས་ཕྱྭ་བཤད་སྐུལ་གྱི་ཡོད”[[5]]ཅེས“ལྷ་བཀྲོལ”ཞེས་བརྗོད། དཔའ་ཤོད་དུ“ཁྱིམ་ལྷ་དགོངས་ཞུས”[[6]]ཅེས་ཀྱང་འབྱུང་། 《མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས》ལས“མིང་སྲིང་གཉིས་པོ་གྱེས་ཙ་ན། །སྤྱི་ཡི་ལྷ་ལ་ལྷ་འགྲོལ་དགོས། །” [[7]] ཞེས“ལྷ་འགྲོལ”ཅེས་འབྱུང་བས། ལྷ་འགྲོལ་ཞེས་བརྗོད་ན་གོ་བདེ་བས་རྩོམ་ཡིག་ཏུ་ཐ་སྙད་འདི་བཀོལ་བར་བྱ་སྟེ། ནང་དོན་ནི་བུ་དང་བུ་མོ་ཞིག་གི་འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་གི་བག་སྟོན་ཁྲོད། ཕ་ཁྱིམ་དང་ཕ་ཡུལ་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་གནས་ཁྱིམ་ལ་དང་པོར་བགྲོད་པའི་ཚེ་ན། ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་དང་འབྲེལ་ཐག་གཅོད་པའི་ཆོ་ག་ལ་ཟེར། ལྷ་གང་དང་འབྲེལ་ཐག་གཅོད་དོ་ཞེ་ན། གནའ་བོའི་དུས་སུ་ཁྱིམ་གྱི་ཐབ་ལྷ་དང་། དཀྱིལ་ཀའི་ལྷ། ཕྱིས་སུ་འགོ་བའི་ལྷ་ལྔ་དང་ལྷ་རིགས་སྤྱི་ལ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད་དོ། །
གཉིས། གཉེན་སྲོལ་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་ཚུལ།
ལྷ་སའི་ལྷུན་གྲུབ་རྫོང་དུ་བཞུགས་པའི《བག་མ་ལྷ་ཕྲལ་དང་འདོགས་པའི་གཏོ་ཆོག་ག་མ་བགྲུང་བྱེད་ནོར་བུ་ཨརྒསྟ》[[8]]ལས། “ཀྱེ། དེ་རིང་སྔགས་འཆང་བདག་ཉིད་ཀྱིས། །འགོ་བའི་ལྷ་དང་ཁྱོད་ཕྲལ་ལོ། །འགོ་ལྷ་ཕྱི་ལ་མ་འབྲང་ཅིག །སྲུང་མ་རྣམས་དང་ཁྱོད་ཕྲལ་ལོ། །སྲུང་མ་ཕྱི་ལ་མ་འབྲང་ཅིག །ཕོ་ལྷ་རྣམས་དང་ཁྱོད་ཕྲལ་ལོ། །ཕོ་ལྷ་ཕྱི་ལ་མ་འབྲང་ཅིག །མོ་ལྷ་རྣམས་དང་ཁྱོད་ཕྲལ་ལོ། །མོ་ལྷ་ཕྱི་ལ་མ་འབྲང་ཅིག །”ཅེས་འགོ་བའི་ལྷ་དང་སྲུང་མ། ཕོ་ལྷ། མོ་ལྷ་རྣམས་དང་འབྲལ་དགོས་པར་བརྗོད་པ་དང་། མངའ་རིས་རུ་ཐོག་ཁུལ་དུ་བྱུང་བའི《མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས》བྱ་བ་ལས།“མིང་སྲིང་གཉིས་པོ་གྱེས་ཙ་ན། །སྤྱི་ཡི་ལྷ་ལ་ལྷ་འགྲོལ་དགོས། །”ཞེས་སྤྱི་ལྷ་དང་། “རྟེན་གྱི་ལྷ་ལ་ལྷ་འགྲོལ་ཞུས། །སྒོ་ལྷ་དེ་ལ་ཕྱྭ་འགྲོལ་ཞུས། །”ཞེས་སྒོ་ལྷ་དང་། “དེ་ནས་ལྷ་ལ་ལྷ་འགྲོལ་ཞུས། །རྟེན་གྱི་ལྷ་འགྲོལ་འདི་ལྟ་སྟེ། །བག་གཡང་ཕྱྭ་གཡང་སྔོན་གཤེད་ན། །རྣལ་འབྱོར་བདག་གིས་བཀྱོན་གྱི་དོགས། །དབུ་ལ་དར་དཀར་ཐོད་ཞིག་བཅིངས། །ཕོ་ལྷ་དག་གིས་བཀྱོན་གྱི་དོགས། །ལྷ་མདའ་དག་ནི་སྒྲོ་དཀར་ཕུལ། །ནོར་ལྷ་དག་གིས་བཀྱོན་གྱི་དོགས། །གཡང་སྲབ་དེ་ནི་སྲིང་མོར་ཕུལ། །མོ་ལྷ་དག་གིས་བཀྱོན་གྱི་དོགས། །ལྷ་ནས་བྲེ་དང་ཁལ་དུ་ཕུལ། །སྒོ་ལྷ་དག་གིས་བཀྱོན་གྱི་དོགས། །སྒོ་ལ་དར་དཀར་ཡུག་ཅིག་འདོགས། །”[[9]]ཞེས་ཕོ་ལྷ་དང་ནོར་ལྷ། མོ་ལྷ། སྒོ་ལྷ་བཅས་ལ་འབྲལ་དགོས་པར་བཤད། 《ལྷ་འདོགས་དང་ལྷ་འགྲོལ》ལས། “བུ་མོ་ལྷ་ནས་འགྲོལ་བ་ལ། །འདི་སྐད་དོ། །ཀྱཻ་བུ་མོ་ལྷ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ་ལོ། །ཕོ་བོ་ཡབ་ལྷ་གདལ་དྲུག་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །ཇོ་བོ་བརྒྱ་ལྷ་འགྲོ་རྣམས་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །མགོན་ཚེ་ཆ་ལ་བྲམ་ཟེའི་མགུལ་ནས་གྲོལ་ཡང་འཚལ། །ལྷ་འོད་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །སྲིད་ལྷ་གུང་བསངས་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །ཕོ་ལྷ་དང་མཁར་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །མོ་ལྷ་གཡུ་མཁར་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །དགྲ་ལྷ་ལྕགས་མཁར་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །སྲོག་ལྷ་ཟངས་མཁར་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །ཞང་ལྷ་དངུལ་མཁར་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །ཡུལ་ལྷ་ཤེལ་མཁར་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །ཕྱུགས་ལྷ་མཆོང་མཁར་མགུལ་ནས་འའགྲོལ་ཡང་འཚལ། །མ་སྨན་བུ་རྫིའི་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །བོན་སྐྱོང་བསྲུངས་མ་རྣམས་ཀྱི་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་རྣམས་ཀྱི་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །གནོད་སྦྱིན་ནོར་ལྷའི་མགུལ་ནས་འགྲོལ་ཡང་འཚལ། །དེ་ནས་དམུ་ཐག་དཀྲོལ་ནས་ཡར་ལ་བསྡུས་སོ། །”[[10]]ཅེས་པ་ལས། ཡབ་ལྷ་བདལ་དྲུག་དང་། ཇོ་བོ་རྒྱ་ལྷ་འབྲོང་ནམ། ལྷ་འོ་དེ་གུང་རྒྱལ། སྲིད་ལྷ་གུང་སངས་སྲིད་པའི་ལྷ་རྣམས་དང་འགྲོལ་དགོས་པར་མ་ཟད། ཕོ་ལྷ་དང་མོ་ལྷ། དགྲ་ལྷ། སྲོག་ལྷ། ཞང་ལྷ། ཡུལ་ལྷ། ཕྱུགས་ལྷ། མ་སྨན་བུ་རྫི། གཞན་ཡང་བོན་སྐྱོང་སྲུང་མ་དང་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་མ་ཟད་པའི་གནོད་སྦྱིན་ནོར་ལྷ་ལས་ཀྱང་འགྲོལ་དགོས་པར་བརྗོད་པས། སྔ་མ་གཉིས་དང་བསྡུར་ན་ལྷ་ཚོགས་ཇེ་མང་དུ་སོང་ཡོད་དོ། །
མངའ་རིས་པུ་ཧྲངས་ཀྱི་གཉེན་སྲོལ་ཡིག་ཚང《བག་མའི་ལྷ་འགྲོལ་དང་མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས》ཞེས་པ་ལས། “ཀྱེ། ལེགས་པའི་རིགས་བཟང་བུ་མོ་འདི། །མི་ཡི་ནང་ལ་འགྲོ་བ་ལ། །དཀར་པོ་ལྷ་རྣམས་མ་འཁྲེན་ཅིག །འགོ་བའི་ལྷ་ལྔ་མ་འཁྲེན་ཅིག །མ་སྐྱོབ་པའི་ལྷ་དགུ་མ་འཁྲེན་ཅིག །དགྲ་ལྷ་སྤུན་གསུམ་མ་འཁྲེན་ཅིག །ཉན་པའི་རྣ་བས་མ་འཁྲེན་ཅིག །སྣུམ་པའི་སྣ་ཡིས་མ་འཁྲེན་ཅིག །སྨྲ་བའི་ལྕེ་་་་་། །མཁར་གྱི་རྩེ་ལྷ་་་། །ཐལ་ལྷ་རྒྱལ་མོ་་་། །ཞང་ལྷ་གཉན་པོ་་་། །མོ་ལྷ་བུ་འཛིན་་་། །ཕྱུགས་ལྷ་གཉེན་པོ་་་། །ནོར་གྱི་ནོར་ལྷ་་་་། །ཕོ་ལྷ་དགྲ་ལྷ་་་་། །ལྷ་རྗེ་གཉེན་པོ་་་་། །ཡུལ་ལྷ་གཉེན་པོ་་་་། །ལྷ་དང་མི་གཉིས་ད་ཕྱེད་ཅིག །ཕྱེད་ཅིག་ཕྱེད་ཅིག་ད་ཕྱེད་ཅིག །རུ་ང་ཕྲག་དོག་མ་མཛད་ཅིག །ཕོ་ལྷ་དགྲ་ལྷ་སྟན་ལ་བཞུགས། །ལྷ་ཁྱིམ་འདི་རུ་སྟན་ལ་བཞུགས། །འཁོན་འཛིང་ཕྲག་དོག་མ་བྱེད་ཅིག །བཅོལ་པའི་འཕྲིན་ལས་མ་བརྗེད་ཅིག །ཨོཾ་མ་ཧཱ་ཀ་ཤག་ཕྱེད་པྲི་རཀྴ་མ་ར་ཡང་ཕཊ། ལྷ་འགྲོལ་རྫོགས་སོ། །”[[11]]ཞེས་པ་ལས་འགོ་བའི་ལྷ་ལྔ་དང་མ་སྐྱོབ་པའི་ལྷ་དགུ་ལས་འགྲོལ་དགོས་པ་དང་། ཡང་། 《མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས་བཞུགས་སོ》ཞེས་པ་ལས། “ཀྱེ། བུ་མོ་དེ་ནི་ཡར་ལོངས་ལ། །ལྷ་གྲལ་འདི་ལ་ཕྱག་གསུམ་འཚོལ། །དངོས་གྲུབ་བཟང་པོ་ལྷ་ཡིས་གནང་། །ལྷ་ལས་འགྲོལ་བའི་སྨོན་ལམ་ཐོབ། །་་་་་་དེ་ནས་གསེར་སྐྱེམས་ཐོགས་ལ། །ཀྱེ། དུས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་གཉན་པོ་དང་། །ཕ་མིང་མཁར་ལྷ་གཉན་པོ་རྣམས། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མ་འདི་བཞེས་ལ། །སྨན་མོ་འདི་ལ་མ་འཁྲེན་ཅིག །དགྲ་ལྷ་དེ་ནི་དར་མ་དང་། །སྲོག་ལྷ་དེ་ནི་ཉམས་ཆེན་རྣམས། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མ་འདི་བཞེས་ལ། །སྨན་མོ་འདི་ལ་མ་འཁྲེན་ཅིག །སྒོ་ལྷ་དེ་ནི་སྟག་གཡག་དང་། །སྒོ་ལྷ་དེ་ནི་གྱི་ཐུང་སོགས། །སྒོ་ལྷ་ཞེས་བྱའི་གཉན་པོ་རྣམས། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མ་འདི་བཞེས་ལ། །སྨན་མོ་འདི་ལ་མ་འཁྲེན་ཅིག །དེ་ནས་གཉེ་བོ་རྣམས་བག་མ་དང་བཅས་ཕྱི་ལ་བཏོན་ཏེ། མིང་པོའི་ལག་ཏུ་སྲིང་མོའི་ལྟོ་གོས་དང་རྩི་འཕང་རྙིང་པ་དང་། མདའ་དར་གཡབ་ཅིང་ཕྱྭ་མ་འགྲོལ་ཟེར་ཞིང་འདི་སྐད་དོ”[[12]]ཞེས་རིམ་པ་བཞིན་ཡུལ་ལྷ་དང་ཞང་ལྷ། ཟས་ལྷ། ཁྱིམ་ལྷ། སྲོག་ལྷ། དགྲ་ལྷ། ནོར་ལྷ། ཟས་ལྷ། སྒོ་ལྷ་སོགས་དང་ཕྲལ་བའོ། །གཞན་ཡང་། ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི། གཅིག་ནས་བུ་མོ་ཉིད་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་ཚོགས་དང་འབྲེལ་ཐག་གཅོད་དགོས་པར་མ་ཟད། གཉིས་ནས་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་བུ་མོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་མི་རུང་བ་སྟེ་མ་འཁྲེན་ཅིག་ཅེས་ཆོ་ག་སྤེལ་བའང་ལྷ་འགྲོལ་གྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས་སོ། །
གསུམ། དམངས་ཁྲོད་དུ་སྤེལ་ཚུལ།
མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཡུལ་དུ། “བུ་མོ་གདན་ཐོག་ལ་བསྡད་ཡོད་པའི་གདན་གླུ་གཏོང་རྗེས་བསང་ཁུག་འཁྱེར་ནས་མཆོད་དཔོན་མཇལ་བར་བྱོན་ཞིང་ལྷ་བཀྲོལ་ཞུས་ནས་མདའ་དར་གྱི་གླུ་ཕུལ་བ་དང་སྦྲགས་ཕྱྭ་བཤད་སྐུལ་གྱི་ཡོད”[[13]]ཅེས་དང་། ནག་ཆུ་སྦྲ་ཆེན་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚང་ཡུལ་སྡེར“སྐྱེལ་མཁན་གྱི་གཉའ་བོའི་གྲས་སུ་བུ་མོའི་མིང་པོ་དང་ཞང་པོ་གཉིས་ཅི་ནས་ཀྱང་ཡོད་དགོས་པ་དང་ཨ་ཞང་ནི་སྐྱེལ་མཁན་གཉའ་བོའི་ནང་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་དེ་ཉིན་གྱི་བུ་མོ་དེར་མགོན་སྐྱོབ་བྱེད་མཁན་ཞང་ལྷ་ཁོ་ན་ལས་མེད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྲོལ་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་བུ་མོ་མནའ་མར་འགྲོ་ཁར་ཕ་ཚང་གི་གཡང་ལེན་ལྷ་ཁྲོལ་བྱས་པས་རེད། དམངས་ཁྲོད་ངག་རྒྱུན་དུ་ཡང་ཞང་ལྷ་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་འཇོག་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་རེད། དེར་བརྟེན་བུ་མོའི་ལམ་བར་གེགས་མེད་བདེ་གྲོལ་ཡོང་ཆེད་ཞང་པོ་ནས་བུ་མོའི་རྟ་ཁ་འཁྲིད་དགོས་ཀྱི་ཡོད” [[14]]ཅེས་ལྷ་འགྲོལ་གྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་རྗེས་བག་མ་ལ་མགོན་སྐྱོབ་བྱེད་མཁན་གྱི་ལྷ་སྲུང་མེད་པར་འདོད་པ་ལས་ལྷ་འགྲོལ་གྱི་ཆོ་ག་ཇི་ལྟར་སྤེལ་ཚུལ་མི་འབྱུང་། ལྷ་རི་རྫོང་དུ“ཚེས་ཆ་སྐབས་བསྟུན་གྱི་སྔ་དྲོར་མནའ་མའི་ཁྱིམ་དུ་བུ་མོ་གཏོང་བའི་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་ངང་སྤེལ་ཏེ། གཉའ་བོ་ནས་མདའ་དར་དེ་མནའ་མའི་གོས་ཀྱི་གོང་བར་བཙུགས་ཏེ་བླ་མའམ་སྔགས་འཆང་གིས་ལྷ་གསོལ་གཡང་འགུག་སོགས་ཀྱི་རིམ་གྲོའི་གྱེར་དབྱངས་དང་བསྒྲགས་ནས་བུ་མོར་ལྷ་འཁྲོལ་ཞེས་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་དང་། ཡུལ་ལྷ། བུ་མོ་དང་མཉམ་དུ་འགྲོགས་རྒྱུ་མེད་ལུགས་བཀའ་བསྒོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། གལ་ཏེ་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་གཅིག་པ་དང་། ཡུལ་ལུང་གཅིག་པ་ཡིན་ན་བྱེད་སྒོ་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ཕུག་ལྷ་དང་། རུས་ལྷ་ཙམ་ལས་འཕྲལ་དགོས་མེད་པས་སོ”[[15]]ཞེས་དང་། ཀོང་པོ་རུ“མནའ་མ་བསུ་མཁན་གྱི་སྐུ་ཚབ་དེས་མདའ་དར་གྱི་བཤད་པ་རྒྱས་པར་བརྒྱབ་ནས་མདའ་དར་དེ་མནའ་མའི་གོས་ཀྱི་གོང་བའི་ནང་བཙུགས་པ་དང་འབྲེལ། མནའ་མའི་ཁྱིམ་གྱི་ཡུལ་ལྷ་ལ་མནའ་མ་གསོལ་རས་ཞུ་བའི་ལྷ་འཁྲོལ་གྱི་གསོལ་མཆོད་འབུལ་བ་སོགས་བྱེད་སྲོལ་ཡོད”[[16]]ཅེས་བརྗོད། ཁྲི་ཀའི་ཡུལ་དུ། “ཞོགས་པའི་དུས་སུ་གཞི་དཔོན་གྱིས་སྔར་བཞིན་ཆོ་ག་འདོན་པ་དང་ལྷ་བསང་གཏོང་བ། བག་མའང་རང་ཁྱིམ་ནས་ཐེངས་དང་པོར་སྒོ་ཕྱིར་འབུད་དུས་ཡིན་པས་སྲུང་མ་དང་ཐབ་ལྷ། ཤུག་ལྷ། སྒོ་ལྷ་བཅས་མཆོད་ལ་དེ་དུས་བག་སྙན་གྱི་ནང་དོན་དང་སྐད་གདངས་ཀྱང་འདར་ཞིང་སྐྱོ་བའི་ཚུལ་སྟོན”ཞེས་དང་། “དེ་ནས་དཀྱིལ་ཀ་བར་མར་སྐོར་བ་གསུམ་རྒྱག།་་་་བག་སྙན་འཐེན་ཞོར་དུ་གཞི་དཔོན་གྱི་རྗེས་སྙེག་སྟེ་སྒོ་ཕྱིར་བུད་དེ་རྟ་དཀར་དུང་གི་གཤོག་པ་ཅན་ཞིག་ལ་སྐྱོན་ཏེ་ར་མོ་ཆེར་སྐོར་བ་ལན་གསུམ་རྒྱག་པ་དང”[[17]]ཞེས་སོ། །
ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་བསྟུན་ནས་ལྷ་འགྲོལ་གྱི་ལྷ་དང་ཆོ་ག་སྤེལ་སྟངས་ལའང་འགྱུར་ལྡོག་མང་དུ་བྱུང་བ་སྟེ《སོག་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་དཀར་ཤོད་གཅུང་པ་ཁུལ་གྱི་གཉེན་བཤད》ལས། “སྔར་དུས་ཆོས་ལུགས་གཅིག་མཚུངས་མིན་པར་ཉེ་བསྒྲིགས་ལྷ་དབྱེ་ལྷ་བཏགས་སོགས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་མི་རབས་གཉིས་ཀྱི་གོང་ཙམ་ནས་དེ་འདྲའི་ཞལ་རྒྱུན་གྱི་འཕྲོ་མཐུད་བྱུང་ཡོད་བཟོ་མི་འདུག”[[18]]ཅེས་བརྗོད། དཔའ་ཤོད་དུ“བུ་མོ་ཁྱིམ་ནས་མ་ཐོན་གོང་ཁྱིམ་ལྷ་དགོངས་ཞུས་བྱེད་སྲོལ་ལྟར་ཐབ་ལྷའི་ཕྱོགས་དེར་ཕྱག་གསུམ་འཚལ་ནས་ལམ་ལ་ཆས་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་ཁྱིམ་ལྷ་དགོངས་ཞུས་བྱེད་དུས་བླ་གྲྭ་གང་རུང་ཞིག་གི་ཆོ་གར་བརྟེན་ནས་དགོངས་ཞུས་བྱེད་སྲོལ་ཡང་ཡོད་འདུག”[[19]]ཅེས་དང་། མདོ་སྨད་དཔའ་རིས་ཡུལ་དུ། “བག་མས་ཆོས་ཚར(པོ་ཏི)གཅིག་དྲངས་ནས། བག་རོགས་མ། དེ་མིན་མ་སྲུ་མ(ཕོ་སྐྱེས་གཅིག་ཀྱང་མི་འགྲོ)ཚང་མས་བསྒྱོམས་ནས་རང་ཁྱིམ་གྱི་གཞི་ར་ཁང་གསུམ་ལ་སྐོར་བ(གསུམ་མམ་མ་ཐུབ་ན་གཅིག)གསུམ་སོང་། སྐོར་བ་གྲུབ་རྗེས་རང་གི་ཁྱིམ་གྱི་མཆོད་ཁང་ནང་དུ་ཕྱག་གསུམ་འཚལ”[[20]]ཅེས་འབྱུང་བ་ལྟར་རོ། །
གཉིས་པ། ལྷ་འདོགས་ཀྱི་སྐོར།
གཅིག། གོ་དོན།
ལྷ་འདོགས་ཞེས་པ་ལ། ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་དུ “ལྷ་བཏགས”[[21]]ཞེས་དང་། མངའ་རིས་ས་ཁུལ་དུ“ལྷ་འདོགས”ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། 《མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས》ལས།“ལྷ་བཅོལ”[[22]]ཅེས་ཀྱང་འབྱུང་། ལྷ་འདོགས་ཀྱི་སྒྲ་བཤད་ལྟ་བུ་ལ《མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ》ལས། “བུ་མོའི་ལྷ་དེ་བུ་ཡི་ནང་ལ་འདོགས”[[23]]ཞེས་པའོ། །ཀུན་མཁྱེན་མི་ཕམ་པའི《གཏོ་འབུམ་ཆོ་ག》ལས། “ལྷ་ལ་བཏགས་པ”[[24]]ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་བ་རྣམས་དོན་གཅིག་གོ། ། 《བག་མ་ལྷ་འདོགས་དང་སྣ་འདྲེ་བཏུལ་བ་བཅས་བཞུགས་སོ》ལས། “དཔལ་འདོགས”[[25]]ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་། །
གཉིས། གཉེན་སྲོལ་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་ཚུལ།
ལྷ་འདོགས་ཞེས་པ་གཉེན་སྲོལ་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་ཚུལ་ལ། ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི《སྣ་བོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ》ལས་ཁྱོན་ལེའུ་འམ་ཆོ་ག་བཅུ་གསུམ་བཀོད་པ་ལས་ལེའུ་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གསུམ[[26]]བར་ལྷ་འདོགས་དང་འབྲེལ་འདུག་སྟེ། དར་གྱི་སྐུད་པའམ་བལ་ཐག་འདོགས་པ་དང་། ལྷ་ལ་འདོགས་པ་དང་། སྲུང་འཛུགས་པ་དང་། དཔལ་བསྐྱེད་པ་དང་། དཔལ་བསྟོད་པ་དང་། བཀྲ་ཤིས་འཇོག་པ་བཅས་སོ[[27]]། ། ཡིག་ཆ་དེ་ལས་སྤྱིར་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཞེས་ཆོ་ག་མི་འདྲ་བ་བཅུ་གསུམ་བསྟན་ནའང་། ལེའུའམ་ཆོ་ག་དྲུག་ལྷ་འདོགས་དང་འབྲེལ་འདུག་པས་ཀྱང་ལྷ་འདོགས་ནི་གཉེན་སྲོལ་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོ་ག་གལ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པ་ཞར་ལ་རྟོགས་ནུས་སོ། །《ལྷ་འདོགས་དང་དཔལ་བགོས་གཉིས་བཞུགས་སོ》ཞེས་པ་ལས། “ད་ནི་ལྷ་ལ་འདོགས་པ་ལ་འདི་སྐད་དོ། །ཀྱེ་ད་ནི་མགོན་སྐྱབས་ལྷ་ལ་འདོགས། །ཡེ་ཤེས་སྤྲུལ་པ་ཐུགས་རྗེ་ཅན། །ཡི་དམ་ལྷ་སྲུང་རྣམས་ལ་འདོག །ལྷ་ལ་འདོགས་སོ་དཔལ་ལ་སྐྱོབས། །མིའུ་གདུང་དྲུག་ལྷ་རྒྱུད་ནི། །ཕོ་བོ་གདོང་གི་ལྷ་ལ་འདོགས། །་་་་སྲིད་པ་འབྲུ།་་་་ཆེ་རྒྱུད་ལྷ།་་་དམུ་ཚ་རྒ།་་་མ་ལྷ།་་་ཞང་ལྷ།་་་ལེ་དགུ་ལྷ།་་་དགྲ་ལྷ།་་་སྲོག་ལྷ།་་་ཕྱི་ལྷ་རྒོད་དགུ།་་་ནང་ལྷ།་་་སྒོ་ལྷ།་་་ཁྱིམ་ལྷ།་་་མེ་ལྷ།་་་གོ་ལྷ།་་་ཐབས་ལྷ་ཡུ་མོ།་་་ཟས་ལྷ།་་་བཀྲ་ཤིས་ལྷ་དགུའི་ལྷ།”[[28]]བཅས་ལ་རིམ་པར“ལྷ་ལ་བཏགས་སོ་དཔལ་ལ་སྐྱོབ་པ”དང་། 《ལྷ་འདོགས》ལས། “སྟེང་གི་ལྷ་གསས་དང་། །གཡང་གི་མ་ཡུམ་གཉིས། །དུས་འདི་རུ་འཛོམ། །བཅོལ་ལོ་བཅོལ་ལོ་ལྷ་ལ་བཅོལ། །སྟག་སོ་སྟག་སོ་ལྷ་ལ་སྟག །[བཏགས་སོ་བཏགས་སོ་ལྷ་ལ་བཏགས། །]”[[29]]ཅེས་རིམ་པ་བཞིན། “སྲིང་གི་སྲོག་མདའ་དང་ཡབ་ཀྱི་བལ་འཕང་།” “སྟེང་གི་འབྲང་རྒྱས་དང་ཡལ་གྱི་སྨན་བཤོས།” “ཕོ་སྲོག་ལྕགས་ཀྱི་མདེའུ་དང་མོ་སྲོག་དེ་ནི་དོ་ཐོག་གཉིས།” བཅས་པ་རྣམས་རིམ་པར་མཉམ་དུ་འདོགས་པ་དང་། ཆོ་ག་སྤེལ་ཚུལ་ནི། “སྟེང་གི་ཕོ་ལྷ་གྲངས་དང་། །ཡལ་གྱི་མོ་བཙུན་དཔལ་མོ་ཆེན་གཉིས། །ལྷ་ཡུལ་གནས་ཁང་བཀྲ་ཤིས་སུ། །འོག་ཏུ་ཟ་འོག་གདན་ཞིག་བཏིང་། །སྔོན་མོ་འབྲུ་བདུན་གཅལ་དུ་བཀྲམ། །ཕྱག་ན་ཆག་ཕུང་གསེར་སྐྱེམས་དང་། །དཔལ་བཤོས་མདའ་དར་རྒྱལ་མཚན་ཐོགས། །ལྷ་འདི་ཡོལ་དུ་འབུལ། །ཡོན་བདག་ཕོ་མོ་ཉི་ཚེའི་རྫིའི་མཛོད། །སྲོག་གི་རྒྱབ་རྟེན་མཛོད། །ཕ་ཤིང་སྟག་པ་དང་། །མ་ཤིང་གླང་གཉིས། །དང་པོ་སྐྱེས་པ་སོ་སོར་སྐྱེས། །བར་དུ་སྨན་པ་སོ་སོར་སྨན། །ཐ་མ་ཚོགས་པ་དུས་འདིར་ཚོགས། །བལ་ཡུལ་འདྲེང་དཀར་སང་དང་། །བྱང་གི་འགྲིང་མར་གཉིས། །དང་པོ་སྐྱེས་པ་སོ་སོ་སྐྱེས། །བར་དུ་སྨིན་པ་སོ་སོར་སྨན། །ཐ་མ་ཚོགས་པ་དུས་འདིར་ཚོགས། །བཅོལ་བ་་་་སྟག་པ་་་དེ་རིང་མི་གཅིག་ནི་རིན་ཆེན་ཕོ་མོ་གཉིས། །ཕྱག་གི་སོར་མོ་ལ་གྲོལ་གྱི་བཀྲིས་གཞོ་ཡང་གྲོག །སྟེང་ནི་དམུ་ཐག་དཀར་པོ་དང་། །མས་ཀྱི་དམུ་ཐག་སྔོན་མོ་གཉིས། །འཐུང་པ་གཤིན་གྱི་འཐུད། །འཚོ་བ་གཤིན་གྱིས་འཚོ། །སྐྱོབ་པ་ཕྱའི་་་དམུ་ཐག་དེ་ནི་མ་ཆད་ཅིག །དཔག་དག་རེ་ནི་མ་ཆད་ཅིག །གཡང་ཐག་དེ་ནི་མ་ཆད་ཅིག །ཕོ་ལ་དེ་ནི་གཡང་ཕྱག་ཅིག །མོ་ལ་དེ་ནི་དཔལ་ཆག་ཅིག །མི་རྒྱུད་ཆུ་ལས་རིང་བར་ཤོག །མི་ངོ་མཚལ་ལས་དམར་བར་ཤོག །མི་སྤུངས་ནགས་ལ་འཐུག་པར་ཤོག །མི་སྲོག་བྲག་ལས་སྲ་བར་ཤོག །མི་ནོར་ནགས་ལས་འཐུག་པར་ཤོག །ལྷ་ངོ་གངས་ལ་དཀར་བར་ཤོག །དབུ་འཕངས་གངས་རི་ལས་མཐོ་བར་ཤོག །ལྷ་ཡིས་མི་ལ་མགོན་སྐྱོབས་མཛོད། །མི་དང་ལྷ་ཅིག་མ་བྲལ་ཅིག །གངས་དང་གཡུ་འབྲུག་བསྡེབས་པ་བཞིན། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཅིག །མཚོ་དང་ཉ་མོ་བསྡེབས་པ་བཞིན། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཅིག །སྲིད་པ་དེ་ནི་ཡོད་ཁམས་དང་། །ཕྱ་དང་གཡང་ཁུགས་པ་ཡིན། །སྲིད་པའི་བོན་པོ་ཡེ་གཤེན་དང་། །ལྷ་ཡི་བོན་པོ་ཐོད་དང་། །གཡང་གི་བོན་པོ་འགྱུར་ཆུང་དང་། །སྲིད་པའི་བོན་དབལ་བོན་དང་། །སྲིད་པའི་བོན་གཤེན་དེ་རྣམས་ཀྱིས། །ཕྱོགས་བཞི་དབུས་ལྔའི་ཕྱ་ཁུག་ཅིག །བཀྲ་ཤིས། །” ཞེས་བག་མ་ཉིད་གནས་ཁྱིམ་དུ་ཐོན་རྗེས་མི་དང་ལྷ་གཉིས་ལ་འབྲེལ་བ་འཛུགས་དགོས་པ་ལས། དང་པོ་བུ་དང་བུ་མོ་གཉིས་ལ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཁ་གཡང་སྒྲོག་པ་དང་། གཉིས་པ་བུ་མོ་དེ་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་དང་གཏན་དུ་མི་འབྲལ་བ་སྟེ། ལྷ་རིགས་ཀྱིས་བག་མ་ལ་མགོན་སྐྱོབས་མཛད་དགོས་པར་མ་ཟད། དུས་གཏན་དུ་འབྲལ་མི་རུང་དཔེ་རུ་མཚོ་དང་ཉ་མོ་སོགས་བཀོད་འདུག་གོ། །
