བོད་ཀྱི་མགུར་ལྷ་དབྱི་ཆེན་རབ་རྔེའི་[1]ཆས་གོས་ལ་དཔྱད་པ།
ནང་དོན་གནད་བསྡུས། རླུང་ལྷ་སྡེ་ལྔ་དང་མགུར་ལྷ་བཅུ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཏེ། རི་བོ་ཆེའི་ཡུལ་ལྷ་དབྱི་ཆེན་རབ་རྔེའི་ཆས་གོས་དང་བཞོན་པ་སོགས་ལ་མི་འདྲ་བ་མང་དུ་བྱུང་བ་རྣམས། དུས་སྐབས་སོ་སོའི་ཤེས་རིག་དང་། ལོ་རྒྱུས། འཚོ་བ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་སྟངས་དང་། དེ་དག་གི་གོ་རིམ་དང་ཁྱད་པར། འགྱུར་བ་བཅས་གང་འདྲ་ཡིན་པའི་ཐད། 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》སོགས་གསོལ་ཆོག་དང་། ཡིག་ཆ། ངག་རྒྱུན་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་དཔྱད་པ་བཏང་ཡོད།
གནད་ཚིག །རབ་རྔེ། སྟག། སྒ། རླུང་རྟ། ཆས་གོས། བཞོན་པ། རུ་དར། འགྱུར་བ།
གཅིག། གླེང་གཞི།
དབྱི་ཆེན་རབ་རྔེའམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་དམག་དཔོན་དབྱི་རྒྱལ་ཞེས་འབོད་པ་འདི་ནི། བོད་མདོ་ཁམས་རི་བོ་ཆེའི་དཀྱིལ་སྙིང་ལྟ་བུར་ཆགས་པའི་ཡུལ་ལྷ་ཞིག་སྟེ། 《དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་གྱི་གསོལ་མཆོད་ཕན་བདེ་ལྷུན་གྲུབ》ལས། “ཀྱཻ། སྔོན་གྱི་བསྐལ་པའི་དང་པོ་ལ།། མ་སང་གཉན་གྱི་གདུང་རྒྱུད་དེ།། ས་བདག་རྒྱལ་པོ་དབྱི་རབ་རྔེལ།། འཇིག་རྟེན་ལས་ལ་གྲུབ་པའི་ལྷ།། དམག་དཔོན་ཆེན་པོའི་བཞུགས་གནས་ཏེ།། ཡ་མཚན་ཡུལ་ལ་མཚན་གསོལ་བ།། དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་བྱ་བ་སྟེ།། རི་ལྔ་མདུང་ལྔ་བསླངས་པ་འདྲ།། དར་ནག་དགུང་དུ་ཕྱར་བའམ།། ཡང་ན་སོག་པོ་ཁྲོས་པ་འདྲ།། བེར་ཆེན་དགུང་དུ་མཆོང་བ་འདི།། སྲིན་པོ་ཁྲོས་པའི་ཡ་སོ་འདྲ།། བསྐལ་པའི་འབྲུག་སྒྲ་དི་རི་རི།། སྲིད་པའི་གློག་དམར་ཁྱུགས་སེ་ཁྱུག། ཐོག་དང་སེར་བ་སི་ལི་ལི།། གཡུ་ཡི་ན་བུན་ཐུ་ལུ་ལུ།། དུང་གི་ཁུ་འཕང་ཁྲ་ལ་ལ།། དེ་འདྲ་རི་ཡི་རྩེ་མོ་ནས།། དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོ་དབྱི་རྒྱལ་པོ།། མ་ལུས་འཁོར་བཅས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་།། བསང་དང་གཏོར་མ་འབུལ་སླད་དུ།། རིང་བའི་ཚུལ་གྱིས་གཤེགས་སུ་གསོལ།།”[2] ཅེས་པ་ལྟར། དེ་ཡང་རྩེ་མོ་རྫ་བྲག་ལ་སྐེད་པ་སྤང་དང་། རི་འདབས་ཐང་ཤིང་དང་ཤུག་པའི་ནགས་ཚལ་གྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིགས་པ། རི་བོའི་གཡས་གཡོན་གཉིས་ནས་སྐེད་ཆུ་དང་དབྱི་ཆུ་(འཛི་ཆུ)ལྷུང་ལྷུང་དུ་འབབ་པ་ཞིག་ཡིན།
སྤྱིར་བོད་ཀྱི་སྲུང་མའམ་ཡུལ་ལྷའི་རིགས་ལ་བདག་གིས་བསམ་ན། སྲིད་པའི་སྒྲུང་རབས་དག་ལས་བྱུང་བའི་སྲིད་པའི་ལྷ་ཚོགས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་དང་། ནང་བསྟན་དང་འབྲེལ་ནས་མི་རིགས་གཞན་གྱིས་མཆོད་པའི་སྲུང་མ་བོད་དུ་དར་བ། ཕྱིས་ཀྱི་བླ་མའམ་མི་གྲགས་འགའ་རེ་འཆི་སྟངས་དམིགས་བསལ་བ་བྱུང་བའི་སྟབས་ཀྱིས་སྲུང་མར་གྱུར་པ། ཡང་ན་གྲུབ་ཐོབ་ག་གེ་མོའི་གཟིགས་སྣང་ལས་བྱུང་བའི་རིགས་བཅས་བཞི་རུ་ཡོད་པ་ལས། དབྱི་ཆེན་རབ་རྔེ་ནི་སྔ་མའི་ཁོངས་དང་། ཡང་ལྷ་དང་བདུད་དང་བཙན་དང་ཀླུ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་སྲོལ་ཡོད་པ་ལས་བདུད་ཀྱི་རིགས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་མགུལ་ལྷ་བཅུ་གསུམ་དང་དྲེགས་པ་སྡེ་ལྔ་བཅས་ཀྱི་ནང་གསེས་དང་། ཡང་རང་རེས་གཟུགས་རིས་དང་ཡི་གེ་དར་དང་ཤོག་བུར་བྲིས་ཏེ་མཆོད་ཀྱིན་པའི་རླུང་རྟ་སྟེ། ཡོངས་གྲགས་སུ་སྟག། སེང་། ཁྱུང་། འབྲུག། རྟ་མཆོག་བཅས་སུ་འདྲེན་པའི་རླུང་ལྷ་སྡེ་ལྔའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།(རླུང་ལྔ་སྡེ་ལྔ་དང་རབ་རྔེ་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅི་འདྲ་ཡིན་པའི་ཐད་ཕྲན་གྱིས་བྲིས་པའི《གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཆེན་སྡེ་བཞི་གླེང་བ》ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཡོད་པས་དེར་གཟིགས་པས་འཐུས)[3]འདིའི་སྐོར་གྱི་སྒྲུང་རབས་ཡི་གེ་དང་། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན། གསོལ་ཆོག་སོགས་དུ་མར་ཡོད་ལ། དེ་དག་ནང་དུ་ཆས་གོས་དང་བཞོན་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ནས་ཀྱང་སྔ་ཕྱི་ལས་དང་ཡི་གེ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་མ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་དཔྱད་ན། དུས་སྐབས་སོ་སོའི་འཚོ་བ་དང་ཆས་གོས། ཤེས་རིག་བཅས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བྱུང་བ་ཅི་འདྲ་ཡིན་པའི་ཐད་ཤེས་རྟོགས་འབྱུང་རྒྱུར་ཕན་ཐོག་ཡོད་ངེས་སྙམ་ཏེ། འོག་ཏུ་དེའི་སྐོར་ནས་དཔྱད་པ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན།
གཉིས། དབྱི་ཆེན་རབ་རྔེའི་ཐོག་མའི་ཆ་ལུགས་སམ་རྣམ་པ།
རབ་རྔེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆ་དག་ལས་ཆེས་ཁུངས་བཙན་ཤོས་དང་། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཕུགས་རིང་ཤོས་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས》ཡིན་ལ། ཡིག་ཆ་འདིར་འཁོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ནི། འཆད་སྟངས་དང་། རྣམ་པ་སོགས་གང་ལ་བལྟས་ནའང་། ཆེས་སྔ་མོ་ཞིག་གི་བྱུང་བ་ཡིན་པར་ཚོད་འཇོག་བྱེད་ནུས་པར་སྙམ། དེའི་ཕྱིར། གཉན་གྱིས་གདོང་དྲུག་གི་ཕ་བསད་པ་ལ་སྟོང་འཇལ་བའི་སྐོར་གྱི་ལུང་ཚིག་ཅིག་འགོད་པ་ལ། དེ་ཉིད་ལས། “སྒ་ལ་སྐར་མ་ལེགས་པོ་བྱིན། གསེར་སྟག་མཚལ་གྱི་རི་མོ་ཅན། ཁམས་གསུམ་འགྲིམ་ཞིང་སྒ་ལ་ཉུལ། སྒ་ཕྱུགས་དར་ཅན་གྱི་དགྲ་བླ་བྱེད་པར་ཆད།”[4] ཅེས་སོ།། ལུང་འདིར་གསལ་བ་ལྟར། རབ་རྔེའི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ནི་ནགས་ཚལ་གྱི་བདག་པོ་སྲོག་ཆགས་སྟག་རང་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ད་ལྟ་ཡང་ང་ཚོས་མཐོང་བཞིན་པའི་རླུང་རྟའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཐོག་མའི་རྨང་གཞི་ཡང་ཡིན།
སྤྱིར་ཆོས་ལུགས་ཀུན་གྱི་ཐོག་མའི་རྨང་གཞི་ཡང་། མིའི་བློ་གྲོས་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའི་སྐབས་སུ། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ནུས་མཐུའམ། བློས་དཔོག་ཐབས་བྲལ་བའི་བྱ་དངོས་དག་ལ་དད་གུས་བྱས་པ་ལ་བྱུང་ཞིང་། དད་གུས་བྱ་ཡུལ་ཡང་། མཚན་མ་དང་ཉི་ཟླ། རི་རབ་དང་ཆུ་བོ། ཡང་ན་དེར་གནས་ཀྱི་སྲོགས་ཆགས་སྣ་ཚོགས་ཡིན་པ་བཞིན། སྒ་ཡི་རུས་ཚོས་ཀྱང་། སྟོབས་དང་འཇིགས་པའི་ཉམས་ཟིལ་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་སྟག་ལ་དད་པ་བྱེད་པའང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྲོས་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ཅི་ལ་མིན་ཏེ། “ས་མདོ་ཤག་བཟུང་ནས་སྒ་ཀུན་ཕྱུག།”[5]ཅེས་དང་། གོང་དུ། “ཁམས་གསུམ་འགྲིམ་ཞིང་སྒ་ལ་ཉུལ།།” ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར། སྒ་ཡི་རུས་ཚོའི་གནས་ཡུལ་ནི། མུ་མེད་ནགས་ཚལ་གྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིགས་པའི་བོད་ཀྱི་སྨད་ཕྱོགས་ཀྱི་རོང་ས་དང་འབྲི་ཆུའི་རྒྱུད་རྣམས་ཡིན་ལ། དེར་འཚོ་ཞིང་གནས་པའི་སྲོགས་ཆགས་ནང་དུ་སྟག་ལས་དཔའ་ཞིང་གཏུམ་ལ་བརྗིད་པ་ཞིག་མེད་པས་སོ།།