《བག་མ་ལྷ་འདོགས་དང་སྣ་འདྲེ་བཏུལ་བ་བཅས་བཞུགས་སོ》ལས། “འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཡི་དམ་གང་རུང་གི་བདག་བསྐྱེད་དང་ཕྱྭ་གཞི་དཀར་པོའི་སྟེང་དུ། ཐོག་མར་སྣ་འདྲེ་འདུལ་བྱེད་ཡུལ་གྱི་གཞི་བདག་ལ་རྟེན་འཛུགས་མདུང་དར་དང་། གཞི་བདག་གཏོར་མ། དེ་ནས་དབྱུག་ཐོ་ཕུར་བ་དར་ནག། དཔལ་འབར། རྡོ་རྗེ་རལ་གྲི། ཐོ་བ། གུ་གུལ་བདུག་པ་བྱེད། ཡང་མེ་དང་ཆུ་བགེགས་སྐྲོད་ཀྱི་ཆ་གསུམ་གཏོར་མ་མཐུན་སོགས་དང་། འོག་ཏུ་དཔལ་འདོགས་ལ་དགོས་པའི་ཚེ་ཐག་དཀར་སེར་གཉིས། མདའ་དར། བལ་འཕང་། ལུག་ཤ་ལག་གཡས། ཕྱེ་མར། ཆང་ཕུད། དཔལ་བཤོས། ནོར་ལྷ་ཛམྦྷ་ལྷའི་སྐུ། དར་ཟབ་གོས་བརྒྱན་སོགས་དང་། ར་ལུག་བཅས་ཀྱིས་གཟུགས་འགྲོས་དང་། འབྲུ་སྣ་སོགས་གོས་བྱེད་ཚང་པར་གསགས་ལ། དེ་ནས་བག་མ་ཉེ་བར་སླེབས་ནས་སྔགས་པ་བདུད་ཆས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ། ཐོ་དགུ་རིམ་པར་རྩིགས་པ་ལ་ཐོ་དང་པོ་མཚམས་སུ་སླེབས་པ་དང་། ཡུལ་གྱི་གཞི་བདག་ལ་གཏོར་མ་བསྔོ་བ་དང་། དར་དཀར་རས་དཀར་བརྟན་དུ་བཙུགས་ལ་འདི་སྐད་དོ། །ཀྱེ། དཔལ་གྱི་ལྷ་རི་གཉན་པོ་ལ། །དཔལ་གྱི་མདུད་དར་བཙུགས་པ་འདི། །ཡུལ་ལྷ་བྱིན་ཡང་མ་ཆུང་ཞིག །ལྷ་སྲུང་དབུ་འཕང་ཡར་ལ་བསྟོད། །མདུང་རྩེ་སྲིན་པོའི་རྐང་པ་འདི། །ལེགས་དགུ་སྣ་ཚོགས་ཡར་ལ་བསྟོད། །བ་དན་སྤྲིན་ལྟར་ཐིབ་པ་འདི། །དགྲ་ལྷ་གཉན་པོ་ཡར་ལ་བསྟོད། །དར་དཀར་མདུང་སྲེས་བྱས་པ་འདི། །ཞང་ལྷ་གཉན་པོ་ཡར་ལ་བསྟོད། །མདུང་ཤིང་སོམ་ལ་བྱས་པ་འདི། །ཡུལ་ལྷ་གཉན་པོ་ཁྱེད་རྣམས་ལ། །ཕྱེ་མར་འོ་སྐོལ་མཆོད་པ་འདི། །མོ་ལྷ་བུ་རྫིའི་ཞལ་དུ་ཕུལ། །འགོ་བའི་ལྷ་ལྔ་མཐུ་མ་ཆུང་། །མ་ཡེངས་བག་མའི་སྣ་འདྲེ་ཐུལ། །གནམ་མདའ་ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ཐུལ། །དགྲ་ལྷ་མ་གཡེང་སྟན་ལ་བཞུགས། །”[[30]]ཞེས་དང་། 《ལྷ་འདོགས་དང་ལྷ་འགྲོལ》ལས། “བག་མ་ལྷ་ལ་འདོགས་པ་ལ་འདི་སྐད་དོ། །ཀྱཻ་ཡུལ་ཅིག་ལྷ་ཡུལ་གུང་ཐང་ན། །སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་དང་། །མོན་ཟ་མཐིང་འཕྲོམ་གཉིས། །བཏང་དང་དབྱལ་དུ་བགྱིས། །དབུ་བཏུད་ཤངས་ཀྱང་སྨན། །གཡས་ཀྱིས་སྟག་དོང་ནས། །ལྷ་མདའ་སྒྲོ་དཀར་སྟོན། །གསེར་གཡུ་བསེ་དུང་དང་། །དར་ཚོན་སྣ་དགུའི་བརྒྱན། །སྲོག་ལྷའི་རྟེན་དུ་འཛུགས། །ཕོ་སྲོག་མདའ་ལ་རྟེན་པས་སུ། །སྟང་གིས་ཕོ་ལོ་སྟོང་ཐུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ། །དེ་རིང་སྟང་ཕོ་འདི་ཀྱང་། །སྲོག་མདའ་རྒྱན་ཅན་འདི། །སྲོག་ལྷའི་རྟེན་དུ་བཙུགས་པས་སུ། །ཚེ་ལོ་བརྒྱ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཅིག །དབྱལ་གྱི་བྱིན་ཁུབས་གཡོན་པ་ནས། །གསེར་གྱི་མོ་འཕང་སྟོན། །གཡུའི་འཕང་ལོང་གསལ་སྲིན་བལ་ཁྲིས་འདབ་ཅན། །མུ་ཏིག་གཟི་མཆོང་བྱི་རུ་དང་། །དར་ཚོན་སྣ་དགུའི་བརྒྱན་པ་འདི། །མོ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་བརྩུགས། །མོ་སྲོག་འཕང་ལ་རྟེན་པས་སུ། །དབྱལ་མོའི་ལོ་བརྒྱ་ཐུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ། །དེ་རིང་མོ་བཙུན་བག་མ་འདིས། །སྲོག་འཕང་རྒྱན་ཅན་རྟེན་དུ་བཙུགས་པས་སུ། །དགུང་ལོ་བརྒྱ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཅིག །ལྷ་ཤ་ལག་པ་གཡས་པ་འདི། །མི་ནོར་ཐམས་ཅད་དབྱབས་ནས་ཀྱང་། །རྒྱ་མཚོ་ལྟར་དུ་འཁྱིལ་བར་གྱུར་ཅིག །དེ་རིང་མོ་བཙུན་བག་མའི་ལྷ་རྣམས་ལ། །སྨུ་ཐག་རྟགས་པས་མི་ཆད་ཅིང་། །ཐུགས་རྗེའི་འཇིག་བྲལ་ཕོ་འགྱུར་མེད་པར་ཤོག །རྟགས་པ་བག་མ་ལྷ་ལ་རྟགས། །ཡེ་ཤེས་ལྷ་ལ་རྟགས་པ་ཡིན། །བོན་ཉིད་མི་འགྱུར་བའི་དོན་རྟོགས་པར་གྱུར་ཅིག །རྟག་པ་བག་མ་ལྷ་ལ་རྟགས། །རྫུ་འཕྲུལ་ལྷ་ལ་རྟགས་པ་ཡིན། །ས་དང་ལམ་གྱིས་བར་གཅོད་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་གྱུར་ཅིག །རྟགས་པོ་བག་མ་ལྷ་ལ་རྟགས། །སྤྲུལ་པའི་ལྷ་ལ་རྟགས་པ་ཡིན། །བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིགས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག །རྟགས་པ་བག་མ་ལྷ་ལ་རྟགས། །འཇིག་རྟེན་ལྷ་ལ་རྟགས་པ་ཡིན། །ལོངས་སྤྱོད་འཕེལ་ཅིང་བསམ་པ་འགྲུབ་གྱུར་ཅིག །རྟགས་པ་བག་མ་ལྷ་ལ་རྟགས། །ཡུལ་ལ་རྣམས་ལ་རྟགས་པ་ཡིན། །དགོས་འདོད་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག །བག་མས་ཕུད་གཏོར་དང་། །མདའ་དར་སྣ་ལྔ་བརྩུགས་ནས་མཆོད་ཡར་བྱེད། །”[[31]]ཅེས་སོ། །
《ལྷ་འདོགས་ལུགས་གཅིག》ལས། “ལྷ་བོན་ཐོད་དཀར་གྱིས། །བཙུན་མ་རྣམ་གསུམ་དང་། །ཕྱ་རྗེ་ཡབ་ལྷ་གདལ་དྲུག་དེ། །གཡང་ལྤགས་དཀར་གྱི་གདན་ལ་བཞུགས། །དམུ་ཐེག་དཔལ་ཐེག་སྦྲེལ། །དགྲ་ལྷ་ཡེ་སྲིད་མཐུ་ཆེན་དང་། །དགྲ་ལྷ་གཡུ་འབྲུག་ངར་ཆེན་དང་། །དགྲ་ལྷ་འཕུར་ཤེས་རྣམ་བདུན་དང་། །ཕྱ་རྗེ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་ལགས། །དགྲ་ལྷ་འབྲང་རྒྱས་ཕུད་ཀྱིས་མཆོད། །”[[32]]ཞེས་དང་། “སྔོན་གྱི་དཔེ་བཞིན་དུ། །ཡོན་བདག་ཡབ་ཡུམ་འདི། །གཡང་ལྤགས་དཀར་པོ་རྟེན་ལ་བཞུགས། །དམུ་ཐེག་དཔལ་ཐེག་སྦྲེལ། །དབུ་བཏུད་གཤངས་རང་བླན། །སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་བསྟིམ་སྟེ་བཞག །ཕོ་ལྷ་མོ་ལྷ་ཐམས་ཅད་བསྟིམ་སྟེ་བཞག །ཆུང་སྲི་དབང་ཐང་བསྟིམ་སྟེ་བཞག །ཕྱུགས་ལྷ་མཆད་དགུ་བསྟིམ་སྟེ་བཞག །”[[33]]ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །
《བག་མ་ལྷ་ཕྲལ་དང་འདོགས་པའི་གཏོ་ཆོག་ག་མ་བགྲུང་བྱེད་ནོར་བུ་ཨརྒསྟ》ལས་ལྷ་འགྲོལ་སྐབས་དང་མཚུངས་པར། ཕོ་ལྷ་དགྲ་ལྷ་ཁྱིམ་ལྷ་སོགས་ལ་ངོ་སྤྲོད་པར་བྱེད། 《མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས་དང་ལྷ་འདོགས་བཅས་བཞུགས》བྱ་བ་ནང་དོན་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་སྟེ། དང་པོ་མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས་དང་གཉིས་པ་ལྷ་འདོགས་སོ། །ལྷ་འདོགས་དེའང་ཆོ་གའི་བྱུང་འཕེལ་བརྗོད་པའི་ལྷ་རབས་དང་ཆོ་ག་དངོས་གཉིས་ཀྱི་ས་གྲུབ་པ་སྟེ། དེ་ལས“ལྷ་འདོག་བཞུགས་པའི་དབུ་གཟིགས་ལགས་སོ། །སྟངས་ཀྱི་སྤྱི་བོར་དམུ་ཐག་དཀར་པོ་བཏགས། དབྱལ་གྱི་སྤྱི་བོར་དམུ་ཐག་སྔོན་པོ་བཏགས། སྟངས་ཀྱིས་ཕྱག་མདའ་བཟུང་། དབྱལ་གྱིས་གསེར་འཕང་བཟུང་། ཤ་སོག་པ་དང་ཟན་དང་དར་བཅས་བསགས་ལ།”[[34]]ཞེས་བརྗོད་དེ“སྟངས་ཀྱི་སྲོག་མདའ་ཉ་མིག་དང་དབྱལ་གྱི་དཔལ་མདའ”དང“དམུ་ཐག་གཡང་ཐག”སོགས་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ལྷ་རབས་ཤིག་གྱེར་བ་དང་། “སྟངས་ཀྱི་དེ་ནི་སྤྱི་བོ་རུ། །དམུ་ཐག་དེ་ནི་དཀར་པོ་བཏགས། །ཕྱག་ཏུ་སྲོག་མདའ་ཉ་མིག་བཟུང་། །དབྱལ་གྱི་དེ་ནི་སྤྱི་བོ་རུ། །གཡང་ཐག་དེ་ནི་སྔོན་པོ་བཏགས། །གསེར་འཕང་གཡུ་ལོ་ཕྱག་ཏུ་བཟུང་། །”སྟེ། སྲིད་པའི་བོན་གཤེན་རྣམས་ཀྱིས་སྟངས་ཀྱི་བླ་གསེར་དང་དབྱལ་གྱི་བླ་གཡུ། སྟངས་ཀྱི་དམུ་ཐག་དང་དབྱལ་གྱི་གཡང་ཐག། སྟངས་ཀྱི་སྲོག་མདའ་ཉ་མིག་དང་དབྱལ་གྱི་གསེར་འཕང་གཡུ་ལོ། སྟངས་ཀྱི་འབྲང་རྒྱས་དང་དབྱལ་གྱི་དབལ་བཤོས་རྣམས་རིམ་བཞིན་དུ། “དང་པོ་སྐྱེས་པ་སོ་སོར་སྐྱེས། །བར་དུ་སྨིན་པ་སོ་སོར་སྨིན། །ཐ་མར་བསྡུས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས། །བཅོལ་ལོ་ལྷ་ལ་བཅོལ། །བཏགས་སོ་ལྷ་ལ་བཏགས། །”ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་ལྷ་རབས་ཀྱི་བྱུང་བ་དང་ཆོ་གའི་གོ་རིམ་རགས་ཙམ་བསྟན་ལ། ལྷ་འདོགས་དངོས་ནི། “བསྭོ། དེ་རིང་སྲིད་པའི་གནམ་གང་ལ། །གནམ་ལ་དེ་ནི་སྐར་མ་བཟང་། །ས་ལ་དུས་ཚོད་ཚེས་ཀྱང་འཛོམས། །སྟངས་ཀྱི་དེ་ནི་དགྲ་ལྷ་ཅན། །དབྱལ་གྱི་མོ་རྩིས་དཔལ་མོ་ཆེ། །དང་པོ་སྐྱེས་པ་སོ་སོར་སྐྱེས། །བར་དུ་སྨིན་པ་སོ་སོར་སྨིན། །ཐ་མར་བསྡུས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས། །བཅོལ་ལོ་ལྷ་ལ་བཅོལ། །བཏགས་སོ་ལྷ་ལ་བཏགས། །སྟངས་དབྱལ་འདི་གཉིས་ཀྱི། །གདན་དུ་དེ་ནི་རྣམ་དཀར་སྟེང་། །ཕྱག་ཏུ་ཆང་ཕུད་ཞོ་ཕུད་དང་། །དབལ་བཤོས་མདའ་འཕང་བརྒྱན་པ་ཐོགས། །ལྷ་ལ་དེ་ནི་ཡོན་དུ་་འབུལ། །ཚེ་རིང་སྲོག་སྐྱབས་དཔལ་བསྐྱེད་ཅིག །བཅལ་ལོ་ལྷ་ལ་བཅོལ། །བཏགས་སོ་ལྷ་ལ་བཏགས། །ཞལ་དུ་ཕྱེ་མར་འོ་སྐོན་འདྲེན། །དམུ་ཡད་ཟས་ལ་ཟད་པ་མེད། །སོག་པ་བདེ་ཆེན་འཁོར་ལོ་འདྲེན། །མི་ནོར་ཟས་གསུམ་འཚོགས་པ་ཡིན། །ཕོ་སྲོག་དེ་ནི་མདའ་ལ་བརྟེན། །མོ་སྲོག་དེ་ནི་འཕང་ལ་བརྟེན། །མདའ་འཕང་གཉིས་ལ་ལྷ་བཅོལ་ལོ། །མདའ་འཕང་དེ་ནི་མ་འབྲལ་ཅིག །དམུ་ཐག་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བཅོལ། །དམུ་ཐག་དེ་ནི་མ་ཆད་ཅིག །བདག་ཕོ་མོ་འདི་གཉིས་ནི། །མཚོ་དང་མཚོ་སྨན་ཆགས་པ་བཞིན། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཞིག །ཉི་ཟླ་དགུང་ལ་གནས་པ་བཞིན། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཞིག །གངས་ལ་སེང་གེ་འགྱིང་བ་བཞིན། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཞིག །རྒྱ་སྟག་ནགས་ལ་གནས་པ་བཞིན། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཞིག །མདའ་ལ་ཁྱུང་སྒྲོ་སྒྲོན་པ་བཞིན། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཞིག །རྨོག་ལ་ཁྱུང་ཏོག་བཙུགས་པ་བཞིན། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཞིག །བརྩིགས་པའི་སྐུ་མཁར་མ་འགྱེལ་ཞིག །བརྟན་པའི་རི་བོ་མ་ཞིག་ཅིག །ཕོ་སྲོག་གསེར་གྱི་ཀ་བ་མ་འགྱེལ་ཞིག །མོ་སྲོག་གཡུ་ཡི་གདུང་མ་མ་འཆག་ཅིག །ཕྱ་བདག་རྒྱལ་མོ་དཔལ་མོ་ཆེ། །ཕྱ་དང་གཡང་གི་དཔལ་མོ་མཛོད། །དཔལ་དང་གཡང་གི་བདག་མོ་མཛོད། །དཔལ་དང་བསོད་ནམས་འཕེལ་བར་མཛོད། །མིའི་ལྷ་ནི་རྟག་ཏུ་མཆོད། །ལྷ་ཡིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་མཛོད། །བཅོལ་བའི་འཕྲིན་ལས་བསྒྲུབ་པར་མཛོད། །ཕྱ་ཁུ་ཡེ། གཡང་ཁུ་ཡེ། ལྷ་འདོག་ཚར་རོ། །དགེའོ། །”ཞེས་སོ། །
《མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས》ལས།“ད་ནི་ལྷ་བཅོལ་གང་ལ་ཞུས། །དྲིན་ཅན་རྩ་བའི་བླ་མ་ལ། །མི་བྲལ་འགྲོགས་པའི་བྱིན་རླབས་ཞུས། །ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ། །མཆོག་དང་ཐུན་མོང་དངོས་གྲུབ་སྩོལ། །ཆོས་སྐྱོང་མ་མགོན་ལྕམ་དྲལ་གྱིས། །ཕྱི་ནང་བར་ཆད་ཞི་བར་མཛོད། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །འདི་ཕྱི་བདེ་ལེགས་དངོས་གྲུབ་སྩོལ། །སློབ་དཔོན་བདག་ལ་ཕྱག་གསུམ་འཚོལ། །བར་ཆད་ཞི་བའི་རྟེན་འབྲེལ་ཡོད། །དྲིན་ཆེན་ཕ་མར་ཕྱག་གསུམ་འཚོལ། །དྲིན་ལན་འཇལ་བའི་དགོས་པ་ཡོད། །མིང་པོ་ཉེ་འབྲེལ་ཐམས་ཅད་ལ། །དག་སྣང་འབྲལ་བ་མེད་པར་གྱིས། །དེ་ལྟར་ཐུགས་ལ་བཞག་པར་མཛོད། །བསམ་དོན་འགྲུབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །”[[35]]ཅེས་དང་། དེ་ལས《ལྷ་འགྲོལ་བསྡུས་པ》ལས། “ཀྱེཿ སྲིད་པ་དུས་ཀྱི་དང་པོ་ལ། །ཡེ་ཡོད་ནམ་མཁའི་གཞི་གཅིག་བྱུང་། །ནམ་མཁའི་འོད་དང་རྒྱ་མཚོའི་རླབས། །དམུ་ཐག་རྒྱང་ཐག་གཉིས་སུ་བྱུང་། །བལ་དེ་བཀལ་པ་རླུང་གིས་བཀལ། །བསྒྲིམས་པ་དེ་ནི་རླུང་གིས་བསྒྲིམས། །བསྙོད་པ་དེ་ནི་རླུང་གིས་བསྙོད། །དེ་ལ་མིང་དུ་བཏགས་པ་ནི། །དམུ་ཐག་ཡེ་སྲིད་བྱ་བ་དང་། །རྒྱང་ཐག་དཀར་པོ་བྱ་བ་བྱུང་། །སྲིད་པའི་སློབ་དཔོན་བདག་གིས་ནི། །ལྷའི་རྟེན་དུ་འཛུགས་པ་ལེགས། །ཀྱེཿ དཔལ་གྱི་དེ་ནི་སྤྱི་བོ་རུ། །རྒྱང་ཐག་དེ་ནི་དཀར་པོ་བཏགས། །ཕྱག་ཏུ་སྲོག་མདའ་ཉ་མིག་བསྟད། །དཔལ་གྱི་དེ་ནི་མོ་བཙུན་ལ། །དམུ་ཐག་དེ་ནི་དམར་པོ་བཏགས། །ཕྱག་ཏུ་གསེར་འཕང་གཡུ་ལོ་བསྟད། །སྟེང་གི་དེ་ནི་ལྷ་གསེར་དང་། །དཔལ་གྱི་དེ་ནི་ལྷ་གཡུ་གཉིས། །བསྡུས་ཤིང་དེ་ནི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས། །སྡོམ་པ་དེ་ནི་གཅིག་ཏུ་བསྡམས། །བཅོལ་བ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བཅོལ། །བཏགས་སོ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བཏགས། །སྟེང་གི་རྒྱང་ཐག་བྱ་བ་དང་། །དཔལ་གྱི་དམུ་ཐག་བྱ་བ་གཉིས། །བསྡུས་ཤིང་དེ་ནི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས། །སྡོམ་པ་དེ་ནི་གཅིག་དུ་བསྡམས། །བཅོལ་བ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བཅོལ། །བཏགས་སོ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བཏགས། །སྡོམ་པ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བསྡམས། །ཁྱེད་ལ་སྡོམ་པའི་དགོས་པ་ནི། །དེང་འདིར་རྒྱུ་འབྱོར་ཡོན་བདག་གི །བསམ་པ་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པར་མཛོད། །ཀྱེཿ གཞན་ཡང་ཁྱོད་ལ་བཅོལ་བ་ནི། །ཕོ་སྲོག་གསེར་གྱི་ཀ་བ་དང་། །མོ་སྲོག་གཡུ་ཡི་གདུང་མ་གཉིས། །གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཤིང་བསྡམས་ནས་ནི། །བཏགས་སོ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བཏགས། །བཅོལ་བ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བཅོལ། །སྡོམ་པ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བསྡམས། །ཁྱེད་ལ་བཅོལ་བའི་ནུས་མཐུ་ལ། །དེང་འདིར་རྒྱུ་འབྱོར་ཡོན་བདག་གི །འདདོད་པ་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པར་མཛོད། །ཀྱེཿ གཞན་ཡང་ལྷ་ལ་བཅོལ་བ་ནི། །ཕོ་ལྷ་དགྲ་ལྷ་ཐམས་ཅད་དང་། །མོ་ལྷ་ཞང་ལྷ་ཐམས་ཅད་ལ། །བཅོལ་ལོ་དེ་ནི་ལྷ་ལ་བཅོལ། །སྡོམ་པ་དེ་ནི་ཁྱེད་ལ་སྡོམ། །མི་བུ་འདི་ཡི་ཚེ་སྐྱེད་ཅིག །མི་བོ་འདི་ཡི་སྟོབས་སྐྱེད་ཅིག །མི་བོ་འདི་ལ་དངོས་གྲུབ་སྩོལ། །མི་རིགས་བཞི་པོ་གང་ཡིན་ཡང་། །རྣམ་པར་པ་བའི་དོན་ཆེ་ཡང་། །རྟེན་འབྲེལ་བསླུ་མེད་བདེན་པའི་སྟོབས། །ཇི་ལྟར་བསམ་པའི་དོན་འདི་ཉིད། །བདེ་བླག་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་ཤོག །”[[36]]ཅེས་པའོ། །
《ཕྱྭ་བདག་སྲིད་པ་རྒྱལ་མོའི་ལྷ་འདོགས》ལས། “བག་མ་ལྷ་འདོགས་ཆོ་ག་ནི། མགོན་པོ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བག་མ་ལྷ་འདོགས་ལ། གདན་དཀར་པོའི་སྟེང་དུ་རྣམ་སྲས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བྲིས་པ་ལ་དེ་སྟེང་དུ་བཞུགས་སོ། །མནའ་མའི་གདན་ལ་གཡུང་དྲུང་བྲིས་ལ་དེ་ཐོག་བཞུགས་དགོས། ཚེ་ཐག་དཀར་སེར་གཉིས་མདའ་དར་རྟེན་བཙུགས་ལ་བཏགས་ནས། སྣེ་ནས་ཕོས་སེར་པོ་དང་། མོས་དཀར་པོ་བཟུང་ལ། ལུག་ཤ་ལག་པ་དང་། ཕྱེ་མར། ཆང་ཕུད་རྣམས་བུ་བུ་མོ་གཉིས་སྤྱི་ཟ་དང་སྤྱི་འཐུང་བྱེད་ཅིང་འདི་སྐད་དོ། །”[[37]]ཞེས་སྔོན་གྱི་ལྷ་རབས་ཞིག་གྱེར་བ་དང་། “དེའི་སྐབས་བུ་མནའ་མ་གཉིས་ལ་ཐོད་རྒྱག་དགོས”པར་བཤད། ཡང་དེའི་རྗེས་སུ། “ཀྱེ། མནའ་མ་གཙང་བཟའ་འཕྲུལ་དཀར་འདི། །འོག་ནས་དངུལ་དཀར་མེ་ལོང་བཀྲོལ། །ནས་དཀར་མོ་བྲེ་ལག་དུ་བཟུང་། །ཕོ་ལྷ་དགྲ་ལྷ་སྲོག་ལྷ་དང་། །མོ་ལྷ་བུ་རྫི་ཞང་ལྷ་དང་། །ནོར་ལྷ་ཁྱིམ་ལྷ་གཉེན་པོ་རྣམས། །སྔོན་གྱི་དམ་ཚིག་རྩེར་དགོངས་ལ། །བུ་མོའི་མགོན་དང་དཔུང་གཉེརན་མཛོད། །ཕོ་ལྷ་གཉན་པོ་གཤེགས་སུ་གསོལ། །དེའི་དཀྱིལ་ནས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །རིན་ཆེན་གསེར་སྐྱེམས་འདི་བཞེས་ལ། །མནའ་མ་སྨན་བཙུན་ལྷ་ལ་འདོགས། །གཙང་བཟའ་འཕྲུལ་དཀར་ལྷ་ལ་འདོགས། །དམ་ཚིག་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ལ་འདོགས། །དེ་ནི་མནའ་མ་རང་གི་མི། །ཕོ་ལྷས་སྲུང་སྐྱོབ་མཛད་དུ་གསོལ། །”[[38]]ཞེས་པ་བཞིན་རིམ་བཞིན་དུ། སྐྱེས་ལྷ་དང་སྲོག་ལྷ། ཞང་ལྷ། མོ་ལྷ་རྣམས་ལ་བཏགས་ཤིང་། སྲུང་སྐྱོབ་མཛད་དུ་གསོལ་བའོ། །
ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས(1813-1899)མཛད་པའི《བག་མ་ལ་དགེ་བའི་ལས་ཕྲན་བདུན་གྱི་ཆོ་ག་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་བསྐྱེད》ལས། “དྲུག་པ་ལྷ་ལ་འདོགས་པ་ནི། ལྷ་རྟེན་གྱི་མདའ་དར་རམ། ཚེ་བུམ་སོགས་ཐོགས་ལ། ཧོཿ སྐྱབས་གནས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་རྩ་བ་གསུམ། །ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཁྱད་པར་སྦྱིན་བདག་འདིས། །ཕ་མེས་དུས་ནས་བརྟེན་སྒྲུབ་མཆོད་པའི་ལྷ། །ཐམས་ཅད་དེ་རིང་གསན་ཅིང་དགོངས་སུ་གསོལ། །རིགས་བཟང་ཡོན་ཏན་ལྡན་པའི་མོ་བཙུན་འདི། །དེང་ནས་བཟུང་སྟེ་ཇི་སྲིད་འཚོ་བའི་བར། །ཡེ་ཤེས་སྤྱན་ལྡན་སྐྱབས་གནས་ཁྱེད་རྣམས་ལ། །སྐྱབས་སུ་གསོལ་ཞིང་སྒོ་གསུམ་འབུལ་ལགས་ན། །ཐུགས་རྗེ་བརྩེ་བས་དགོངས་ཏེ་རྗེས་སུ་ཟུང་། །སྐྱབས་འོག་ཆུད་ཅིང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་གསོལ། །”ཞེས“རྩ་བརྒྱུད་དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་ཚོགས”དང“བརྟན་མ་བཅུ་གཉིས་སོགས་ཡེ་ཤེས་ལས་དང་འཇིག་རྟེན་ཆོས་སྐྱོང།”“བརྒྱུད་སྲུང་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས།”“སྒྲོལ་མ་དཀར་སྔོན་ཁྲོ་གཉེར་ཅན་མ་སོགས།”“དཀར་ཕྱོགས་སྐྱོང་བའི་ཡུལ་གཞི་གནས་བདག།”སོགས་དང་། གཞན་ཡང“འགོ་བའི་ལྷ་ལྔ”ལ་སོགས་ལྷ་རིགས་སྤྱི་ལ་བཏགས་རྗེས། “དེ་རིང་ཉི་མ་ཕྱིན་ཆད་ནས། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་བར། །རྟག་ཏུ་སྲུང་ཞིང་སྐྱོབ་པར་ཤོག །ལུས་ལ་ན་ཚ་མེད་པར་ཤོག །ཚེ་ལ་བར་ཆད་མེད་པར་ཤོག །སྲོག་ལ་ཤི་ཆད་མེད་པར་ཤོག །མངའ་ཐང་རིགས་བརྒྱུད་འཕེལ་བར་ཤོག །”ཅེས་བརྗོད་པ་ལྟར་རོ། །
གསུམ། དམངས་ཁྲོད་དུ་སྤེལ་ཚུལ།
དབུས་གཙང་ལྷ་རྩེ་ས་ཁུལ་དུ། “ཀ་བར་འདོགས་རྒྱུའི་དར་དེ་ནག་ནོག་མེད་ཅིང་དཀར་གཙང་རྒྱ་ཆེ་ཞིག་དགོས་པ་དང་། ཀ་བཤད་གཏོང་གནང་མཁན་ནས་དར་གྱི་སྣེ་མོ་གཅིག་ཀ་མགོ་ལ་བསྐོན་པ་དང་སྣེ་མོ་གཅིག་རང་གི་ལག་ལ་བཟུང་ནས”[[39]]ཞེས་དང་། མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཡུལ་དུ། “མནའ་མ་ཡར་ནང་ལ་འཁྲིད་དེ་མག་པ་དང་མནའ་མ་མཉམ་གཤིས་གྲལ་བསྒྲིགས་ནས་བཞག་ཏེ་མཆོད་དཔོན་ཡིས་ལྷ་འདོགས་ཆོ་ག་བྱེད་ཅིང་བུ་མོའི་ལྷ་དེ་བུ་ཡི་ནང་ལ་འདོགས་ཞེས་བུ་མོས་འཁྱེར་ཡོང་བའི་མདའ་དར་དེ་བུ་ཡི་མདའ་དར་དང་མཉམ་དུ་བསྒྲིགས་ནས་བཞག་གི་ཡོད།”[[40]]ཞེས་དང་། ལྷ་འདོགས་ལ་མཆན་འགྲེལ་བཀོད་པ་ལས། “མཆོད་དཔོན་གྱི་བུ་ཡི་ནང་གི་ཕོ་ལྷ་ནས་སྐུད་པ་སྣེ་ལྔ་གཅིག་འཁྱེར་ནས་བུ་མོའི་ལག་པར་སྤྲད་པ་དང་སྣ་གཞན་ཞིག་དེ་བུ་ཡི་ལག་པར་སྤྲད་ནས་ལྷ་མཉམ་དུ་འདོགས་སྟེ་ཉིན་མ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་བུ་མོ་དེ་ནང་དེའི་མི་ཡིན་གཤིས་ལྷ་ནས་བལྟ་སྐྱོང་ལེགས་པོ་གནང་རོགས་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན”[[41]]ཞེས་བརྗོད་པས་ཤེས་སོ། །ཡང་། “རྟེན་འབྲེལ་དངོས་གཞིའི་ཐོག་ལྷ་འདོགས་ཞེས་པའི་བྱེད་སྒོའམ་ཆོ་ག་ཞིག་སྤེལ་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནི་བུ་མོ་མནའ་མར་སླེབས་རྗེས་སྔགས་འཆང་པས་ལྷ་རྟེན་གྱི་མདའ་དར་དང་ཚེ་བུམ་སོགས་ཐོགས་ནས་བག་མ་དེ་བུའི་ཁྱིམ་ཚང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སྐྱོང་དང་ཡུལ་ལྷ་ལ་རྩིས་སྤྲོད་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་ཞིག་ཡིན”[[42]]ཞེས་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡོད་ཚུལ་སྨྲ་ལ། ནག་ཆུའི་སོག་རྫོང་དུ“དེ་ནས་ཕུགས་དར་འབུལ་ས་ནི་མཆོད་ཁང་ནང་གི་རྟེན་གཙོ་དེ་ཉིན་བླ་མཆོད་ཡོད་ན་དེ་ལ་ཡང་དར་ཁ་རེ་ཕུལ། མཆོད་ཁང་སོགས་མེད་ཀྱང་ཁང་སྦུག་ལྟ་བུར་ཀ་བ་དར་སྣས་བརྒྱན་པ་ནི་རང་ཁུལ་གྱི་ཁྱིམ་དུད་ཀུན་ལ་ཡོད་པས་དེར་ཕུགས་དར་འབུལ་སྲོལ་ཡོད”[[43]] ཅེས་དང་། དཔའ་ཤོད་དུ “མནའ་མ་ཁྱིམ་དུ་འབྱོར་བའི་ཉིན་མོ་དེར་ཁྱིམ་ཚང་དེས་བླ་གྲྭ་འགའ་གདན་དྲངས་ནས་ཁྱིམ་ལྷ་གསོལ་རྒྱུ་དང་གསོལ་ཁ་འདོན་རྒྱུ། གཡང་སྒྲུབ་བྱ་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་ཆོ་གའི་རིགས་སྤེལ་སྲོལ་ཡོད”[[44]]ཅེས་སོ། །
《ནག་ཆུ་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་གཉེན་བཤད་ཕྱོགས་བཏུས》ལས། “ཁ་བཏགས་ལག་ཏུ་ཐོགས་ནས་ཕུག་དར་འདི་ལྟར། ཁྱེད་ཕུག་ལྷ་རྒྱལ་པོ་ཕུག་དར་བཞེས། །ཁྱེད་ཕུག་ལྷས་ཕུག་དར་མ་བཞེས་ན། །གཉའ་བོ་ང་ལ་མ་དགའ་རེད། །མ་དགའ་ཡོང་དོན་ཅི་ལ་ཡོད། །ང་རིན་སོང་གི་བུ་མོ་ལེན་མི་ལ། །ལྷ་སྲུང་མས་ཕྲག་དོག་མཛད་དོན་མེད། །རྒྱུ་ནོར་རྫས་རིན་གྱིས་ཉོས་ནས་སུ། །དྲིན་ཕ་མས་དགོངས་པ་ཁྲོལ་ལེ་ཡིན། །ཕྲག་དོག་དང་ཀོ་ལོང་མ་མཛད་པར། །ལྷ་ཞལ་དུང་ལས་དཀར་བ་ཤོག །མི་ངོ་ལྷ་ངོ་ཕྲད་པར་ཤོག །”[[45]]ཅེས་དང་། 《དབུས་གཙང་ཁུལ་གྱི་བག་སྟོན་གོམས་སྲོལ》ལས། “གཟིམ་ཆུང་ནང་མ་འཛུལ་གོང་མག་པ་ཡིན་ན་ཁྱིམ་དེའི་ཕ་དང་ཁ་བཏགས་སྣེ་སྤྲོད་བྱེད་པ་དང་། མནའ་མ་ཡིན་ན་ཁྱིམ་དེའི་མས་ལྡེ་མིག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཁ་བཏགས་ལ་སྒྲིལ་བ་དང་། འོ་མས་ཁེངས་པའི་ཟོ་ལག་གཅིག་མནའ་མའི་ལག་ཏུ་སྤྲོད་པར་མནའ་མས་ལག་པ་རེག་ཙམ་བྱས་རྗེས་ཡང་ཐོག་སྟེང་དུ་གུར་ཕུབ་པའི་གྲྭ་པ་ལྷ་བསང་གཏོང་མཁན་གྱིས་ལྷ་བསང་འདོན་པའི་སར་བག་གསར་ཁྱོ་ཤུག་གཉིས་ཕྱོགས་གཙང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ཏེ་རྒྱབ་གདན་སྟེང་དུ་འཁོད། ཕ་མ་གཉིས་དང་སྐྱེལ་བསུ་མཁན་རྣམས་གྲལ་དུ་བསྡད་རྗེས་གསོལ་ཇོ་བཞེས་འབྲས་གྲོ་སོ་ཕྱེ་མར་ཆང་ཕུད་སོགས་འབུལ་སྒྲིག་ཕུད་གཏོར་ཚར་འབྲེལ་གྲྭ་པས་ལྷ་གསོལ་བསང་མཆོད་གསེར་སྐྱེམས་ཕུལ། ཐོག་གསོལ་བྱེད་པ་ནི་བག་གསར་དེ་ཉིན་དེ་ནས་བཟུང་བསུ་མཁན་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་སྲུང་དང་ངོ་འཕྲོད་བྱས་པ་ཡིན་ཟེར”ཞེས་དང་། “ཡང་སྟེང་དུ་གུར་ཕུབ་པའི་ནང་ལྷ་བསང་གཏོང་མཁན་ཡོད་སར་ཕྱིན་ནས་མདུན་ཐབས་གསར་པ་དེ་ཁྱིམ་འདིའི་ལྷ་སྲུང་དང་ངོ་སྤྲད་པའི་ཚུལ་བྱེད”[[46]]ཞེས་སོ། །
མངའ་རིས་ཁུལ་གྱི་གཉེན་སྲོལ་ཡིག་ཚང《བག་མའི་ལྷ་འདོགས་དང་སྣ་འདྲེ་འདུལ་བ》བྱ་བ་ལས།“དཔལ་འདོགས་ལ་དགོས་པའི་ཚེ་ཐག་དཀར་གསེར་གཉིས། མདའ་དར། བལ་ཕང་། ལུག་ཤ་ལག་གཡས། ཕྱེ་མར། ཆང་ཕུད། དཔལ་བཤོས། ནོར་ལྷ་ཛམ་ལྷ་ལྷའི་སྐུ། དར་གཟབ་གསོ་རྒྱན་སོགས་དང་། རྟ་མཛོ་འབྲི་གཡག། ར་ལུག་བཅས་ཀྱི་གཟུགས་འགྲོས་དང་། འབྲུ་སྣ་སོགས་དགོས་བྱེད་ཚང་པར་གསགས།”[[47]]ཞེས་པ་ལས་དཔལ་འདོགས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་འདོགས་ཡིན་ལ། ཡང་། “བག་མ་ལྷ་ལ་འདོགས་ཆོ་ག་ནི། མགོན་པོ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བག་མ་ལྷ་ལ་འདོགས་པ་ལ། གདན་དཀར་པོའི་སྟེང་དུ་རྣམ་སྲས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བྲིས་ལ་དེ་སྟེང་བཞུགས་སོ། །མནའ་མའི་གདན་ལ་གཡུང་དྲུང་བྲིས་ལ་དེ་ཐོག་བཞུགས་དགོས། ཚེ་ཐག་དཀར་སེར་གཉིས་མདའ་དར་རྟེན་བཙུགས་ལ་བཏགས་ནས། སྣེ་ནས་ཕོའི་སེར་པོ་དང་མོའི་དཀར་པོ་བཟུངས་ལ། ལུག་ཤ་ལག་པ། ཕྱེ་མར། ཆང་ཕུད་རྣམས་བུ་བུ་མོ་གཉིས་སྤྱི་ཟ་དང་སྤྱི་འཐུང་བྱེད་ཅིང་འདི་སྐད་དོ། །”[[48]]ཞེས་སོ། །དིང་རི་ས་ཁུལ་དུ། “བུ་མོ་ཕ་ཁྱིམ་དུ་ལོག་རྗེས། ལྷ་འགྲོལ་ཞེས་པའི་ཆོ་ག་ཞིག་སྤེལ་དགོས་སྟེ། དེ་ནི་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ཁྱིམ་ལྷའི་ཆོག་མཆན་གནང་བར་རེ་བ་ཡིན།”ཞེས་དང་། “ལྷ་འགྲོལ་གྱི་འགྲོལ་ཡུལ་ནི་བག་མའི་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་སྟེ་ཁྱིམ་ལྷ་ཡིན་ལ། སྐབས་དེར་བག་མའི་ཁྱིམ་མི་གང་བོ་དང་མག་གསར་ཚང་མ་བག་མའི་ཕ་ཁྱིམ་ལ་འཛོམས་ནས། ཁྱིམ་ལྷ་ལ་བག་མ་གནས་ཚང་དུ་ཕྱིན་ཆོག་པའི་རེ་ཞུ་བྱེད། འདིར་ལྷ་མི་བར་དུ་སྨྱན་བྱེད་ཞིག་ཀྱང་གླ་དགོས་སོ། །”ཞེས་དང་། “སྨྱན་བྱེད་ལ་ལྷ་དགའ་ཞེས་འབོད་ཅིང་། རྒྱུན་པར་ལུས་རྟེན་བུད་མེད་ཞིག་གིས་བྱེད། ཆོ་ག་སྤེལ་ཚུལ་ནི། ལྷ་དགའ་ཡིས་ཁྱིམ་མི་རྣམས་ཀྱི་མདུན་ནས་ལྷ་རང་ལུས་ལ་འབེབ་པར་བྱེད་ཅིང་། བག་མའི་ཁྱིམ་མིས་བུ་མོ་གནས་ཚང་ལ་འགྲོ་ཆོག་པར་རེ་བ་ཞུ་བ་དང་། བུ་མོ་གནས་ལ་སོང་ཡང་ཕ་ཁྱིམ་ལ་སྔར་བཞིན་ཕྱྭ་གཡང་དང་ལེགས་ཚོགས་འཁོར་བའི་གསོལ་བ་འདེབས། ལྷ་དགའ་བརྒྱུད་ནས་ཁྱིམ་ལྷ་འཐད་པ་བྱུང་རྗེས། ཁྱིམ་མི་གང་བོས་ཟས་སྣ་ཕུལ་སྟེ་གཏང་རག་འབུལ་བ་དང་། མཐར་ལྷ་དགས་ཁྱིམ་ལྷ་བསྐྱལ་བར་བྱེད”[[49]]ཅེས་སོ། །ནག་ཆུའི་སོག་རྫོང་དུ“སྔར་དུས་ཆོས་ལུགས་གཅིག་མཚུངས་མིན་པར་ཉེ་བསྒྲིགས་ལྷ་དབྱེ་ལྷ་བཏགས་སོགས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་མི་རབས་གཉིས་ཀྱི་གོང་ཙམ་ནས་དེ་འདྲའི་ཞལ་རྒྱུན་གྱི་འཕྲོ་མཐུད་བྱུང་མི་འདུག”[[50]] ཅེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །
མདོ་སྨད་ཀྱི་ཡུལ་དུ“ཨ་མདོའི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་བག་མའི་སྐྲ་ལུང་དང་ཐོད་ལུང་སོགས་ལ་ཁ་བཏགས་འདོགས་པ་མང་ལ། བལ་སྲུང་དང་བལ་ཙར་འདོགས་པའང་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། དབུས་གཙང་ས་ཁུལ་དུ་བག་མ་གནས་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་ཁར་ཐོན་པ་ན་མག་གསར་དེས་ཆུ་མ་གསར་པའི་མགོ་ལ་ཁ་བཏགས་ཤིག་སྒྲོན་རྗེས་ཁྱིམ་དུ་འགྲོ་དུས་ཀྱང་མག་པས་ཁ་བཏགས་ལ་འཇུས་ནས་འགྲོ་བ་དེའང་ཆོ་ག་འདིའི་འཐུས་སུ་ལོས་འགྲོ་སྙམ”[[51]]ཞེས་དང་། “བག་བླས་ལྷ་རྟེན་གྱི་མདའ་དར་དང་ཚེ་བུམ་སོགས་ཐོགས་ཏེ་བཤད་བརྒྱུད་སྒྲུབ་བརྒྱུད་དོན་བརྒྱུད་འཛིན་པ་ཡི་རྩ་བརྒྱུད་དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་ཚོགས་རྣམས་དང་འཇིག་རྟེན་ཆོས་སྐྱོང་སོགས་ཀྱིས་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་འདི་སྲུང་ཞིང་སྐྱོབས་པར་བཅོལ་བའི་ཆོ་ག་དེ་ལ་ཟེར། ཆོ་ག་དེའི་ལག་ལེན་དངོས་ནི་གཉེན་ཚང་གི་མཆོད་ཁང་མདུན་ནས་གནས་ཁྱིམ་དེའི་ཁང་པ་ཆེས་གཙང་ས་ཞིག་ནས་མ་མཐའ་ཡང་ཁྱིམ་དེའི་བསྟེན་ལྷ་གཙོ་བོ་ཆེད་དུ་གནས་དེར་ཞུ་སྟེ། བག་བླས་མདའ་དར་དང་ཚེ་བུམ་སོགས་ཐོགས་ཏེ་ཚན་ཁྲུས་གཡང་འབོད་དང་ཀྱི་ཆ་བྱད་དང་འདྲ་ཡང་ནང་དོན་མི་འདྲ་བ”[[52]]ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན། མང་རའི་ཡུལ་དུ། “གདན་དཀར་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་ལྷ་མདུན་ལ་མཉམ་གཤིབ་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་བ་དེ་ཚེ་གཅིག་གི་སྨོན་ལམ་གདན་ཐོག་གཅིག་ནས་བརྒྱབ་པ་དང་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་ལ་མི་གསར་པ་ཞིག་ཁྱིམ་ཚང་དེར་ཁ་བསྣན་པའི་སྙན་སེང་ཞུ་བའམ་མིང་ཐོ་བཀོད་པ་ཇི་བཞིན་མཚུངས”[[53]]ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། བླ་བྲང་དུ“བག་མ་གནས་ཁྱིམ་གྱི་སྒོར་ཐོན་དུས་ཕྱག་གསུམ་འཚལ་ལ། ཁང་པའི་ནང་དུ་འཛུལ་རྗེས་ཀྱང་ཐབ་ཀའི་མདུན་དུ་བཏིང་བའི་བལ་གདན་ལ་བཙོག་པར་བྱེད། འདི་ནི་ཁྱིམ་གྱི་ཐབ་ལྷ་དང་ངོ་ཤེས་བཅའ་བ་ཡིན”[[54]]ཞེས་བརྗོད་པའམ་ལྷ་འདོགས་སྟེ་ཐབ་ལྷ་དང་བཏགས་པའོ། །རྡོ་སྦིས་ཡུལ་དུ“དེ་ནས་ཁྱིམ་ནང་དུ་ཐོན་པ་ན་ཕུགས་ཀྱི་མཆོད་ཁང་དང་ཐབ་ཀ་སོགས་ལ་ཕྱག་གསུམ་རེ་འཚལ་ཏེ་གྲུབ་རྗེས་བག་མས་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་བལ་ལམ་ཁ་བཏགས་ཀྱིས་དཀྲིས་པའི་ཟངས(གསེར་དངུལ་ཡིན་ན་ལྷག་ཏུ་བཟང)ཀྱི་ཐོམ་བུས་སྔ་མོ་ནས་གྲ་སྒྲིག་ཡོད་པའི་དཀར་ཡོལ་གཙང་ཞིང་མདངས་གསལ་བ། ཐོག་ཏུ་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་དང་གཡུང་དྲུང་གི་རི་མོའམ་རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་་གྱི་རི་མོ་སོགས་ཀྱི་རིས་ལེགས་པ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་འོ་ཇ་ཁོལ་མགོ་བཅུས་ཏེ་ཁྱིམ་གྱི་མཆོད་མདུན་དང་རྒན་པ་ཚོར་འདྲེན་པ་རེད”[[55]]ཅེས་སོ། །ཐེ་བོའི་ཡུལ་དུ། “བག་མ་ཁྱིམ་དུ་འཛུལ་རྗེས་མཆོད་ཁང་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། ཐབ་ལྷ་ལ་ཆང་མཆོད། རིམ་གྱིས་ཕ་མ་དང་རྒན་རབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཚར་རྗེས་འདུག་སྟེགས་སུ་བསྡད་ཆོག་ལ། གཉེན་སྟོན་གྱི་མགོ་ཡང་རྩོམ་པར་བྱེད”[[56]]ཅེས་སོ། །
རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུའང་ལྷ་འགྲོལ་དང་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་ཚུལ་བག་ལ་ཞ་བར་འདུག་སྟེ། དཔེར་ན། 《ཡེ་ཤེས་མཁའ་འགྲོ་བསོད་ནམས་འདྲེན་གྱི་སྐུ་སྐྱེ་གསུམ་པ་རྗེ་བཙུན་མ་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མའི(1422-1455)རྣམ་ཐར》ལས། “དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཁང་བཟངས་སུ་ཕྱོགས་ཏེ་བོན་པོས་ལྷ་འདོགས་བགྱིད་པ་ན།[པར་འདོད་པ་ན།] ཁོ་མོ་ནི་ཆོས་པས་ལྷ་ལ་ཐོགས་ཤིག་བལ་གྱི་ཐོད་བརྟེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་གསུང་བ་ལ་རང་གི་འདོད་པ་དང་སྦྱོར་བར་ཞུ་ཕུལ་ནས། དྲུང་ཆེ་དབང་ག་རང་གི་སློབ་དཔོན་ཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱིས་བོན་ལུགས་ཀྱི་མངའ་གསོལ་ཙམ་བགྱིད་པ་ལ། སྐུ་འཁོར་བཞི་ཙམ་གྱི་དུབས་སུ་ཅི་ནང་བགྱིད་པར་ཞུས་ནས། དེ་དང་དེའི་ལས་ལ་འཇུག་པ་ན་རྒྱལ་བའི་དབང་མོས་རང་གི་ལྷའི་དེ་ཉིད་དྲན་པར་བྱས་ཏེ་བལྟ་སྟངས་ཀྱིས་གཟིར་བས་གཤེན་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་འཆང་བ་ཡོན་མཆོད་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཤིན་ཏུ་མི་ཟད་པའི་འཇིགས་པ་བྱིན་ནས་རང་གི་ལག་ཆ་རྣམས་རང་དབང་མེད་པར་བར་གྱུར་ཏོ། །”[[57]]ཞེས་འབྱུང་ལ། 《གཏོ་འབུམ་ཆོ་ག》ལས། “ཁྱོའི་ཁྱིམ་དུ་ལྷ་དེ་ཕྱོགས་ཁ་བསྟན་ནས། འགོ་བའི་ལྷ་ལ་བག་མ་དེ་བཅོལ་གཏད་ཀྱིས་ལྷ་ལ་བཏགས་པ་བྱ་ཞིང་བཀྲ་ཤིས་བརྗོད་པར་བྱ”[[58]]ཞེས་བརྗོད་དོ། །
གསུམ་པ། ལྷ་འགྲོལ་དང་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་དོན་སྙིང་།
གཅིག། ཆོས་ལུགས་དོན་སྙིང་།
《སྣ་བོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ》ལས། “བུ་མོ་མིང་སྲིང་གཉིས། །ཉི་མ་དེ་རིང་ནས། །མཐུན་ཀྱང་ལྷ་མི་ཅིག །གདོན་ཀྱང་འདྲེ་མི་མཐུན། །”[[59]]ཞེས་ལྷ་འགྲོལ་གྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་རྗེས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་སྟེ། མིང་སྲིང་གཉིས་ཡིན་ཀྱང་རིགས་རུས་དང་གཤིས་ཀ། བརྩེ་བ་སོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་མཐུན་ཀྱང་། ལྷ་དང་འདྲེ་གཉིས་མི་མཐུན་པར་བརྗོད་པ་ལྟར་རོ། །ཡང་། དེ་ལས “བག་མ་ལྷ་ལ་འདོགས་ཙམ་ནས། །སྣ་མ་ཁུངས་བཟང་རིགས་བཙུན་མ་ཡི་ཚངས། །”[[60]]ཞེས་དང་། “བུ་མོ་ཁྱེད་རང་ངེད་ཀྱི་ལྷ་འདོག་ཙམ་ནས། །ཁྱོད་ནི་མི་ཡི་བུ་བོ་སྟེ། །ངེད་ཀྱི་ལྷས་ཀྱང་མ་རྙེད་པས། །ངེས་ཀྱི་ལྷ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཁྱོད་རང་ལྷ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བས། །ཁྱོད་ཡར་གྱི་ལྷ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བས། །ཁྱོད་ཡར་གྱི་ལྷ་ལ་འདོགས་ཙམ་ནས། །ངེད་ཀྱི་ཕོ་ལྷ་སྒྲ་བླ་དེས། །ཁྱེད་ཀྱི་མགོན་དང་སྲུང་སྐྱོབ་མཛོད། །” [[61]]ཞེས་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་རྗེས་མནའ་མ་འདི་གནས་ཁྱིམ་གྱི་མི་ཡི་གྱུར་ཚུལ་བསྟན།
《བཻ་དཀར》ལས། “བག་མ་ལྷ་ལ་མ་བཏགས་པར། །བར་ཆད་འོང་བས་སྒྲིབ་ཤིང་དང་། །”[[62]]ཞེས་བག་མ་ཉིད་ཕ་ཁྱིམ་ནས་ལྷ་འགྲོལ་གྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་ཞིང་གནས་ཁྱིམ་གྱི་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་མ་སྤེལ་བའི་བར་དུ་ལྷ་སྲུང་གང་རུང་གི་སྐྱབས་དང་སྐྱོབ་པ་ཀུན་ནས་བྲལ་བས། བར་ཆད་འོང་བ་སྟེ། བྱུར་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྣ་འདྲེ་ཞུགས་པར་འདོད་པ་ཡིན། དེ་བས“གཡང་ལོན་བཀྲ་ཤིས་གཟུངས་ཆུས་བཀྲུ། །ཞལ་བསྲོ་ལྷ་གསོལ་ལྷ་ལ་གདགས། །”པ་དང་། “བྱུར་ཕུད་དཔལ་བསྐྱེད་གཡང་ལོན་དང་། །ལྷ་གསོལ་ལྷ་འདོགས་དར་ཁ་བསྟོད། །”[[63]]དགོས་སོ། །
ལྷ་འགྲོལ་དང་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་ལྷ་འདྲེའི་ལྟ་བ་རྣམས་དམངས་ཁྲོད་ལའང་ཤན་གཏིང་ཟབ་ཐེབས་ཡོད་པ་ནི། དཔེར་ན། “སྐྱེལ་མཁན་གྱི་གཉའ་བོའི་གྲས་སུ་བུ་མོའི་མིང་པོ་དང་ཞང་པོ་གཉིས་ཅི་ནས་ཀྱང་ཡོད་དགོས་པ་དང་ཨ་ཞང་ནི་སྐྱེལ་མཁན་གཉའ་བོའི་ནང་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་དེ་ཉིན་གྱི་བུ་མོ་དེར་མགོན་སྐྱོབ་བྱེད་མཁན་ཞང་ལྷ་ཁོ་ན་ལས་མེད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྲོལ་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་བུ་མོ་མནའ་མར་འགྲོ་ཁར་ཕ་ཚང་གི་གཡང་ལེན་ལྷ་ཁྲོལ་བྱས་པས་རེད། དམངས་ཁྲོད་ངག་རྒྱུན་དུ་ཡང་ཞང་ལྷ་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་འཇོག་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་རེད། དེར་བརྟེན་བུ་མོའི་ལམ་བར་གེགས་མེད་བདེ་གྲོལ་ཡོང་ཆེད་ཞང་པོ་ནས་བུ་མོའི་རྟ་ཁ་འཁྲིད་དགོས་ཀྱི་ཡོད” [[64]]ཅེས་འབྱུང་བས་ཟུར་བསྟན་ལེབ་མཐོང་ཏུ་འདུག་གོ། །
གཉིས། སྤྱི་ཚོགས་དོན་སྙིང་།
《དབུས་གཙང་གཉེན་སྟོན་འཇིག་རྟེན་གསལ་འགྲེལ་དང་གཉེན་བཤད་འཇིག་རྟེན་དགའ་བའི་གཏམ》ལས། “ལྷ་འདོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་དོན་ཡང་བུ་མོ་དེ་བུའི་ཁྱིམ་དུ་མནའ་མར་སླེབས་པས། དེ་ཉིད་དེའི་རྒྱབ་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་མི་གྲལ་ནས་བུད་པ་མ་ཟད། ལྷ་གྲལ་ནས་ཀྱང་བུད་པར་འདོད་ལ”[[65]]ཞེས་བུ་མོ་དེ་ལྷ་གྲལ་མ་ཟད་པའི་མི་གྲལ་ནས་ཀྱང་བུད་པ་མཚོན་ལ། 《ཕྱྭ་བདག་སྲིད་པ་རྒྱལ་མོའི་ལྷ་འདོགས》ལས། “མནའ་མ་སྨན་བཙུན་ལྷ་ལ་འདོགས། །གཙང་བཟའ་འཕྲུལ་དཀར་ལྷ་ལ་འདོགས། །དམ་ཚིག་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ལ་འདོགས། །ད་ནི་མནའ་མ་རང་གི་མི། །”[[66]]ཞེས་པ་ལྟར། ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་རྗེས། མནའ་མ“རང་གི་མི”རུ་གྱུར་བའོ། །
དེས་ན། སྤྱིར་རང་རེ་སྒང་བ་བོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལ། བག་མ་ཉིད་ཕ་ཁྱིམ་ནས་ལྷ་འགྲོལ་གྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་རྗེས་ཕ་ཁྱིམ་དང་དངོས་སུ་ལྷ་མ་ཟད་པའི་མི་དང་འབྲེལ་ཐག་བཅད་པ་དང་། དེར་འབྲེལ་གྱི་ཁོ་མོ་སྔོན་ཆད་གནས་སའི་ཡུལ་དང་སྤྱི་ཚོགས་སྒྲིག་གཞི་རྙིང་པ་དེ་ལའང་གྱེས་པ་མཚོན་ནུས་སྟེ། དམངས་ཁྲོད་ལྟར་ན། “སྐལ”བཅད་པ་ཡིན་སྟེ། ཕ་ཁྱིམ་ཕ་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་ཐོབ་སྐལ་རྣམས་ཀྱང་ཆོ་ག་འདིའི་རྗེས་སུ་ཐོབ་བྱ་མེད་དོ། །དེ་བས། གནས་ཁྱིམ་ལ་ཐོན་མ་ཐག་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་སྒྲིག་གཞི་གསར་པ་དེའི་ལྷ་གྲལ་མི་གྲལ་ཏུ་འཇུག་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །
ཕ་ཁྱིམ་ནས་ལྷ་འགྲོལ་གྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་བས། བག་གསར་མག་གསར་གང་རུང་ལ་སྐྱབས་དང་སྐྱོབ་པ་ཀུན་བྲལ་བར་ངོས་འཛིན་ཏེ། རི་ལུང་གི་སུལ་གང་རུང་ན་རྒྱུ་བའི་བྱུར་འདྲེ་དེ་བག་མའི་སྣ་བ་བརྒྱུད་ནས་ཞུགས་ཤིང་། དེས་གནས་ཁྱིམ་ལ་ཆགས་སྒོ་བསྐྱེད་པར་འདོད་པས། བག་མས་བག་སྐྱེལ་ཁྲོད་དུ་སྣ་བ་བཏུམ་པ་ཡིན་ལ། དེར་བསྟུན་གྱིས་མགོ་བོའང་སྒུར་ཅི་ཐུབ་བྱེད་པ་ནི་སྣ་བ་བཏུམ་པའི་ཆེད་དུའོ། །དེ་ནས་གནས་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་ཁར་སླེབས་དུས་སྣ་སེལ་ཏེ་མནའ་མ་ལ་སེལ་གྱི་ཆོ་ག་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་སྤེལ་ཏེ། དམངས་ཁྲོད་དུ་སྣ་ཐོ་སློང་བའམ། སྣ་མེ་འབུད་པ། སྣ་ཁྲུས་བྱེད་པ། ཡང་ན་གླང་པོ་ཆེའི་གཏོ་བཅོས་ནས་བག་སྣ་གཅོད་པའི་མཚོན་བྱེད་དུ་གླང་པོའི་སྣ་བ་གཅོད་པ་སོགས་སྣ་འདྲེ་སེལ་བའི་ཆོ་ག་ཅི་རིགས་སྤེལ་ལ། ཁྱིམ་དུ་འཛུལ་མ་ཐག་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་རྒྱས་པར་སྤེལ་ལོ། །དེ་བས། སྲོལ་རྒྱུན་གཉེན་སྲོལ་ཁྲོད་ཀྱི་ལྷ་འགྲོལ་དང་ལྷ་འདོགས་ཞེས་པའི་ཆོ་ག་གཉིས་ནི་དམངས་ཁྲོད་ཡིག་ཚང་དང་། ལོ་རྒྱུས་བསྟན་བཅོས་སུ་འབྱུང་ལ། ད་ལྟའང་དམངས་ཁྲོད་དུ་དེའི་འདུ་ཤེས་གཏིང་ཟབ་ཅིང་ཆོ་ག་རྒྱས་བསྡུས་ཅི་རིགས་སྤེལ་བས། ལྷ་འགྲོལ་དང་ལྷ་འདོགས་ནི་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག་དང་བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་སོགས་ལ་བརྟག་པའི་འཇུག་སྒོ་ཡངས་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་དུ་སྲོལ་རྒྱུན་གཉེན་སྲོལ་གྱི་གསང་བ་འབྱེད་པའི་གསེར་གྱི་ལྡེ་མིག་ཅིག་ཏུ་འཁུམས་སོ། །
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།
[[1]] སྦྲ་ཆེན་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚང་ཡུལ་སྡེའི་གཉེན་བཤད། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 8
[[2]] ནག་ཆུ་ལྷ་རི་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་གཉེན་བཤད་ཕྱོགས་བསྡུས། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 116
[[3]] སོག་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་དཀར་ཤོད་གཅུང་པ་ཁུལ་གྱི་གཉེན་བཤད། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 186
[[4]] 仁欠吉：《一份卫藏婚礼仪式文献的人类学解读》[J]，《西藏艺术研究》，2022年第2期，第94-100页。
[[5]] གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༢ལོ། P: 10
[[6]] པད་མ་རིག་འཛིན། བོད་ལྗོངས་དཔའ་ཤོད་ཁུལ་གྱི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས། (སྨད་ཆ།) [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༢༣ལོ། P: 23
[[7]] མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ཞལ་བཤུས། སྟོད་མངའ་རིས་རུ་ཐོག་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་སྨྲ་བ་གླིང་བཞིའི་གཞུང་སོགས་མཚོ་མོ་ངང་ལྷའི་རླབས་སྒྲ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P: 366
[[8]] 仁欠吉：《一份卫藏婚礼仪式文献的人类学解读》[J]，《西藏艺术研究》，2022年第2期，第94-100页。
[[9]] མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ཞལ་བཤུས། སྟོད་མངའ་རིས་རུ་ཐོག་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་སྨྲ་བ་གླིང་བཞིའི་གཞུང་སོགས་མཚོ་མོ་ངང་ལྷའི་རླབས་སྒྲ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P: 366
[[10]]ལྷ་འདོགས་དང་དཔལ་བགོས་གཉིས་བཞུགས། ཚངས་པ་ལྷ་ཡི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:323-324
[[11]] བག་མའི་ལྷ་འགྲོལ་དང་མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས་བཅས་པ་བཞུགས། སྟོད་མངའ་རིས་པུ་ཧྲངས་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་གཡུ་གོང་བར་མའི་གཞུང་རྨ་བྱ་དགྱེས་པའི་གྲེ་འགྱུར། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:299
[[12]] བག་མའི་ལྷ་འགྲོལ་དང་མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས་བཅས་པ་བཞུགས། སྟོད་མངའ་རིས་པུ་ཧྲངས་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་གཡུ་གོང་བར་མའི་གཞུང་རྨ་བྱ་དགྱེས་པའི་གྲེ་འགྱུར། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:301
[[13]] གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ།[M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༢ལོ། P: 10
[[14]] སྦྲ་ཆེན་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚང་ཡུལ་སྡེའི་གཉེན་བཤད། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 8
[[15]] ནག་ཆུ་ལྷ་རི་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་གཉེན་བཤད་ཕྱོགས་བསྡུས། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 116
[[16]] ཉིང་ཁྲིའི་ཡུལ་སྲོལ་རིག་གནས》 (སྟོད་ཆ) [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༧ལོ། P: 48
[[17]] སོག་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་དཀར་ཤོད་གཅུང་པ་ཁུལ་གྱི་གཉེན་བཤད། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 186
[[18]] ནམ་མཁའ་ཚེ་རིང་གིས་བརྩམས། མཚོ་ལྷོའི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས་ངོ་མཚར་ཀུན་དགའི་སྤྲོ་སྣང་། [M] ལན་གྲུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༣ལོ། P: 94-95
[[19]] པད་མ་རིག་འཛིན། བོད་ལྗོངས་དཔའ་ཤོད་ཁུལ་གྱི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས། (སྨད་ཆ།) [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༣ལོ། P: 23-24
[[20]] དཔའ་རིས་བསོད་ནམས་ཚེ་རིང་གིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། བག་སྟོན་ཆོ་ག [M] ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༩ལོ། ཤོག་ངོས་44
[[21]] སོག་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་དཀར་ཤོད་གཅུང་པ་ཁུལ་གྱི་གཉེན་བཤད། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 186
[[22]] མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ཞལ་བཤུས། སྟོད་མངའ་རིས་རུ་ཐོག་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་སྨྲ་བ་གླིང་བཞིའི་གཞུང་སོགས་མཚོ་མོ་ངང་ལྷའི་རླབས་སྒྲ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P: 369
[[23]] གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༢ལོ། P: 15
[[24]] འཇུ་མི་ཕམ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས། གཏོ་འབུམ་ཆོ་ག། འཇུ་མི་ཕམ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱ་མཚོའི་བཀའ་འབུམ།(ཨེ) [M] ཁྲིན་ཏུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༩ལོ། P: 128
[[25]]བག་མ་ལྷ་འདོགས་དང་སྣ་འདྲེ་བཏུལ་བ་བཅས་བཞུགས་སོ། ། སྟོད་མངའ་རིས་པུ་ཧྲངས་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་གཡུ་གོང་བར་མའི་གཞུང་རྨ་བྱ་དགྱེས་པའི་གྲེ་འགྱུར། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:302
[[26]] སྣ་བོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་བཞུགས་པ་ལེགས་སོ་བྱ་བ་ལས་ཁྱོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་བསྟན་ཡོད་དེ། ༡མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས་པའི་ལེའུ། ༢གཡང་ལེན་པའི་ལེའུ། ༣ཡབ་ཡུམ་ཁ་ཏའི་ལེའུ། ༤གླང་ཆེན་སྣ་བསྒྱུར་བའི་ལེའུ། ༥ཐོ་བསྒྱེལ་བའི་ལེའུ། ༦སྣ་མེ་འབུད་པའི་ལེའུ། ༧གནམ་གྱི་ཐེ་ཁྱིམ་གྱི་ལེའུ། ༨དར་སྐུད་འདོགས་པའི་ལེའུ། ༩ལྷ་ལ་འདོགས་པའི་ལེའུ། ༡༠སྲུང་བཙུགས་པའི་ལེའུ། ༡༡དཔལ་བསྐྱེད་པའི་ལེའུ། ༡༢བག་མ་ལྷ་ལ་དཔལ་བསྟོད་པའི་ལེའུ། ༡༣ལྷ་འདོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་ལེའུ་བཅས་སོ། །
[[27]]སྣ་བོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་བཞུགས་པ་ལེགས་སོ། ། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 316