རྗེས་སུ་རྩིས་ཀྱི་རིག་གནས་ནང་དུའང་། རླུང་རྟའི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་ནས་སྟག་གིས་འབྱུང་བ་ཤིང་གི་ཁམས་མཚོན་པར་བྱས་ཏེ་ཆོ་ག་སྤེལ་སྲོལ་བྱུང་ཡོད་པ་ཡང་། “རྒྱ་སྟག་ནགས་ལ་གནས་པ་བཞིན། མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་ཞིག།”[6] ཅེས་པ་ལྟར། སྟག་དང་ནགས་ཚལ་མི་འབྲལ་གཅིག་ཏུ་གནས་པས། སྟག་དང་ཤིང་གཉིས་མཚོན་དོན་གཅིག་ཏུ་གོ་བ་བླངས་ནས་ཡོད་པ་ཡིན།
དེ་ལྟའི་སྟག་ནི་སྟག་རང་སྟེ། རང་བྱུང་གི་ཁམས་ཆེན་པོའི་པང་ན་ཁ་ཟས་འཕྲོག་རྩོད་དང་ས་ཁོངས་བདག་འཛིན་གྱི་ཆེད་དུ་འཚོ་ཞིང་གཞོལ་བའི་སྲོག་ཆགས་ཤིག་ལས་ཅི་ཡང་མིན་མོད། སྒ་ཡི་རུ་ཚོས་སྟག་ལ་མི་ལས་འདས་པའི་ཉམས་དང་ནུས་པ་མངའ་བ་མཐོང་བས། ཁོ་ནི་ས་གཞི་འདིའི་བདག་པོའམ་སྲུང་མ་ཉག་ཅིག་ཏུ་བལྟས་ཏེ་དད་པ་བྱས་ཤིང་། དད་པ་དེ་ལས་ནི། འོག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཆོ་ག་དང་སྒྲུང་རབས་སོགས་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་བྱུང་བ་ཡིན།
གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན། སྣང་ཚུལ་འདི་ནི་རབ་རྔེ་ཙམ་མིན་པར་བོད་ཀྱི་སྲིད་པའི་ལྷ་སྲུང་ཀུན་ལའང་ཡོད་པ་ཞིག་སྟེ། དེ་ཡང་དཔེར་ན། “ལྡོང་ལ་ལྡོང་ལྷ་རྨ་ཕྲོམ་བྱིན། དེ་གཡུ་འབྲུག་ཟངས་ཀྱི་ཟེ་བ་ཅན། མཐོ་མི་མངོན་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་ན་འདུག། ལྡོང་ཕྱུག་དར་ཅན་གྱི་དགྲ་བླ་བྱེད་པར་ཆད། དབྲ་ལ་དབྲ་མོ་དབྲ་བཀྲ་བྱིན། བྱ་ཁྱུང་ལྕགས་ཀྱི་མཆུ་སྡེར་ཅན། ནམ་མཁའ་འགྲིམས་ཤིང་གངས་རི་ཉུལ། དབྲ་བཙུན་དར་ཅན་གྱི་དགྲ་བླ་བྱེད་པར་ཆད། འགྲུ་ལ་འགྲུ་མོ་ཕྲོམ་ཕྲོམ་བྱིན། ལྷ་གཡག་དབལ་གྱི་ར་ཅོ་ཅན། འགྲུ་ལ་ཉུལ་ཞིང་རྫ་རི་འགྲིམ། འགྲུ་དཔའ་ངར་ཅན་གྱི་དགྲ་བླ་བྱེད་པར་ཆད།”[7] ཅེས་པ་ལྟར། ལྡོང་གི་བླ་རྟགས་ཏེ་ད་ལྟའི་འཛུམ་ཆེན་ལྡོང་ཕྲོམ་གྱི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ནི་འབྲུག་དང་། དབྲ་ཡི་བླ་རྟགས་ཏེ་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ནི་ཁྱུང་། འགྲུ་ཡི་བླ་རྟགས་ཏེ་རྒྱོགས་ཆེན་ལྡོང་རའི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ནི་གཡག། གཞན་ཡང་རྨ་རྒྱལ་སྤོམ་རའི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ནི་རྟ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།
གསུམ། རབ་རྔེའི་ཆ་ལུགས་ལ་ཐོག་མར་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བ།
ད་ལྟ་ང་ཚོའི་མཐོང་བའི་རབ་རྔེའི་ཆ་ལུགས་དག་ལས། སྟག་ནས་འགྱུར་བའི་གོ་རིམ་དང་པོ་ནི། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་མཛད་པའི《ལྷ་ཆེན་རྨ་རྒྱལ་སྤོམ་རའི་གསོལ་མཆོད་འདོད་པའི་རེ་སྐོང་》ལས་མཐོང་བ་འདི་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་གསོལ་མཆོད་འདིའི་མཇུག་གི་མཛད་བྱང་དུ། བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་དུ་མར་བལྟས་ནས་བྲིས་པར་གསུངས་པས། ཡིག་ཆ་གཞན་ན་དེའི་སྐོར་ཡོད་དུ་སྲིད་ཀྱང་ད་ཕན་ལག་ཏུ་མ་སོན་པས་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་ལྟར་དྲངས་ན། “དབྱི་ཆེན་རབ་སྡེ་རྒྱ་སྟག་རི་བཀྲ་བཅིབས།། ཕྱག་ན་སྟག་གི་པགས་པའི་རྒྱལ་མཚན་འཛིན།།”[8] ཞེས་སོ།། འདིའི་ནང་གི་རབ་རྔེའི་ཆ་ལུགས་ནི། སྔར་གྱི་སྟག་ལས་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་སྟེ། ཕྱག་ན་སྟག་གི་པགས་པའི་རྒྱལ་མཚན་འཛིན་ཞིང་། འོག་ན་ཡང་སྟག་ཞོན་པའི་མི་ཡི་རྣམ་པ་ཅན་ཞིག་ཡིན། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་ཆ་ལུགས་ལ་དཔགས་ན་ཡང་། སྔ་མོ་ཞིག་དོན་བྱ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་ཤེས་ནུས་ཏེ། ལུང་འདིར་བལྟས་པས་ཀྱང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་སྲོགས་ཆགས་ཀྱི་བེམ་པོ་དང་པགས་པ་ཁང་སྟེང་དུ་འཛུགས་པའམ་ལུས་ལ་བཅངས་ནས། གཞན་ལ་འཇིགས་སྐུལ་བ་དང་། སོ་སོའི་སྟོབས་ཤུགས་དང་གཟི་བརྗིད་ངོམ་པའི་རྣམ་པ་དྲན་པར་བྱེད་ནུས་སོ།།
དེ་ཡང་། སྒ་ཡི་རུས་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དར་རྒུད་དང་འཕེལ་འགྲིབ་བརྒྱུད། སྔར་གྱི་སྟག་ལ་དད་གུས་བྱེད་པའི་རྒྱུན་ལས། སྒ་ཡི་མི་རབས་ཀྱི་ཆེ་བའི་བྱུང་བ་དང་། སྐྱིད་སྡུག། བརྩེ་དུང་། འགལ་འདུ། འདུ་ཤེས། ཆ་ལུགས་སོགས་སོ་སོའི་བརྗེད་དུ་ཕངས་པའི་དོན་བྱ་རྣམས། སྟག་དང་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་སྒྲུང་རབས་དང་ཆོ་ག་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་འགོ་ཚུགས་ལ། དེ་ལྟའི་སྒྲུང་དང་ཆོ་གའི་མཐུན་སྦྱོར་ལས། སྔར་ནགས་ཀྱི་རྒྱ་སྟག་ནི་སྲོག་ཆགས་སྟག་ལས་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་སྟེ། སྐྱིད་སྡུག་དང་བརྩེ་དུང་མངའ་བའི་མིའི་རང་གཤིས་ཅན་གྱི་ལྷ་ཡི་རྣམ་པར་གྱུར་པ་ཡིན།
སྐབས་འདིར། རི་བོ་ཆེའི་མི་རྣམས་ལ་རབ་རྔེ་དང་འབྲེལ་བའི་ངག་རྒྱུན་གྱི་སྒྲུང་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། དོན་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་འདིར་བཀོད་ན། “དེ་ཡང་རྨ་རྒྱལ་སྤོམ་ར་ལ་སྲས་དགུ་ཡོད་པའི་ཆེ་བ་ནི་དམག་དཔོན་ཡིན་ཞིང་། སྤོམ་རས་རང་གི་རྨ་གཡང་གི་གཏེར་སྒྲོམ་བུ་ལ་ཕ་ནོར་དུ་འཇོག་པའི་གྲབས་མཛད་དེ། བུ་རྣམས་ལ། ‘ཁྱེད་རྣམས་འཛམ་གླིང་ལ་བསྐོར་བ་བྱས་ནས་སུ་ཞིག་སླེབས་པ་སྔ་ན་དེ་ལ་གཏེར་སྒྲོམ་འདི་ཕ་ནོར་འཇོག་གོ’ཞེས་བཤད། གཏམ་དེ་ཐོས་པ་དང་བུ་རྣམས་མྱུར་མགྱོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བར་བརྒྱུགས། དམག་དཔོན་འདི་མྱུར་མགྱོགས་དང་དྲག་རྩལ་ལ་ཐོག་རྡུག་མེད་པས་སྔ་བར་སླེབས་ཏེ་གཏེར་སྒྲོམ་བསླངས་པ་ན། ཡབ་ཀྱིས། ‘ཁྱོད་ལས་ཐ་ཆུང་སྔ་བར་སླེབས་པས་གཏེར་སྒྲོམ་ཐ་ཆུང་ལ་དབང་’ཞེས་སྔར་ནས་རུམ་དུ་བཅུག་པའི་སྲས་ཐ་ཆུང་བཏོན་བྱུང་བས། ཡབ་ཀྱིས་གཡོ་བྱས་པ་ཤེས་པས་ཡབ་ཀྱི་མགོ་བོར་སྟ་རེ་བརྒྱབ་སྟེ་གཏེར་སྒྲོམ་ཕྲོགས་ནས་ཡུལ་འདིར་ཡོང་བ་ཡིན”ཞེས་ཟེར།
ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་གྲུབ་མང་པོས་ཀྱང་དེ་མཚུངས་ཀྱིས་སྔ་རབས་སྒྲུང་གི་བྱུང་བར་གཞི་བཅོལ་ནས་གསོལ་མཆོད་མང་དུ་མཛད་པ་ནི། དཔེར་ན། རིན་ཆེན་ལེགས་གྲུབ་ཀྱི《དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་གྱི་མངོན་རྟོགས་ཡུལ་ལྷ་དཔལ་བསྐྱེད》ལས། “གཡས་ཕྱོགས་རྒྱབ་ཀྱི་ནམ་མཁར་ཡབ་གཉེན་ཆེན་རྨ་གཉེན་སྤོམ་ར་རྒྱས་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྐུ་མདོག་སེར་པོ་འོད་མདངས་དང་ལྡན་པ”[9]ཞེས་དང་། སྟག་ལུང་ངག་དབང་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་གྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི《དཔལ་ལྡན་ལྷུན་པོའི་རྒྱལ་པོ་རི་བོ་ཆེའི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསོལ་མཆོད་བཀྲ་ཤིས་མཆོག་རྒྱས》ཞེས་པ་ལས། “རྨ་ཆེན་སྤོམ་ར་ཀླུ་བདུད་རོལ་པའི་སྲས།། སྐུ་ལྷ་དམག་དཔོན་དབྱི་རྒྱལ་རོག་ཆེན་དང་།། ལྷ་རྒྱལ་བདུད་འདུལ་རྨུ་བདུད་དྲག་རྩལ་ཅན།། དགྲ་ལྷ་གཉན་སྲས་ས་བདག་དབྱི་རབ་རྔེལ།། དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་ཞེས་ཀྱང་གྲགས་པ་སྟེ།།”[10] ཞེས་སོགས་མང་དུ་ཡོད་དོ།།
ཡང་སྔར་གྱི་སྒ་ཡི་རུས་ཚོ་དེ་ཡུལ་གཅིག་རང་དུ་སྡོད་ངེས་པ་ཞིག་མིན་པར། ཡུལ་བརྗེ་བ་དང་། ཁ་འཐོར་བ་སོགས་བྱུང་ཡོད་ངེས་པ་དང་། གཏམ་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱང་ངག་ཐོག་ནས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བརྒྱུད་དགོས་པ་བཅས་ཀྱིས། ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་སྒ་ཡི་གནས་ཡུལ་དང་། སྒ་ཡི་རིགས་རྒྱུད་མཆེད་ཁུངས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཁྱད་པར་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཞིག་བྱུང་བ་ཡིན་པར་སྙམ།
རབ་རྔེ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་སྒ་ཡི་དད་མོས། བླ་རྟགས་ཀྱི་ཆ་ལུགས་སོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་འདི་ནི། དེ་མཚུངས་ཀྱིས་གཞན་རྣམས་ལའང་མཐོང་དུ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་གོང་གི་ལུང་ལས་ཅུང་ཟད་རྒྱས་པར་དྲངས་ན། “འཛུམ་ཆེན་ལྡོང་ཕྲོམ་མཁའ་ལྡིང་ཁྱུང་ལ་བཅིབས།། ཕྱག་ན་གནམ་ལྕགས་ཐོག་གི་མདའ་གཞུ་བསྣམས།། དབྱི་ཆེན་རབ་སྡེ་རྒྱ་སྟག་རི་བཀྲ་བཅིབས།། ཕྱག་ན་སྟག་གི་པགས་པའི་རྒྱལ་མཚན་འཛིན།། འབྲི་ཆེན་ལྡོང་དངུལ་གར་ཤོག་འབྲོང་ལ་བཅིབས།། ཕྱག་ན་གནམ་ལྕགས་འབར་བའི་རལ་གྲི་འཛིན།། གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་གཡུ་འབྲུག་སྔོན་མོ་བཅིབས།། ཕྱག་ན་མདུང་རིང་དར་གྱི་བ་དད་འཛིན།། ཕྱོགས་བཞི་སྐྱོང་བའི་གཉན་ཆེན་སྡེ་བཞི་དང་།།”[11]ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས》ལ་བལྟས་ན། ལུང་འདི་དང་འཛུམ་ཆེན་ལྡོང་ཕྲོམ་དང་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་བཞོན་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འཛོལ་ནས་ཡོད་པ་ལྟར་ཡོད་མོད། སྔར་གྱི་རུས་ཚོའི་སྡེ་ཁོངས་འཐོར་ཞིང་། རིགས་རྒྱུད་ཕན་ཚུན་འདྲེས་སྟབས་གནས་ཚུལ་འདི་འདྲ་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱུན་ལྡན་ཞིག་ཡིན།
བཞི། རབ་རྔེའི་ཆ་ལུགས་ལ་བཙན་པོའི་ཤེས་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་བྱུང་བ།
བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས། མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ས་གཞི་ཡོངས་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱིས་མངའ་དབང་བསྒྱུར་ཅིང་། སྒ་སོགས་ཀྱི་རུས་ཚོ་ལས་ཕྱོགས་སོ་སོར་རྒྱལ་ཕྲན་མང་དུ་གྱེས་པ་རྣམས་སྡེ་བཞིའི་རིག་གནས་ཀྱིས་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པའི་ཤུགས་ལས། གོ་མཚོན་དང་ཤེས་རིག། ཆ་ལུགས་དང་འཚོ་བ་བཅས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་བའི་དུས་མཚུངས་སུ། སྔར་གྱི་སྲིད་པའི་རབས་དང་། ལྷ་རབས། མི་རབས་སོགས་ཀྱི་སྒྲུང་གི་ཤོད་སྟངས་ལའང་འགྱུར་བ་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་བཙན་པོའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཆེ་བ་དང་དཔའ་མཛངས་བྱུང་བ་རྣམས་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོར་བྱས་པ་ཟེར་ནའང་འདྲ། དེ་དག་གི་བྱུང་བ་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཀུན་གྱི་དཀྱིལ་དང་གཙུག་ཏུ་བཞག་སྟེ་འཆད་པ་དང་། དེ་མཚུངས་ཀྱིས། བོད་ཡུལ་གྱི་ལྷ་དང་སྲུང་མའི་ཆ་ལུགས་དང་བཞུགས་ཡུལ་སོགས་ཀྱང་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་དམག་དཔོན་དང་རྒྱལ་པོའི་ཆ་ལུགས་དག་ལ་དཔེར་བྱེད་པའི་སྲོལ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན།
དེ་ལྟའི་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས། སྲིད་པའི་ལྷ་ཚོགས་གཞན་དང་འདྲ་བར་རབ་རྔེའི་ཆ་ལུགས་ལའང་སྒོ་ཀུན་ནས་འགྱུར་བ་བྱུང་ཞིང་། ད་ལྟའི་རི་བོ་ཆེའི་ས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་རི་མོ་སོགས་ལས་མངོན་པའི་རྣམ་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ཡིན། དེ་ཡང་བཙན་པོའི་དུས་སམ་དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་རབ་རྔེའི་རྣམ་པ་ནི་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྤྱིར་རབ་རྔེའི་གསོལ་ཆོག་མང་དུ་ཡོད་པ་ལས་གོང་དུ་ཟུར་ཙམ་དྲངས་པས་མཚོན། བཀྲ་ཤིས་དཔལ་གྲུབ་(1600-1672)ཀྱིས་མཛད་པ་དེ་དང་། རིན་ཆེན་ལེགས་གྲུབ་(1745-1828)ཀྱིས་མཛད་པ་གཉིས་སུ་མ་འདུས་པ་ཆེར་མེད་པས། འདིར་རིན་ཆེན་ལེགས་གྲུབ་ཀྱི《དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་གྱི་མངོན་རྟོགས་ཡུལ་ལྷ་དཔལ་བསྐྱེད》ཅེས་པ་ལས་སྔགས་དང་བསང་སྦྱངས་ཕུད། གཞུང་དང་མཇུག་བྱང་བཅས་པ་འདིར་ཆ་ཚང་དྲངས་ན།
“སྟོང་པའི་ངང་ལས་རང་ལྷར་གསལ་པའི་མདུན་དུ་ཡ་མཚན་མངོན་པར་འཕགས་པའི་མཆོང་རི་སྨུག་པོ་མདུང་ལྔ་བསླངས་བ་འདྲ་བའི་གཏུམ་ཞིང་རྔམས་པ། ན་བུན་རླུང་ནག་འཕྱོ་བ། སྲིད་པའི་གློག་དམར་འཁྱུགས་ཅིང་བསྐལ་པའི་འབྲུག་སྟོང་ནམ་མཁའ་ལ་ལྡིར་བ། ཐོག་དང་སེར་བ་དགྲ་ལ་འདེབས་པ། འཇིགས་པའི་གནས་ཀྱི་ནང་དབུས་སུ། རིན་པོ་ཆེའི་སྣ་ལྔ་རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ལས་གྲུབ་པ། སྲ་ཞིང་གཞོམ་གཞིག་དང་ཀུན་ནས་བྲལ་བའི་ཕོ་བྲང་གཞལ་ཡས་ཁང་། རྒྱ་ཁྱོན་ཚད་མེད་ལས་གྲུབ་པའི་དབུས་སུ། ས་བདག་དམག་དཔོན་དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་སྐུ་མདོག་སྨུག་ནག་བརྗིད་ཅིང་ཞི་འཛུམ་ཁྲོས་བག་གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཉམས་དང་ལྡན་པ། སྐུ་ལ་དར་བེར་སྔོན་པོ་དང་དར་དམར་གྱི་ན་བཟའ་སྦྲག་མ་གསོལ་བ། སྟག་རལ་གཟིགས་ཤུབ་ཁྲག་ཅན་གྱི་དུག་རལ་ཤུབས་ནས་སྤག་པ། དབུ་ལ་དར་དམར་གྱི་རྦེད་ཞུ་དམར་པོ་སྟག་འཕྲུའི་རྒྱན་ལྡན་གསོལ་བ། ཕྱག་གཡས་ན་བ་དན་ལྕེ་བརྒྱད་མདུང་ལྕགས་རྣོ་ངར་དང་ལྡན་པ། གཡོན་རྡོ་རྗེའི་ཐོ་བའི་ཡུ་བ་སྲབ་སྐྱོགས་འཛིན་པ། ཆིབས་སུ་བྲ་ནག་རྟིང་དཀར་ལ་ཆིབས་པ། གསེར་གྱི་སྒ་སྲབ་དར་སྟན་གཡུ་མཐུར་རྒྱན་ཆས་ཀྱིས་སྤྲས་པ། འབྲོང་བུ་རུ་ཐུང་རོལ་དུ་ཁྲིད་པ། སྐུ་ལ་མེ་དཔུང་རླུང་ནག་འཚུབ་མར་འཕྲོ་བ། གཡས་ཕྱོགས་རྒྱབ་ཀྱི་ནམ་མཁར་ཡབ་གཉེན་ཆེན་རྨ་གཉེན་སྤོམ་ར་རྒྱས་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྐུ་མདོག་སེར་པོ་མདངས་འོད་དང་ལྡན་པ། གསེར་གྱི་ཁྲབ་རྨོག་དར་བེར་གསོལ་བ། ཕྱག་གཡས་རྒྱལ་མཚན་དང་གཡོན་པས་ནེའུ་ལེ་དགོས་འདོད་འབྱུང་བའི་ནོར་བུ་སྐྱུག་པ་འཛིན་པ། ལྷ་རྟ་ངང་སེར་ཆས་སྤྲས་ཀྱི་སྟེང་དུ་འགྱིང་བ། ཕྱྭ་གཡང་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་འོད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བསྡུས་ནས་སྒྲུབ་པ་པོ་ལ་སྩོལ་བ། འཁོར་བློན་ཆེན་ཚོགས་དང་། གཉེན་དམག་དཔའ་བའི་རྒྱབ་བརྟན་སོགས་ཀྱི་འདུན་པར་གྱུར། ཕྱོགས་བཞིར་སྨན་བཙུན་རིགས་བཞི་ཡང་། སྐུ་མདོག་དམར་སྨུག་མཆོང་མདོག་དཀར་བའི་གཟུགས་དང་ལང་ཚོའི་དཔལ་འཛིན་ཅིང་། ཆིབས་སུ་མཚལ་བུ་བྲ་སྨུག་གཡུ་རྔོག་ཐོག་སེར་སོགས་བསྐྱོད་པ་ལྷབ་ལྷུབ་དར་གྱི་ན་བཟའ་དང་། ཕྱག་ན་བ་དན་སྦ་གླིང་དར་མདུང་མེ་ལོངས་མདའ་དར་བསྣམས་པ་རིན་ཆེན་དུ་མས་བརྒྱན་པར་གསལ། མདུན་དུ་ནང་བློན་ཨ་མགོན་མི་ཐུང་སྐུ་མདོག་དཀར་པོ་བེར་དཀར་ཞྭ་དཀར་ཕོད་ཀྱིས་བརྒྱན་པ། སྟག་ཆས་འཁོར་གསུམ་ཐོགས་པ། ཆིབས་ངང་དཀར་ལ་ཆིབས་པ། གཡས་ཕྱོགས་སུ་གསང་བློན་ཇོ་བོ་ཏམ་རྒྱལ་སྐུ་མདོག་དམར་སྨུག་ཕྱག་ན་སྦ་ལྕགས་མདུང་དར་བསྣམས་ཤིང་དར་ཐོད་དམར་སྨུག་དབུ་ལ་གསོལ་བ་འཁོར་གསུམ་བཅིངས་བ། མཚལ་བུ་རྟིང་དཀར་ལ་ཆིབས་པ། གཡོན་དུ་ཕྱི་བློན་སྟག་ཤོད་རྔམས་པ་མི་དམར་བསྭེ་ཡི་ཁྲབ་རྨོག་ཕོད་བརྒྱན་གསོལ་བ། ཕྱག་ན་མདུང་དར་སྲབ་ཁ་འཛིན་ཅིང་ཆིབས་དམར་ཞུར་གྱི་སྟེང་དུ་འགྱིང་བ། དེ་ཡི་ཕྱི་རོལ་དུ་དམག་དཔོན་ཇགས་པ་སྐྱ་བདུན་ནི། གཡུ་དུང་ལྕགས་ཤེལ་བསྭེ་གསེར་མཆོང་གི་མི་ཕོ་རྣམས་སྔོན་པོ་དཀར་པོ་སེར་པོ་སྨུག་པོ་རྣམས་དཔའ་རྩལ་མདངས་རྔམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་རང་མདོག་གི་ཁྲབ་རྨོག་བེར་དང་མདུང་དར་ཕྱར་བ། ཆིབས་སུ་བྲ་ནག་རྒྱུག་ཤུག་གི་སྟེང་དུ་སྟག་ཆས་གོ་མཚོན་སྣ་དགུས་བརྒྱན་པ། མི་བསྲུན་གདུག་པའི་དམག་ཚོགས་དུ་མ་ལས་ལ་འགྱེད་པ། གཞན་ཡང་ཕོ་ཉ་སྒོ་སྲུང་བྲན་རིགས་ཚོགས་དང་། ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྲུང་མ་རྣམས་དགྱེས་པའི་ཞལ་སྟོན་ཅིང་གཙོ་བོ་ལ་འདུད་ཅིང་འགོད་པའོ།། གཙོ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔྲལ་བར་ཨོཾ། མགྲིན་པར་ཨཱཿ ཐུགས་ཀའི་ཧཱུྃ་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པས་བསྟན་སྲུང་དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་བསྐྱེད་པའི་ལྷ་ཚོགས་སྤྱན་དྲངས། ཅེས་དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་གྱི་ལྷ་བསྐྱེད་དང་བསྟོད་པ་འདི་ཡང་སྦྱིན་བདག་སིལ་ལ་ཡེལ་གྱི་མོས་ཆེད་འདུན་བསྐུལ་ནས་སྦྱར་བ་འདི་ལ་གཞན་དྲེགས་རང་རྒྱུད་མངོན་རྟོགས་མི་བྱེད་ལུགས་བཤད་སྲོལ་འདུག་ཀྱང་། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་མགུར་ལྷའི་གྲ་ཡི་གཞི་བདག་ཆེ་ཤོས་སུ་གཏོགས་པས་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོ་དང་ཐང་ལྷ་སོགས་གཞི་བདག་ཕལ་ཆེར་རྣམས་ལ་མངོན་རྟོགས་མཛད་སྲོལ་གནང་འདུག་པའི་འགལ་ཆ་མེད་ཚོད་སྙམས་པས། བཙུན་པ་རིན་ཆེན་ལེགས་གྲུབ་ཀྱིས་བྲིས་པ་ལ། ཉེས་འགལ་གྱུར་ན་ཡེ་ཤེས་ལྷ་ལ་བཤགས་ཤིང་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པའི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་ཡུལ་དུས་བཀྲ་ཤིས་དགེ་མཚན་དུ་གྱུར་ཅིག། མངྒ་ལཾ། ”[12]ཞེས་སོ།།
སྐབས་འདིར་སྔར་གྱི་སྟག་དང་སྟག་ཞོན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་ཉིད། དབུ་ལ་ལ་ཐོད་སྟག་གི་འཕྲུ་བཙུགས་པ་གྱོན་པ་དང་། སྐུ་ལ་དར་བེར་སྔོན་པོ་གྱོན་པ་དང་དར་དམར་གྱི་ན་བཟའ་སྦྲག་མ་གསོལ་བ། འཁོར་གསུམ་བཏགས་པ། དར་མདུང་དང་ཐོ་བ་བསྣམས་པ། འོག་ན་གསེར་སྲབ་གཡུ་མཐུར་གྱིས་སྤྲས་པའི་རྟ་ཕོ་བྲ་ནག་རྟིང་དཀར་ཞོན་པ་བཅས་ཏེ། བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ངོ་བོར་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད།
- སྟག་གི་འཕྲུ་ཞེས་པ་ནི། རྨོག་ཞུ་སོགས་ཀྱི་རྩེར་སྟག་གི་རྔ་མ་བཙུགས་པ་ལ་བྱ་ཞིང་། འདིར་རབ་རྔེའི་སྟག་གི་འཕྲུ་ནི་ལ་ཐོད་ཀྱིས་བཏུམས་ཏེ་དབུར་བརྐྱངས་ནས་ཡོད་པ་ཡིན། འདི་དང་། 《དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་གྱི་གསོལ་མཆོད་ཕན་བདེ་ལྷུན་གྲུབ》ལས། “ཆིབས་སུ་བྲ་ནག་རྟིང་དཀར་ཆིབས།། གསེར་སྲབ་གཡུ་མཐུར་སྟག་སྒ་ཅན།།”[13]ཞེས། སྟག་སྒ་བསྟད་ཡོད་པར་བཤད་པ་འདི་གཉིས་ནི། སྔར་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་དཔའ་པོ་སྟག་གི་གོ་ཐོབ་ཅན་ནམ་སྟག་ཆས་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རླུང་རྟའི་ནང་གི་སྟག་གི་རྣམ་པ་རིམ་འགྱུར་བྱས་པའི་ཐ་མའི་ཤུལ་ཡང་ཡིན།
- རྦད་ཞུ་དམར་པོ་ནི། ལ་ཐོད་དམར་པོ་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་། སྔར་བཙན་པོ་དག་གིས་ཀྱང་ལ་ཐོད་གསོལ་བར་བཤད་ལ། པོ་ཏ་ལར་བཞུགས་པའི་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐུ་འདྲའི་དབུ་ལ་ཡང་ལ་ཐོད་དམར་པོ་ཡོད་པ་ཡིན། དེར་མ་ཟད་ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཆ་དུ་མར་ད་དུང་ཡང་ལ་ཐོད་དཀྲི་བའི་སྲོལ་ཡོད་ཅིང་། སྔར་རི་བོ་ཆེའི་ཕྱོགས་སུའང་ལ་ཐོད་དཀྲི་བ་ཡིན་ཟེར་ལ། རི་བོ་ཆེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ལ་ཐོད་ནི་མདོག་དམར་པོ་དང་། དཀྲི་སྟངས་ནི་རས་ཀྱི་སྣེ་མོ་གཉིས་རྣ་འགྲམ་གཉིས་ནས་མར་འཕྱངས་པ་སྟེ། རབ་རྔེའི་རི་མོ་སོགས་སུ་ཡང་དེ་ལྟར་དུ་བྲིས་ནས་ཡོད།
- དར་བེར་སྔོན་པོ་དང་དར་དམར་གྱི་ན་བཟའ་ནི། 《དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་གྱི་གསོལ་མཆོད་ཕན་བདེ་ལྷུན་གྲུབ》ལས། “མཐིང་ནག་བེར་ཆེན་སྐུ་ལ་གསོལ།།”[14] ཅེས་པ་ལྟར། ཕྱུ་པ་དམར་པོའི་སྟེང་དུ་ཕུ་ཐུང་གི་ཁ་སྔགས་གོས་ལྟར་ཡོད་པའི་བེར་སྔོ་ནག་གྱོན་པ་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་། རྒྱུ་ནི་དར་དང་གོས་ཆེན་དུ་བཤད་ཡོད།
- འཁོར་གསུམ་ནི། མདའ་དང་། གཞུ་དང་། གྲི་གསུམ་ལ་བྱ་ཞིང་། རབ་རྔེའི་ལུས་ལ་འཁོར་གསུམ་བཏགས་པ་ནི་དམག་དཔོན་ཞིག་གི་ཆ་ལུགས་ཡིན་ལ། རབ་རྔེའི་འཁོར་གྱི་བཙན་རྒོད་ཇག་པ་སྐྱ་བདུན་ནམ་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་བདུན་གྱི་ཆ་ལུགས་སོགས་ཀྱང་གཙོ་བོ་དང་མཚུངས་པར་བཤད།