[[28]] ལྷ་འདོགས་དང་དཔལ་བགོས་གཉིས་བཞུགས། ཚངས་པ་ལྷ་ཡི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:309-310
[[29]] ལྷ་འདོགས་དང་དཔལ་བགོས་གཉིས་བཞུགས། ཚངས་པ་ལྷ་ཡི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:313-314
[[30]] བག་མ་ལྷ་འདོགས་དང་སྣ་འདྲེ་བཏུལ་བ་བཅས་བཞུགས་སོ། ། སྟོད་མངའ་རིས་པུ་ཧྲངས་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་གཡུ་གོང་བར་མའི་གཞུང་རྨ་བྱ་དགྱེས་པའི་གྲེ་འགྱུར། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:302-303
[[31]]ལྷ་འདོགས་དང་དཔལ་བགོས་གཉིས་བཞུགས། ཚངས་པ་ལྷ་ཡི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:320-323
[[32]] ལྷ་འདོགས་དང་དཔལ་བགོས་གཉིས་བཞུགས། ཚངས་པ་ལྷ་ཡི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:317
[[33]] ལྷ་འདོགས་དང་དཔལ་བགོས་གཉིས་བཞུགས། ཚངས་པ་ལྷ་ཡི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:318
[[34]] Edited by Samten G. Karmay and Yasuhiko Nagano: མིང་སྲིང་དཔལ་བགོས་དང་ལྷ་འདོགས་བཅས་བཞུགས Contain in: The Call of the Blue Cuckoo, An Anthology of Nine Bonpo Texts on Myths and Rituals, [G] Bon studies 6, Osaka: National Museum of Ethnology, 2002, pp.225-227
[[35]] མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ཞལ་བཤུས། སྟོད་མངའ་རིས་རུ་ཐོག་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་སྨྲ་བ་གླིང་བཞིའི་གཞུང་སོགས་མཚོ་མོ་ངང་ལྷའི་རླབས་སྒྲ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P: 369
[[36]] མི་རིགས་སོ་སོའི་བག་མ་ལྷ་འགྲོལ་ལྷ་འདོགས་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ཞལ་བཤུས། སྟོད་མངའ་རིས་རུ་ཐོག་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་སྨྲ་བ་གླིང་བཞིའི་གཞུང་སོགས་མཚོ་མོ་ངང་ལྷའི་རླབས་སྒྲ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P: 369-370
[[37]]ཕྱྭ་བདག་སྲིད་པ་རྒྱལ་མོའི་ལྷ་འདོགས། སྟོད་མངའ་རིས་པུ་ཧྲངས་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་གཡུ་གོང་བར་མའི་གཞུང་རྨ་བྱ་དགྱེས་པའི་གྲེ་འགྱུར། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:304
[[38]] ཕྱྭ་བདག་སྲིད་པ་རྒྱལ་མོའི་ལྷ་འདོགས། སྟོད་མངའ་རིས་པུ་ཧྲངས་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་གཡུ་གོང་བར་མའི་གཞུང་རྨ་བྱ་དགྱེས་པའི་གྲེ་འགྱུར། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:304
[[39]] སྲི་ཐར་ཚེ་རིང་དང་ཀུན་དགའ་ཆོས་སྒྲོལ་གྱིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། གཙང་ཁུལ་ལྷ་རྩེའི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༦ལོ། ཤོག་ངོས་169-170
[[40]] གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༢ལོ། P: 15
[[41]] གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༢ལོ། P: 15
[[42]] རྒྱང་འཁོར་ཚེ་ཕུན་གྱིས་བརྩམས། དབུས་གཙང་གཉེན་སྟོན་གསལ་འགྲེལ་དང་གཉེན་བཤད་འཇིག་རྟེན་དགའ་བའི་གཏམ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༩ལོ། P:108
[[43]] 《སོག་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་དཀར་ཤོད་གཅུང་པ་ཁུལ་གྱི་གཉེན་བཤད། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 203
[[44]] པད་མ་རིག་འཛིན། བོད་ལྗོངས་དཔའ་ཤོད་ཁུལ་གྱི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས། (སྨད་ཆ།) [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༢༣ལོ། P: 24
[[45]] སོག་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་དཀར་ཤོད་གཅུང་པ་ཁུལ་གྱི་གཉེན་བཤད། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 293-294
[[46]] བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས། དབུས་གཙང་ཁུལ་གྱི་བག་སྟོན་གོམས་སྲོལ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༣ལོ། P:21、53
[[47]] བག་མའི་ལྷ་འདོགས་དང་སྣ་འདྲེ་འདུལ་བ་བཅས་བཞུགས་སོ། ། གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༢ལོ། P: 168
[[48]] བག་མའི་ལྷ་འདོགས་དང་སྣ་འདྲེ་འདུལ་བ་བཅས་བཞུགས་སོ། ། གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། མངའ་རིས་སྤུ་རངས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྩ་འཛུགས་རྟེན་འབྲེལ་གླུ་སྣ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༢ལོ། P: 170
[[49]] 王含章：《信仰空间中的人与社会：迭部藏族宗教的象征人类学研究》 [D] 兰州：兰州大学博士学位论文，2017年9月，第76页。
[[50]] 《སོག་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་དཀར་ཤོད་གཅུང་པ་ཁུལ་གྱི་གཉེན་བཤད》 《གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ》(འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 186
[[51]] གཅན་ཚ་བཀྲ་བྷོ། བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་དུ་བཀོད་པའི་གཉེན་སྒྲིག་གི་ཆོ་ག་བརྒྱད་དང་དེ་དག་གི་རིག་གནས་བསྟན་དོན་བཤད་པ། [J] མཚོ་སྔོན་མི་རགས་སློབ་ཆེན་རིག་དེབ། ༢༠༡༤ལོའི་དེབ་གཉིས་པ། P: 11
[[52]] གཅན་ཚ་བཀྲ་བྷོ། དམངས་སྲོལ་རིག་པའི་སྤྱི་དོན། [M] པེ་ཅིང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༢༠ལོ། ཤོག་ངོས་260
[[53]] རྟ་ལོ་ཐར། མང་རའི་ཡུལ་གྱི་གཉེན་སྲོལ། [M] ལན་གྲུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༢ལོ། ཤོག་ངོས་116
[[54]] 石为怀主编：《甘南藏族民俗》 [M] 兰州：甘肃文化出版社，2007年11月，第69页。
[[55]] གཡང་ཚང་རྟ་མགྲིན་རྒྱལ། གཡང་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། ཤོག་ངོས་172
[[56]] [美] 巴伯若·尼姆里·阿吉兹著；瞿胜德译：《藏边人家：关于三代定日人的真实记述》 [M] 拉萨：西藏人民出版社，1987年5月，第188、276页。
[[57]] ཡེ་ཤེས་མཁའ་འགྲོ་བསོད་ནམས་འདྲེན་གྱི་སྐུ་སྐྱེ་གསུམ་པ་རྗེ་བཙུན་མ་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མའི་རྣམ་ཐར། དབུ་མེད་བྲིས་མ། ཤོག་ངོས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་ངོས།
[[58]] འཇུ་མི་ཕམ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས། གཏོ་འབུམ་ཆོ་ག། འཇུ་མི་ཕམ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱ་མཚོའི་བཀའ་འབུམ།(ཨེ) [M] ཁྲིན་ཏུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༩ལོ། P: 128
[[59]] སྣ་བོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་བཞུགས་པ་ལེགས་སོ། ། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 318
[[60]]སྣ་བོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་བཞུགས་པ་ལེགས་སོ། ། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 318
[[61]] སྣ་བོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་བཞུགས་པ་ལེགས་སོ། ། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ》(འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 319-320
[[62]] སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད། བཻ་དཀར། (སྟོད་ཆ) [M] ཁྲིན་ཏུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༢༠ལོ། P: 389
[[63]] སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད། བཻ་དཀར། (སྟོད་ཆ) [M] ཁྲིན་ཏུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༢༠ལོ། P: 390
[[64]] སྦྲ་ཆེན་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚང་ཡུལ་སྡེའི་གཉེན་བཤད། གཉེན་བཤད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་སྐྱིད་གླུ། (འདོན་ཐེངས་བཅུ་བདུན་པ) [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ལོ། P: 8
[[65]] རྒྱང་འཁོར་ཚེ་ཕུན་གྱིས་བརྩམས། དབུས་གཙང་གཉེན་སྟོན་འཇིག་རྟེན་གསལ་འགྲེལ་དང་གཉེན་བཤད་འཇིག་རྟེན་དགའ་བའི་གཏམ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༩ལོ། ཤོག་ངོས་110
[[66]] ཕྱྭ་བདག་སྲིད་པ་རྒྱལ་མོའི་ལྷ་འདོགས། སྟོད་མངའ་རིས་པུ་ཧྲངས་ཁུལ་གྱི་སྲིད་པའི་གཉེ་གླུ་གཡུ་གོང་བར་མའི་གཞུང་རྨ་བྱ་དགྱེས་པའི་གྲེ་འགྱུར། [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོ། P:306
– – – – –