- ཐོ་བ་ནི། རབ་རྔེའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཕྱག་ཆ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཟེར་ཆོག་སྟེ། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྲུང་མ་དག་ལས་དམ་ཅན་མགར་བ་ནག་པོས་ཐོ་བ་བཟུང་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ནི་མགར་བའི་གཟུགས་སུ་བྱས་པ་མ་གཏོགས། ཐོ་བ་རང་དགྲ་འདུལ་གྱི་མཚོན་ཆ་དངོས་ཀྱི་གྲལ་དུ་བགྲངས་ནས་ཕྱག་ཆར་བཞག་པ་མིན། གཞན་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་དམག་ཆས་ནང་དུ་དགྲ་ཐོ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་སྐོར་འཁོད་པའི་ཁུངས་གཞན་གང་ཡང་མ་མཐོང་མོད། གནའ་བོའི་རོམ་དང་ཡོ་རོབ་ཕྱོགས་སུ་སྔ་མོ་ནས་དགྲ་ཐོ་ཡོད་པར་བཤད་ལ། དགྲ་ཐོའི་བྱེད་ནུས་གཙོ་བོ་ནི། ཁྲབ་ལྡན་གྱི་དམག་ལ་མཚོན་ཆ་གཞན་འགྲོ་དཀའ་བས་དེ་ཉིད་རྡུང་བྱེད་དེ། དགྲ་ཐོ་གཞུས་པས་ཁྲབ་ཀྱི་ནང་གི་དམག་མིའི་ཤ་རུས་ཉོག་པར་གཏོང་བར་ནུས། ད་དུང་རང་རེ་ལའང་། དགྲ་མགོ་རྡུང་བའི་ཐོ་བ་ཞེས་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། རབ་རྔེའི་ཐོ་བ་ནི་མགར་བའི་ཆ་བྱད་མིན་པར། “རྡོ་རྗེའི་ཐོ་བ་མདུང་རྒོད་མཚོན།། ཕྱག་གིས་འཛིན་པར་མཛད་ཙམ་ནས།། ནག་ཕྱོགས་ལྔ་ཕུང་རྡུལ་ཕྲན་དུ།། བརླག་པར་འགྱུར་མོད་གདེང་ནས་ཅི།།”[15] ཞེས་དང་། “གཡས་པ་རྡོ་རྗེའི་མཚན་པའི་ཐོ་བ་ཡི།། ཡུ་བ་གཡོན་པས་བཟུང་ཡང་ཉམས་པ་དགྲའི།། གླད་པ་ཏིལ་ལ་གཏུན་བཞིན་བརྡུང་འཕྱོ་ན།། མདའ་གཞུའི་ཆས་འདི་རྒྱན་ཙམ་ལགས་སམ་ཅི།།”[16] ཞེས་རབ་རྔེའི་ཐོ་བ་ནི་དགྲ་འདུལ་གྱི་མཚོན་ཆ་དངོས་ཀྱི་ནང་དུ་བགྲངས་ཡོད་པས། གཅིག་བྱས་ན། བོད་དུ་སྔ་མོ་ནས་དགྲ་ཐོ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་སྲོལ་བྱུང་ཡོད་པའང་སྲིད་ཅེས་ཚོད་འཇོག་བྱེད་ཆོག། རབ་རྔེའི་ཕྱག་ཆ་ལས་སྟ་རེའི་སྐོར་ནི་འོག་ཏུ་འཆད་པར་བྱེད།
- དར་མདུང་ནི། དར་དཔྱངས་པའི་མདུང་རིང་ལ་བྱེད་ཅིང་། མདུང་སྟེང་གི་དར་ལ་མདུང་དར་ཞེས་འབོད། སྔར་དམག་གི་རུ་དར་ཞེས་པའང་འདི་ཉིད་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་། འདི་ནི་དམག་ཕར་འགྲོའི་སྐབས་སུ་སོ་སོའི་དཔུང་མཚོན་བྱེད་དང་། དགྲ་ལས་རྒྱལ་བ་ན་རྒྱལ་ཁའི་རྟགས་སུ་ཕྱར་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ཏེ། “ཆར་ཆུའི་རྒྱུན་བཞིན་རིང་བའི་མདུང་རྣོན་པོ།། ཁྲ་བོའི་དར་ཆེན་སྤྲིན་ཕུང་གཡོ་བའི་འགྲམ།། ལྕེ་བརྒྱད་གློག་གི་ལྕེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་འདི།། ནགས་ཕྱོགས་ཕམ་པའི་གཏམ་སྙན་ལྷན་ཅིག་པ།།”[17] ཞེས་པ་ལྟར་རོ།།
སྔར་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་རུ་ཆེན་བཞིའི་རུ་དར་གྱི་སྐོར《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》ལས་བྱུང་བ་འདིར་དྲངས་ན། “དབུ་རུ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་དམག་དཔོན་སྣ་ནམ་རྒྱལ་རྒན་དང་སྦས་སྐྱེས་བཟང་སྟག་སྣ། དེའི་དཔའ་ཟླ་གནོན་འཕན་གསུམ་དང་ཤོད་བུ་ཁོད་བཙན། རུ་རྟ་ཟེར་དཀར་རྟ་སྐྱ་དང་མཚལ་བུ་གཟིག་རིང་། རུ་དར་དམར་པོ་ལྕེ་ཁྲ་དང་དཔལ་དར་དམར་པོ། གཡོ་རུ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་རུ་དཔོན་མྱུང་སྟག་གཟིག་གཡུ་བཙན་དང་མཆིམས་རྒྱལ་གཟིགས་ཤུད་རིང་། དཔའ་ཟླ་གཡས་མང་བཞེར་དང་སོ་གད་གཉེན་བཞེར། རུ་རྟ་མོག་རོ་བན་བུན་དང་མཚལ་བུ་རྟིང་དཀར་རུ་དར་སེང་གེ་དམར་པོ་དང་དར་དཀར་སྙིང་ནག། མཚོ་ལ་སྦྲང་ཆར་བབ་པ་བཞིན་དུ་འགྲིམ་སྐད། རུ་ལག་སྟོད་སྨད་ལ་རུ་དཔོན་འབྲོ་རྒྱལ་མཚན་སེང་གེ་དང་ཁྱུང་པོ་གཡུའི་ཟུར་ཕུད། དཔའ་ཟླ་གནམ་སྡེ་གུར་ཚབ་དང་མཆིམས་བཙན་ཞེར་ལྷ་གཟིགས། རུ་དར་སེང་དཀར་གནམ་འཕྱོང་དང་དཔལ་དར་ནག་པོ། རུ་རྟ་ངང་པ་ཕུད་དམར་དང་རག་པ་རྔོག་ནག། གངས་ལ་སེར་བ་འགྲིམ་པ་བཞིན་དུ་འགྲོ་སྐད། གཡས་རུ་སྟོད་སྨད་ལ་རུ་དཔོན་ཁྱུང་པོ་སྟག་བཟང་སྟོང་དང་མགོས་ཁྲི་གཉེན་ཡང་འཕྱོས། དཔའ་ཟླ་བ་ཚབ་མཚོ་ཞེར་ཙད་ལོད་དང་ལང་པ་མགོན་ནེ། རུ་རྟ་མཚལ་བུ་མེ་སྟག་དང་སྔོན་པོ་གཡུ་རྟ། རུ་དར་དར་ནག་སྙིང་དཀར་བྱ་ཁྱུང་བྲིས་པ་དང་སྐྱར་ཁ་གོང་ཁྲ། སྤང་ལ་མེ་ལྕེ་མཆེད་པ་ལྟ་བུར་འགྲིམ་སྐད།”[18] ཅེས་སོ།།
དེ་ཡང་ལུང་འདིར་འཁོད་པའི་རུ་དར་དག་ནི། དབུ་རུ་སྟོད་སྨད་ལ། རུ་དར་དམར་པོ་ལྕེ་ཁྲ་དང་དཔལ་དར་དམར་པོ། གཡོ་རུ་སྟོད་སྨད་ལ། རུ་དར་སེང་གེ་དམར་པོ་དང་དར་དཀར་སྙིང་ནག། རུ་ལག་སྟོད་སྨད་ལ། རུ་དར་སེང་དཀར་གནམ་འཕྱོང་དང་དཔལ་དར་ནག་པོ། གཡས་རུ་སྟོད་སྨད་ལ། རུ་དར་དར་ནག་སྙིང་དཀར་བྱ་ཁྱུང་བྲིས་པ་དང་སྐྱར་ཁ་གོང་ཁྲ་བཅས་དར་བརྒྱད་དུ་བཤད་ཅིང་། རབ་རྔེའི་དར་ནི་དེ་དག་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐབས་མེད་ཀྱང་། རབ་རྔེའི་མདུང་དར་ལ་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་རུ་དར་ཁྲ་བོ་ལྕེ་བརྒྱད་དུ་བཤད་པར་བལྟས་ན། བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཆ་ལུགས་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན། གྲོགས་པོ་ཞིག་ནས་སུམ་པའི་རུ་དཔུང་གི་རུ་དར་ལ་ཁྲ་བོ་ཞིག་བཤད་ཡོད་ཟེར་བས། རབ་རྔེའི་རུ་དར་འདི་སུམ་པའི་དམག་གི་རུ་དར་ཡིན་པའང་སྲིད་མོད། ངས་ནི་དེའི་ཁུངས་ད་ཕན་མ་རྙེད་དོ།།
དེ་ཡང་རབ་རྔེའི་རུ་དར་ལ་ཁྲ་བོ་དར་དཀར་ལྕེ་བརྒྱད་དུ་བཤད་ཡོད་པ་ཙམ་ལས་ཞིབ་ཆ་མེད་པས། རི་མོ་སོགས་སུའང་རེའུ་མིག་ཏུ་བྱས་པ་འདྲ་བ་ལས་རེའུ་མིག་མང་ཉུང་དང་ཁྲ་བོའི་མདོག་སོགས་མི་འདྲ་བར་བྱུང་ཡོད། དར་ནི་རུ་དཔུང་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པས་དེའི་མདུང་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་མདུང་ལས་རིང་དགོས་པ་ལས། དེང་གི་རི་མོ་བ་འགས་བྲིས་པ་ལྟ་བུའི་ཡུ་བ་ཐུང་ངུ་དེ་འདྲ་ཞིག་ནི་ཡིན་མི་སྲིད།
- རྟ་ཕོ་བྲ་ནག་རྟིང་དཀར་ནི། ཅུང་སེར་ཁ་ལྡན་པའི་རྟ་ནག་པོ་རྟིང་པའམ་རྨིག་པའི་སྤུ་མདོག་དཀར་པོ་ཅན་ལ་བྱ་ཞིང་། དེ་ཡང་རབ་རྔེའི་སྐུ་མདོག་དམར་ནག་དང་། བེར་གྱི་མདོག་ནི་སྔོན་ནག། རྟ་ཡི་མདོག་ནི་བྲ་ནག་ཏུ་བཤད་པ་ནི་བདུད་ཀྱི་ཆ་བྱད་དང་། དེ་བཞིན་གོང་དུ་དྲངས་པ་ལྟར་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་དམག་སྡེའི་རུ་ཆེན་དག་གི་འོག་རྟ་ཚུན་ཆད་ལ་ཡང་ཁ་དོག་གི་ཆ་ནས་དབྱེ་བ་འབྱེད་སྲོལ་ཡོད་དོ།།
དེ་ལྟའི་ཆ་ལུགས་ཙམ་དུ་མ་ཟད། རབ་རྔེའི་སྔར་གྱི་ལས་དོན་ཏེ་དགྲ་འདུལ་གཉེན་སྐྱོང་གི་བྱ་བ་དེ་ཉིད། བསྟན་པ་ལེགས་པར་བསྲུང་ན་སྐྱེ་འགྲོ་བདེ་ཞིང་སྐྱིད་ངེས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་དོན་བཞིན། “ཁྱོད་ནི་ཆོས་སྐྱོང་ཡོངས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་བ།། མཐུ་ལྡན་སྲས་ལྕམ་བཙུན་མོ་འཁོར་དང་བཅས།། དེང་འདིར་རྣལ་འབྱོར་གདུང་བས་སྤྱན་འདྲེན་ཞིང་།། མཆོད་པའི་ཚོགས་སྤེལ་མངའ་གསོལ་གཉེན་པོ་བསྟོད།། བསྟོད་དོ་བསྐུལ་ལོ་རྦད་དོ་སྙན་མ་སྲ།། ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་ཕྲིན་ལས་འདོད་དགུར་སྒྱུར།། བསྟན་པ་དར་རྒྱས་བསྟན་འཛིན་ཡུན་དུ་འཚོ།། འདུས་སྡེ་དར་ཞིང་བཀྲ་ཤིས་ཕུན་ཚོགས་མཛོད།།”[19] ཅེས་པ་ལྟར། བསྟན་པ་སྲུང་བའི་ལས་དོན་དུ་གྱུར་ཡོད་ལ། འདི་ནི་ནང་བསྟན་དར་བའི་རྗེས་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དང་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འགྱུར་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།
ལྔ། གཏེར་སྟོན་རིག་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་གཟིགས་སྣང་ལས་མངོན་པའི་རབ་རྔེའི་ཆ་ལུགས།
- གཏེར་སྟོན་རིག་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་གཟིགས་སྣང་ལས་མངོན་པའི་རབ་རྔེའི་ཆ་ལུགས་དག་ལས། མཁས་གྲུབ་ཀརྨ་ཆགས་མེད་(1609-1678)རི་བོ་ཆེ་རྡོ་ཤུལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་རྨི་ལམ་ཞལ་གཟིགས་ཀྱི་རབ་རྔེའི་རྣམ་པ་ནི་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དེའང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི《དགེ་སློང་རཱ་ག་ཨ་སྱའི་དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུ་ནས་ང་དྲུག་བར་གྱི་ཕྱིའི་རྣམ་ཐར་ཁེངས་སྐྱུང་མེད་པའི་དྲང་གཏམ་ཡོད》ཅེས་པ་ལས། “ནམ་ལངས་ཞོགས་ཇ་འཐུང་རྗེས་ཡུད་ཙམ་འཐུམ།། ཉམས་དང་རྨི་ལམ་འདྲེས་པའི་འཁྲུལ་སྣང་ལ།། དཔལ་ལྡན་རི་བོ་ཆེ་ཡི་བཀའ་སྲུང་ཆེ།། ལྷ་གཉན་དམག་དཔོན་དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་དེ།། མི་བོ་ཆེ་ཡི་གཟི་བརྗིད་ཆ་ལུགས་ཅན།། འཕྲུག་སྔོན་གཙང་མཐིང་མདོག་ཅན་གསར་པ་གྱོན།། རལ་པ་སྣུམ་བསིལ་སྐུ་རྒྱབ་ཁེབས་པ་ལ།། ཁ་དོག་སྨུག་པོ་གདོང་བཟང་སྣ་བོ་ཆེ།། དེ་འདྲ་མངོན་སུམ་འདྲ་བ་མདུན་དུ་བྱུང་།། གནམ་ཆོས་ལ་སོགས་གསུང་གླེང་མང་དུ་བྱས།། ཡུད་ཙམ་བསམ་བློ་བཏང་བ་འདྲ་ཞིག་བྱས།། གུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་དེས་ཁོ་བོ་ལ།། གནས་ལྔ་ས་ལ་གཏུགས་པའི་ཕྱག་གསུམ་འཚལ།། དེ་ནས་མི་སྣང་འཇའ་ལྟར་ཡལ་མ་ཐག །ཕྱག་འབུལ་བྱེད་མི་མང་པོ་འོང་ངོ་ཞེས།། ཟེར་བའི་སྒྲ་ཞིག་བར་སྣང་ཁམས་སུ་གྲག །གཉན་ཆེན་སྡེ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་དབྱི་རྒྱལ་དེས།། ང་ལ་ཕྱག་ནི་འབུལ་བ་མི་འོས་ཀྱང་།། ཨོ་རྒྱན་བཀའ་བཞིན་བདག་གིས་བསྒྲུབས་པ་དེས།། པད་འབྱུང་དམ་ཚིག་རྩི་བ་ཡིན་ནམ་སེམས།།”[20] ཞེས་པ་ལྟར། མི་ཆེན་གྱི་ཆ་བྱད་དེ། འཕྲུག་མཐིང་སྔོན་གྱི་གོས་གསར་པ་གྱོན་པ། རལ་པས་སྐུ་རྒྱབ་ཁེབས་པ། སྐུ་མདོག་སྨུག་པོ་ཅན་ཞིག་ཡིན།
- གཏེར་སྟོན་སྟག་ཤམ་ནུས་ལྡན་རྡོ་རྗེ་(1655-1708)རི་བོ་ཆེའི་རི་རྩེར་ཕེབས་སྐབས་ཞལ་གཟིགས་པའི་རབ་རྔེའི་རྣམ་པ་ནི། གཏེར་སྟོན་གང་གིས་མཛད་པའི《རིག་འཛིན་སྟག་ཤམ་རྡོ་རྗེའི་ཞལ་གཟིགས་སྤྲག་འཛི་གཉིས་ཀྱི་གསོལ་མཆོད》ལས། “དམག་དཔོན་དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན་ནི།། སྤྲིན་ནག་གློག་གི་གོས་མིན་ལ།། ཐོག་རྦུད་འབྲུག་གི་རྒྱན་གྱིས་བསྟར།། མུན་ནག་འབར་བའི་ཞལ་རས་ལ།། སྨིན་འཚམས་སྐར་མ་འདྲ་བའི་འོད།། གཟའ་ནད་བརྒྱལ་འབོགས་རེངས་པར་གཏོང་།། རལ་པ་འབྲོམ་ཚར་ཆར་པས་བརྒྱན།། ནམ་མཁའི་མདོག་འདྲའི་ཐོད་རྒྱན་ལ།། སྤྲིན་དམར་མཆེད་པའི་འོད་ཕུང་འབར།། ཕྱག་གཡས་གཅོད་པའི་སྟྭ་རེ་ཕྱར།། འཕྱར་བའི་འོད་ལ་ཐོག་སེར་འཚུབས།། གཡོན་པས་རྔ་ཡབ་ཞགས་པ་བསྣམས།། ཆིབས་སུ་བྲ་བོ་རྒབ་ནག་ཆིབས།། གསོད་པའི་ཤན་པ་ཆས་འདྲ་བ།། འཁོར་མང་སྲིད་པའི་ལྷ་དང་བཅས།།”[21] ཞེས་པ་ལྟར། སྐུ་མདོག་ནག་པོ་ལ། ལ་ཐོད་ནམ་མཁའི་མདོག་དང་། ཕྱག་གཡས་ན་སྟ་རེ་དང་། གཡོན་ན་རྔ་གཡབ་ཞགས་པ་བསྣམས་པ། ཆིབས་སུ་བྲ་བོ་རྒབ་ནག་ཆིབས་པ་ཞིག་གོ།
- གནམ་ལྕགས་རྩ་གསུམ་གླིང་པའི་(1694-1738)《རང་རྣམ་ཚིགས་བཅད་མ》ལས། “ལམ་ཞག་གཞོ་མདའ་བྱ་བར་བསྡད་པའི་ཚེ།། ནུབ་མོ་ཉལ་བའི་གུང་ཐུན་རྨི་ལམ་ལ།། དམག་དཔོན་འཛི་རྒྱལ་ཡིན་ཟེར་བདུད་ཆས་ཅན།། གོ་ཁྲབ་རྨོག་ཞུ་རལ་གྲི་རུ་མཚོན་ཅན།། རྟ་ནག་རྟིང་དཀར་ཞོན་པ་དཔོན་གཡོག་བདུན།། བདག་གི་མདུན་དུ་བྱུང་ནས་འདི་སྐད་ཟེར།།”[22] ཞེས་པ་ལྟར། ཁྲབ་རྨོག་འཁོར་གསུམ་བྱས་ཤིང་རལ་གྲི་དང་རུ་མཚོན་ཐོགས་པ། འོག་ན་རྟ་ནག་རྟིང་དཀར་ཞོན་པ་བདུད་ཀྱི་ཆ་བྱད་ཅན་ཞིག་ཡིན་ནོ།།
- གཏེར་ཆེན་མཆོག་གྱུར་གླིང་པས་(1829-1870)གཏེར་ནས་དྲངས་པའི《བསང་བརྔན་འདོད་རྒུའི་རྒྱ་མཚོ》ལས། “ལྷོ་ཡི་དམག་དཔོན་དབྱི་རྒྱལ་ནི༔ མི་སྨུག་རྟ་སྨུག་གསེར་ཁྲབ་ཅན༔ ཕྱག་ན་མདུང་དར་སྟྭ་རེ་ཐོགས༔”[23] ཞེས་པ་ལྟར། འདིར་རབ་རྔེའི་ཆ་ལུགས་ནི། མི་སྨུག་རྟ་སྨུག་གསེར་ཁྲབ་གྱོན་པ། ཕྱག་ན་མདུང་དར་དང་སྟ་རེ་བསྣམས་པ་ཞིག་ཡིན།
- རྗེ་དྲུང་བྱམས་པ་འབྱུང་གནས་(1866-1923)ལྷ་ལུང་འབྲུག་པ་ཁར་བཞུགས་སྐབས་གཟིགས་སྣང་བྱུང་བའི་རབ་རྔེའི་རྣམ་པ་ནི། རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི《སྟོབས་ལྡན་ཆེན་པོ་ས་བདག་དམག་དཔོན་དགྲ་འདུལ་དབང་ཕྱུག་གི་དྲག་པོའི་ལས་ཐབས་བསྟན་པའི་ལྕགས་རི》ལས། “སྟོང་པའི་ངང་ལས་མདུན་གྱི་ས་གཞིར། སྐད་ཅིག་གི་ནག་པོ་བདུད་ཀྱི་འདུན་ས། མངོན་སྤྱོད་ཀྱི་ལས་ལ་གྲུབ་པའི་ཕོ་བྲང་འཇིགས་སུ་རུང་ཞིང་སྐྱི་གཡའ་བ་བསྐལ་པའི་འབྲུག་སྒྲ་དི་རི་རི་སྒྲོགས་ཤིང་། མི་ཟད་པའི་གློག་འོད་རབ་ཏུ་འཁྱུག་པའི་དབུས་སུ། དུ་ཡིག་ནག་པོ་ཚྭ་ཚྭ་སྐར་ལྟར་འཕྲོ་བ། དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་གངས་ཅན་བོད་སྐྱོང་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དམག་དཔོན་དགྲ་འདུལ་དབང་ཕྱུག་སྟོབས་ལྡན་དགྲ་ཡི་གཤེད་མ། ལྷ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་དྲེགས་ལྡན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདར་ཞིང་གདོང་དུ་ལྟ་བར་མི་ནུས་པ་མིག་སྨན་གྱི་རི་བོ་ལ། ཉི་འོད་སྟོང་གིས་བྱུག་ཀྱང་མོག་པོར་གཏོང་བའི་ཁ་དོག་ཅན། ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་ཉེ་བར་འཁྲོས་པའི་བཞིན་རས་ནག་པོའི་དཀྱིལ་དུ། སྤྱན་མིག་གཡས་གཡོན་ཉི་ཟླ་ལྟར་འཁྱིལ་བ། རྫི་སྨིན་སྨ་རའི་རྩེ་ལས་མེ་འཁྱོག་པོར་འབར་བ་ཁྲོ་གཉེར་བསྡུས་པའི་ཤང་ལས་རྡོ་རྗེའི་འཐོར་རླུང་དྲག་པོ་འབྱིན་པ། ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་པའི་ཞལ་ཨམ་གཙེགས་སུ་བསྡམས་པ། གནམ་ལྕགས་རྡོ་རྗེའི་གོ་ཁྲབ་ལྷབ་ལྷུབ་དུ་གྱོན་ཅིང་བདུད་ཀྱི་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་པའི་དབུ་རྨོག་བཙན་པོར། རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་དང་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པའི་དཔའ་རྟགས་དར་འཕྲུ་ནག་པོས་ནམ་མཁའི་ཁྱོན་གང་བས་དབུ་ལ་བརྒྱན་པ། ཕྱག་གཡས་སྡིག་འཛུབ་བསྒྲེང་བའི་རྩེ་མོར་མི་ཟད་གནམ་ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དྲག་ཏུ་འཁོར་བའི་ཐོག་སེར་མཚོན་ཆར་གྱིས་དགྲ་བགེགས་རྣམས་ཐལ་བར་བརླག་པ། གཡོན་པའི་ཕྱག་གིས་རེག་གཅོད་རྣོ་ངར་མི་ཟད་པའི་མདུང་རྣོན་གྱིས་མཚན་པའི་ཁྲ་བོའི་དར་ཆེན་སྤྲིན་ཕུང་ལྟར་གཡོ་བས་བསྟན་པའི་ཕྲིན་ལས་མཁའ་ཁྱབ་ཏུ་སྤེལ་ཞིང་། ནག་ཕྱོགས་ཕམ་པའི་གཏམ་སྙན་ལྷན་གཅིག་སྒྲོགས་པ་ཕས་རྒོལ་འབུམ་སྡེའི་གཤེད་དུ་འབབས་པའི་མཚལ་མདའ་གསེར་སྟོང་གིས་བསྐང་བའི་སྟག་རལ་གཡས་དང་། མཆོག་དཀར་གྱི་དབྱར་རྔ་འཁྱིལ་བའི་གཟིགས་ཤུབ་གཡོན་དུ་ཐོགས་པ། བསྟན་དགྲའི་ཚེ་བསོད་དུམ་བུ་གཏུབ་ཅིང་དགྲ་བགེགས་ཀྱི་ཁྲག་ཞག་གིས་སྦགས་པའི་མི་ཟད་གནམ་ལྕགས་ཀྱི་རལ་གྲི་ཤུབ་ནས་སྤག་པ་ཞབས་ལ་སྭག་ལྷྭམ་ནག་པོ་གསོལ་བ་འབྱུང་བཞི་དབང་དུ་བསྒྱུར་བའི་གཡུ་འབྲུག་མེ་འོད་ཐོག་གི་ཚྭ་ཚྭ་སྐར་ལྟར་འཁྲུགས་པའི་སྟེང་དུ་རྔམ་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཁོད་པ།”[24] ཞེས་པ་ལྟར། སྐུ་མདོག་ནག་པོ་དང་། ཨམ་གཙིགས་བསྡམས་པ། གནམ་ལྕགས་ཀྱི་ཁྲབ་རྨོག་གྱོན་པ། དར་འཕྲུ་ནག་པོ་བཙུགས་པ། ཕྱག་གཡས་སྡིག་མཛུབ་ཀྱི་རྩེ་མོར་གནམ་ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་འཁོར་བ། གཡོན་དུ་དར་མདུང་བཟུང་བ། འཁོར་གསུམ་བཏགས་པ། སྭག་ལྷག་ནག་པོ་གསོལ་བ། འབྲུག་ལ་ཞོན་པ་བཅས་ཡིན།
དྲུག། རབ་རྔེའི་སྤྲུལ་པ་དག་གི་ཆ་ལུགས།
དེ་ཡང་། གསོལ་ཆོག་ཕལ་ཆེར་ནང་རབ་རྔེའི་སྤྲུལ་པ་དང་། དེ་དག་གི་ཆ་བྱད་སྣ་ཚོགས་སུ་འཁོད་པ་ལས། 《གསོལ་མཆོད་བཀྲ་ཤིས་མཆོག་རྒྱས》སུ་བྱུང་བ་[25]གཞིར་བྱས། ཚིག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་བཀོད་ན་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། 1.ཕོ་རོག་བདུན་ཀླད་ལ་ལྡིང་བའི་གཡག་ཁམས་ནག་ཏུ་སྤྲུལ་པ། 2.སྐུ་མདོག་མཐིང་ནག་ལ་བེར་ནག་གྱོན་ཅིང་། མདུང་དང་བེ་ཅོན་ཐོགས་པ། དུང་རྨོག་ཕོད་བརྒྱན་གསོལ་ནས་གཡག་ལ་ཞོན་པ། 3.མི་དཀར་རྟ་དཀར་ལ་ཞོན་པ། ལེ་བརྒན་གྱི་ཐོད་བཅིང་དང་བེར་དཀར་གྱོན་པ། 4.སྐུ་མདོག་སྨུག་ནག་ལ་རྒྱ་བེར་ལྗང་ནག་གསོལ་བ། སྟག་ཞུ་རྩེ་གསུམ་རྒོད་འཕྲུས་བརྒྱན་པ་གསོལ་བ། རྩེ་ལྔ་དང་སྦ་དཀར་ལ་དར་དཀར་བཏགས་པ་བསྣམས་པ། 5.ཡུལ་གྱི་མི་ཆེན་དུ་སྤྲུལ་པ་སྟེ། སྤྱང་དཀར་གྱི་ཐུལ་པ་གྱོན་པ། སྦ་ལྕགས་བསྣམས་ཤིང་མི་ཐང་བདུན་གྱིས་ཞབས་འབྲིང་བྱེད་པ། 6.རྟ་ངང་དཀར་ཞོན་ཅིང་། གོས་དཀར་པོ་དང་ལེ་བརྒན་གྱི་ལ་ཐོད་བཅིང་བ། མདུང་རིང་དར་དཀར་ལྕེ་བརྒྱད་ཐོགས་པ། རང་འདྲ་སུམ་བརྒྱས་བསྐོར་བ། 7.ཆར་དུས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་སྟེ། སྐུ་མདོག་སྨུག་ནག་ཁྲབ་རྨོག་ཅན། རྩེ་གསུམ་དང་རལ་གྲི་ཕྱར་བ། འབྲུག་ལ་ཆིབས་པ། 8.སྟོན་དུས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་སྟེ། མཆོང་གི་མདོག་ལ་བེར་ཆེན་དང་སྦ་ཞུ་རྒོད་འཕྲུས་བརྒྱན་པ་གསོལ་བ། སྤུ་གྲི་དང་ལྕགས་ཟོར་ཐོགས་པ། ལྕགས་ཀྱི་རྟ་རྒོད་ཞོན་པ། 9.དགུན་དུས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་སྟེ། བྱུ་རུའི་མདོག་ལ་ཞགས་པ་དམར་པོ་དང་ནག་པོ་བསྣམས་པ། བྲ་ནག་རྟིང་དཀར་ཞོན་པ། 10.དམར་ནག་གི་མདོག་ལ་གནམ་ལྕགས་ཀྱི་ཐོག་མདའ་བསྣམས་པ་རྣམས་སོ།།
བདུན། རབ་རྔེའི་འཁོར་གཡོག་དང་དེ་དག་གི་ཆ་ལུགས།
- ཡབ་རྨ་རྒྱལ་སྤོམ་ར་ནི། “གསེར་གྱི་ཁྲབ་རྨོག་དར་བེར་གསོལ་བ། ཕྱག་གཡས་རྒྱལ་མཚན་དང་གཡོན་པའི་ནེའུ་ལེ་དགོས་འདོད་འབྱུང་བའི་ནོར་བུ་སྐྱུག་པ་འཛིན་པ། ལྷ་རྟ་ངང་སེར་ཆས་སྤྲས་ཀྱི་སྟེང་དུ་འགྱིངས་བ།”[26]
- སྲས་རྡོ་རྗེ་དགྲ་འདུལ་རྩལ་ནི། “ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་པའི་སྐུ་མདོག་ནག་པོ་སྡང་མིག་བསྒྲད་ཅིང་ཨམ་གཙིགས་བསྡམས་པ་གནམ་ལྕགས་ཀྱི་གོ་ཁྲབ་དང་དབུ་རྨོག་དར་འཕྲུའི་བརྒྱན་པ་གསོལ་ཞིང་། ཕྱག་གཡས་རེག་གཅོད་ཀྱི་རལ་གྲི་ཀླད་ལ་བསྐོར་ཞིང་། གཡོན་པའི་སྲབ་སྐྱོག་གིས་ཕྲིན་ལས་འདོད་དགུར་བསྒྱུར་བ་དང་ལྷན་གཅིག་ཏུ་འཕྲུལ་གྱི་ཞགས་པའི་ཉམས་པའི་སྐེ་ནས་འདྲེན་པ། གླིང་བཞི་ཡུད་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་རྟ་མཆོག་ནག་པོ་རླུང་གི་ཤུགས་ཅན་ལ་ཆིབས་པ”[27]འོ།།
- སྨན་བཙུན་བླ་མཚོ་སྐུ་རིང་ནི། “བུད་མེད་དམར་སྨུག་བེར་ནག་ཅན།། བ་དན་སྦ་གླིང་ཕྱག་ན་བསྣམས།། ཆིབས་སུ་དམར་ཆུང་མཚལ་མདངས་ཆིབས།། དབུ་ལ་སྦ་ཞུ་སྨུག་པོ་གསོལ།།”[28]བའོ།།
- སྨན་བཙུན་བླ་མཚོ་རོག་ཆེན་སྨན་རྒོད་ནི། “མཆོང་གི་བུད་མེད་མཛེས་མ་ལ།། བ་དན་སྦ་གླིང་ཕྱག་ན་བསྣམས།། ཆིབས་སུ་བྲ་སྨུག་གསལ་མདངས་ཆིབས།།”[29]པའོ།།
- སྨན་བཙུན་མཚོ་བཀྲ་མར་མེ་ནི། “བུད་མེད་དཀར་མོ་རྒྱན་ཆ་ཅན།། དར་མདུང་སྦ་གླིང་ཕྱག་ན་བསྣམས།། དར་དཀར་གོ་ཟུ་མཛེས་པ་ལ།། གཡུ་བྲན་སྟོང་གི་ཆ་ག་ཅན།། ཆིབས་སུ་རླུང་དང་ཐོག་སེར་ཆིབས།།”[30]པའོ།།
- སྨན་བཙུན་རོགས་ལྕམ་འཕར་མ་ནི། “ན་ཆུང་མཛེས་པའི་ཆ་བྱད་ཅན།། འཕྱོར་སྒེགས་ལྡེམ་པའི་རྣམ་པ་ཅན།། ཕྱག་ན་མེ་ལོང་མདའ་དར་བསྣམས།། སྣ་ཚོགས་རིན་ཆེན་རྒྱན་གྱིས་མཛེས།།”[31] པའོ།།
- “ནང་བློན་ཨ་མགོན་མིའུ་ཐུང་ནི།། མི་དཀར་མཛེས་པའི་ཆ་བྱད་ཅན།། ཕྱག་ན་མདུང་དར་སྲབ་སྐྱོག་བསྣམས།། དབུ་ལ་ཞྭ་དཀར་ཕོད་བརྒྱན་གསོལ།། རབ་བརྗིད་འཁོར་གསུམ་གློ་ལ་ཐོགས།། ཆིབས་སུ་ངང་དཀར་ཞུར་པོ་ཆིབས།།”[32]པའོ།།
- “གསང་བློན་ཇོ་བོ་གཏམ་རྒྱལ་ནི།། རབ་བརྗིད་སྐུ་མདོག་དམར་སྨུག་ལ།། ཕྱག་ན་སྦ་ལྕགས་དར་མདུང་བསྣམས།། དབུ་ལ་སྦད་ཞུ་སྨུག་པོ་གསོལ།། རབ་མཛེས་འཁོར་གསུམ་གློ་ལ་ཐོགས།། ཆིབས་སུ་མཚལ་བུ་རྟིང་དཀར་ཆིབས།།”[33]པའོ།།
- “ཕྱི་བློན་སྟག་ཤོད་རྔམས་པ་ནི།། ཟངས་ཀྱི་མི་དམར་བསེ་ཁྲབ་ཅན།། ཕྱག་ན་མདུང་དང་སྲབ་སྐྱོགས་བསྣམས།། དབུ་ལ་བསེ་རྨོག་ཕོད་རྒྱན་གསོལ།། ཆིབས་སུ་བཙན་རྟ་དམར་ཞུར་ཆིབས།།”[34]པའོ།།
- དམག་དཔོན་ཇག་པ་སྐྱ་བདུན་ནི། གཡུ། དུང་། ལྕགས། ཤེལ། བསེ། གསེར་གྱི་མི་ཕོ་རྣམས་ཏེ། “རང་རང་མདོག་མཚུངས་ཁྲབ་རྨོག་གསོལ།། ཆིབས་སུ་བྲ་ནག་རླུང་གཤོག་ཆིབས།།”[35]པའོ།།
གོང་དུ་དྲངས་པ་དག་ནི་ནང་འཁོར་གྱི་གྲས་ཡིན་ལ། “གཞན་ཡང་ཕྱི་ཡི་འཁོར་དུ། ཇོ་བོ་སྒོ་པད་མཆེད་བརྒྱད། དགེ་བསྙེན་ལྡག་ཟླ་རི་བཀྲ། གནས་བདག་ཀླུ་དབང་རིན་ཆེན། རྫོང་ནམས་ལྷ་བོན་སྐུ་གཤེན། འཇམ་རྒྱལ་སྲིད་པ་གསལ་བྱེད། ཝ་ཕེ་ཐེའུ་རང་རྐང་གཅིག། རག་ནེ་སྲོག་ལེན་བཙན་རྒོད།”[36] སོགས་དང་། “ཤར་ཕྱོགས་མི་དཀར་རྟ་དཀར་ཞོན་པ་སྟོང་།། ནུབ་ཏུ་གཉན་དམག་མི་ནག་རྟ་ནག་སྟོང་།། བྱང་དུ་གཉེན་རྒྱལ་རྒྱོགས་ཆེན་གདོང་ར་ནི།། མི་ཁྲ་རྟ་ཁྲ་རང་འདྲ་སྟོང་གིས་བསྐོར།། གཉེན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རྨ་རྒྱལ་སྤོམ་ར་ཡང་།། འཁོར་དང་བཅས་ནས་ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱབ་བསྟེན་བྱེད།། ཡང་འཁོར་ལྷ་དམག་ཀླུ་དམག་དུ་མ་གཡོ།།”[37]བར་བཤད། དེ་ལས་གཞན། “གཡས་སུ་དུང་གི་ལྷ་གཡག་འཇིགས་པ་བདུན།། གཡོན་དུ་དུང་སེང་སྟག་གཟིག་དོམ་དང་དྲེད།། སྤྱང་སྔོན་གླད་ལ་ལྕགས་ཀྱི་བྱ་ཁྲ་བདུན།། མཁའ་ལ་གཡུ་འབྲུག་མེ་ལྕེ་འབབ་པ་བདུན།།”[38]སོགས་ཡོད་པའོ།།
བརྒྱད། མཇུག་བསྡུ་བ།
མདོར་ན། བོད་ཀྱི་ལྷ་སྲུང་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་རབ་རྔེ་སོགས་གང་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་དག་ལ་མཆོད་བསྟོད་བྱེད་པའི་སྲོལ་ནི། སྤྱི་ཚོགས་དངོས་ཀྱི་ནང་གི་དོན་བྱ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པས། རབ་རྔེ་དང་འབྲེལ་བའི་གསོལ་ཆོག་འདི་དག་ལས་མཐོང་བ་ནི། གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ཡ་ཐོག་བོད་ཀྱི་འཚོ་བ་ནས་བཟུང་། དུས་སྐབས་སོ་སོར་དངོས་སུ་བྱུང་བའི་མི་སྣ་དང་། དད་མོས། ཤེས་རིག། ལག་རྩལ། འཚོ་བ། བསམ་བློ་སོགས་ཀྱི་ངོ་བ་དང་འགྱུར་བ་མཐོང་ཐུབ་པ་སྟེ། དཔེར་ན། གོང་དུ་དྲངས་པ་བཞིན། “ཆར་ཆུའི་རྒྱུན་བཞིན་རིང་བའི་མདུང་རྣོན་པོ།། ཁྲ་བོའི་དར་ཆེན་སྤྲིན་ཕུང་གཡོ་བའི་འགྲམ།། ལྕེ་བརྒྱད་གློག་གི་ལྕེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་འདི།། ནགས་ཕྱོགས་ཕམ་པའི་གཏམ་སྙན་ལྷན་ཅིག་པ།།” ཞེས་དང་། “ཤར་ཕྱོགས་མི་དཀར་རྟ་དཀར་ཞོན་པ་སྟོང་།། ནུབ་ཏུ་གཉན་དམག་མི་ནག་རྟ་ནག་སྟོང་།།” ཞེས་སོགས་ཟེར་ཡོང་དུས། རུ་རྟ་དང་རུ་དར། ཕྱི་བློན་དང་ནང་བློན་སོགས་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་དམག་གི་རུ་སྒྲིག་སྟངས་ཀྱི་རྣམ་པ་དག་ཀྱང་མིག་ལམ་དུ་འཆར་བར་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། འདི་དག་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་བ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ཆོས་ལུགས། ཤེས་རིག་གང་གི་ཆ་ནས་བལྟས་ཀྱང་སྣང་མེད་དུ་སྐྱུར་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད་སྙམ།
གུས་པའི་རྩོམ་ཡིག་འདི་ནི། ཡིག་ཆ་དག་གཙོ་བོར་བཟུང་སྟེ་དཔྱད་པ་བཏང་ནས་བྲིས་པ་ཡིན་ལ། གཞན་རབ་རྔེ་དང་འབྲེལ་བའི་རི་མོ་རྣམས་སུ་ནི། གོང་དུ་བཤད་པའི་ཆ་ལུགས་དག་ལ་མ་གཏོགས་པ་ཡང་འགའ་རེ་མཐོང་རྒྱུ་འདུག་མོད། རི་མོ་དེ་དག་གི་ཁུངས་ཅི་འདྲ་ཡིན་པའི་ཐད་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་གཞན་གང་ཡང་མ་རྙེད་སྟབས་ཟུར་དུ་ལུས་ཡོད་པས། རྗེས་ནས་འདི་དག་གི་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལུགས་ཐུགས་འཇག་གནང་བར་འཚལ།
དཔྱད་ཡིག་དང་ཞབས་མཆན།
[1] དབྱི་ཆེན་རབ་རྔེའི་མཚན་གྱི་རྣམས་གྲངས་ལ། དབྱི་ཆེན་རབ་སྡེ། དབྱི་ཆེན་རབ་རྔེ། དམག་དཔོན་དབྱི་རྒྱལ། དབྱི་རྒྱལ་རིན་ཆེན། དམག་དཔོན་དགྲ་འདུལ་དབང་ཕྱུག་སོགས་ཡོད་ལ། འདིར《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》དུ་འཁོད་པ་བཞིན་རབ་རྔེ་ཞེས་བྲིས་ཡོད།
[2] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས114པ།
[3] བོད་རིག་པ་དྲྭ་ཚིགས། https://bodrigpa.org/archives/3275
[4] 《ཁུ་བྱུག་སྔོན་མའི་སྒྲ་དབྱངས》 བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017ལོའི་པར་གཞི། པར་ངོས218པ།
[5] 《ཁུ་བྱུག་སྔོན་མའི་སྒྲ་དབྱངས》པར་ངོས230པར་གསལ།
[6] 《ཁུ་བྱུག་སྔོན་མའི་སྒྲ་དབྱངས》པར་ངོས289པར་གསལ།
[7] 《ཁུ་བྱུག་སྔོན་མའི་སྒྲ་དབྱངས》 བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017ལོའི་པར་གཞི། པར་ངོས218པ།
[8] རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་མཛད་པའི་འདོན་དཔེ་སྣ་རིང་།
[9] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས112པ།
[10] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས548པ།
[11] རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་མཛད་པའི་འདོན་དཔེ་སྣ་རིང་།
[12] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས108—113བར།
[13] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》 གོང་དང་མཚུངས། ལྡེབ་ངོས114པ།
[14] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》 གོང་དང་མཚུངས། ལྡེབ་ངོས115པ།
[15] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས133པ།
[16] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས155པ།
[17] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས155པ།
[18] 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》 དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་མཛད། དེབ་སྟོད་ཆ། ལྡེབ་ངོས188པ།
[19] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས138པ།
[20] 《མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་ཀརྨ་ཆགས་མེད་ཀྱི་གསུང་འབུམ་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་བང་མཛོད》 ཀརྨ་ཆགས་མེད་ཀྱིས་མཛད། གནས་མདོ་གསང་སྔགས་ཆོས་འཕེལ་གླིང་གི་དཔེ་ཚོགས། པོད་གཉིས་པ། ཁ༽ ལྡེབ་ངོས29པ།
[21] 《བཀའ་སྲུང་གསང་བ་ཀུན་འདུས་ཀྱི་ལས་བྱང་ཁྲག་མཚོ་ཁོལ་མ་བཞུགས་སོ》 སྟག་ཤམ་ནུས་ལྡན་རྡོ་རྗེས་མཛད། འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས797པ།
[22] 《གཏེར་ཆེན་རྩ་གསུམ་གླིང་པའི་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བཞུགས་སོ》 རྩ་གསུམ་གླིང་པ་སོགས་ཀྱིས་མཛད། གློག་རྡུལ་དེབ། ལྡེབ་ངོས200པ།
[23] 《བསང་བརྔན་འདོད་རྒུའི་རྒྱ་མཚོ》 མཆོག་གྱུར་གླིང་པའི་གཏེར་མ། འདོན་དཔེ་བྲིས་མ།
[24] 《རི་ཆེ་རྗེ་དྲུང་འཕྲིན་ལས་བྱམས་པ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ》 རྗེ་དྲུང་བྱམས་པ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་མཛད། གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ༼ཧྲཱི༔༽ ལྡེབ་ངོས733པ།
[25] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས555པ།
[26] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་110པ།
[27] 《རི་ཆེ་རྗེ་དྲུང་འཕྲིན་ལས་བྱམས་པ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ》 རྗེ་དྲུང་བྱམས་པ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་མཛད། གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ༼ཧྲཱི༔༽ ལྡེབ་ངོས737པ།
[28]《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་117-119པ།
[30] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་117-119པ།
[31]《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་117-119པ།
[32]《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་117-119པ།
[33]《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་117-119པ།
[34]《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་117-119པ།
[35] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་117-119པ།
[36] 《རི་ཆེ་རྗེ་དྲུང་འཕྲིན་ལས་བྱམས་པ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ》 རྗེ་དྲུང་བྱམས་པ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་མཛད། གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ༼ཧྲཱི༔༽ ལྡེབ་ངོས738པ།
[37]《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་117-119པ།
[38] 《སྟག་ལུང་བསང་ཆེན》འདོན་བསྒྲིགས་གླེགས་བམ་བྲིས་མ། ལྡེབ་ངོས་561པ།
– – – – –
