སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་ནམ།

ནང་དོན་གནད་བསྡུས། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ནི། བོན་གྱི་བསྟན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཇི་བཞིན། འོག་མིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཏེ། མི་མཇེད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་རྣམ་པར་བྱོན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད། འོན་ཀྱང་། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་གཤེན་རབ་མི་བོས་སྟོན་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་སྤྱོད་བསྟན་པ་མཐོང་རྒྱུ་མེད་ཅིང་། དིང་རབས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་སྡིངས་ཆར། དེ་ལྟར་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པར་མ་ཟད། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དངོས་སུ་བྱུང་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་མིན་སོགས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་ཅི་རིགས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་ཡང་། ཁོང་གི་འཁྲུངས་ཡུལ་དང་། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས་སོགས་ལ་ད་བར་ངོས་འཛིན་གཅིག་གྱུར་བྱུང་མེད་པ་དང་། ཁོང་གི་བཀའ་ཡིན་པར་གྲགས་པ་རྣམས་ཀྱང་། བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད། བྱུང་རབས་ལོ་ཚིགས་སོགས་གང་ནས་དཔྱད་ཞིབ་བགྱིས་ཀྱང་། བཀའ་ཡིན་པ་ལས་མ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཁུངས་བཙན་པ་སོགས། བསྐྱར་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་དོན་མང་པོ་ཡོད། འདིར་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དང་། དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང་། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས། གཉན་འབུམ། སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་སོགས། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཡིན་ངེས་པའི་དཔེ་རྙིང་ཁག་ཅིག་དང་། དུས་རབས་བཅུ་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་མཛད་རྣམ་དུ་གྲགས་པ། མདོ་འདུས་སོགས་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཁོ་ན་དཔྱད་གཞིར་བཟུང་སྟེ། ཡིག་ཆ་གཤིབ་བསྡུར་སོགས་འགྲེལ་བརྗོད་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གཙོ་བོར་སྤྱད་ནས། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ནི་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་དུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་གང་དེ། གཏམ་རྒྱུད་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་ཁྲོད། རབ་བཏགས་ཀྱི་ས་བོན་དུ་བཞག་ཅིང་། དེ་ལ་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་འཁྱོག་བརྗོད་བྱས་ཏེ་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ནང་བཞིན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དངོས་སུ་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་གྲུབ་དོན་བཏོན་ཡོད།

གནད་ཚིག །གཤེན་རབ་མྱི་བོ། ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ། སྲིད་པའི་བོན། གཏོ་པ།

སྔོན་གླེང་།

མིག་སྔར་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་སུ། གཤེན་རབ་མྱི་བོའི་མཚན་འཁོད་པའི་ཡིག་ཆ་རྙིང་པ་ཁག་ཅིག་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། བོད་རིག་པའི་ཉམས་ཞིབ་པ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་ལྟར་ན། དཔེ་རྙིང་འདི་དག་ལས་ཕལ་ཆེ་བ་དུས་རབས་བཅུ་པའི་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཡིན་པར་ངེས། ཡིག་ཆ་འདི་དག་ལ་ཐུན་མོང་གི་མིང་ཞིག་བཏགས་པ་ནི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་ཞེས་པ་དེ་རེད། སྐབས་སུ་བབས་པའི་བོན་ཞེས་པ་འདི། བོན་ལ་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། གདོད་མའི་བོན་ནམ། སྲིད་པའི་བོན་ལ་གོ་དགོས་པར་ངེས།རྒྱུ་མཚན་ནི། སྤྱི་བམ་གྱིས་བཤད་ན་ཡིག་ཆ་འདི་དག་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་ལྟ་གྲུབ་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་རྩ་བ་ནས་ཐེབས་མེད། ཡིག་ཆ་འདི་དག་ནི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ས་ཕུག་དང་། འབུམ་པ་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་གབ་པ་དང་། སྦས་པ་མངོན་དུ་ཕྱུང་བ་ཡིན་སྟབས། གཏེར་སྟོན་པ་དང་། བོན་འབྱུང་མཁན་པོ། ཆོས་འབྱུང་མཁན་པོ་སོགས་ཀྱིས་སོ་སོའི་ཞེ་འདོད་ཀྱི་ཚོན་རྩི་བྱུག་ཐུབ་མེད། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་དེ་དག་ནི། ཏུན་ཧོང་བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་དང་། དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང་། གཉན་འབུམ། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས། སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་བཅས་རེད། དཔེ་རྙིང་དེ་དག་གི་གཏམ་རྒྱུད་ཁྲོད་དུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི། བོན་གྱི་གཏོ་པ་ཞིག་དང་། གྲོང་ཆོག་པ་ཞིག་ནས། མིའི་རྗེ་བོ་དང་། བོན་ལྷའི་ངོ་བོ་རུ་སྣང་བརྙན་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།

གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་འཁོད་པའི་ཡིག་ཆ་རིགས་གཅིག་ནི། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཡིན་པ་དང་། ཡིག་ཆ་དེ་དག་ནི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ་ཤ་སྟག་ཡིན། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི་སངས་རྒྱས་ཤིག་དང་། སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འཁྱོག་བརྗོད་དང་རྒྱས་སྤྲོས་ཀྱིས་བྲིས་ཡོད། གཤམ་དུ་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་རིགས་གཉིས་སུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མྱི་བོའི་སྐོར་གཤིབ་བསྡུར་དང་གཏོ་པ་ཞིག་ཇི་ལྟར་སྟོན་པ་དང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།

དང་པོ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ།[1]

ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་དུ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་མཁོད་པའི་ཡིག་ཆ་གྲངས་ལྔ་ཡོད། དེ་ལས་ཡིག་ཆ་ཨང་རྟགས། P.T.1068 ཅན་ལ་བསྡོམས་པས་ཡིག་ཕྲེང་ ༡༣༡ ཡོད་ཅིང་། ཡིག་ཆ་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་བ་འདིར་དྲངས་ན། “87མྱིང་པོ་དྲལ་པོས་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་དུར་ཤེན་གྱི་རྨ་ར་[2]88དང་གཤེན་ཚ་ལུང་སྒྲ་གསུམ་ཞིག་གཉེརདེ་། ལྪམ་སྐྱི་ཉག་ཅིག་གི་དབུ་སྐྲ་89གནམ་དུ་ཡེར་སྲོ་ཤིག་ནི་ལྷགས་གྱིས་མ་མཆིསྣ་པ་ལ་གནོད་ཇི་མཆིས། བོན་90ལ། ག་བྱད་ཅི་མཆིས་ཤེས་བགྱིསྣ་ཕ་དུར་གཤེན་རྨ་ར་དང་གཤེན་རབ་མྱི་པོ་དང་གཤེན་91ཚ་ལུང་སྐྲ་གསུཾ་གྱི་མཆིད་ནས་བོང་ལ་གཐོད་མཆིས་གཤེན་ལ། དཔྱད་མཆིས”[3]ཞེས་གསལ།

ཡིག་ཆའི་ནང་དོན་ནི་དམར་མཆོད་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་སྟེ། གཏམ་རྒྱུད་དེར་ཡུལ་སྐྱི་རོ་ལྗང་སྔོན་གྱི་སྐྱི་རྗེ་རྨང་པོ་[4]དང་བཙུན་མོ་སྲོ་ཟའི་བུ་མོ་གཉིས་ལ་སྲས་མིང་པོ་དྲལ་པོ་སྐྱི་པྱུག་གི་འཇོན་པ་དང་། སྲིང་མོ་ལྕམ་མོ་སྐྱི་ནམ་ཉག་ཅིག་མ་གཉིས་སྐྱེས། མིང་སྲིང་གཉིས་ནར་མ་སོན་པར་སྐྱི་བདག་བཙུན་མོ་གྲོངས། སྐྱི་རྗེ་རྨང་པོས་རྔེགས་བཟའ་གང་རགས་མ་ཞིག་བཙུན་མོར་བསུས། དེས་མིང་སྲིང་གཉིས་ལ་སྡང་སྟེ་ལྟོ་གོས་ཀྱིས་མནར་བ་དང་། ནམ་ཞིག་མིང་པོ་དྲལ་པོ་ཡུལ་གཞན་དུ་རི་དྭགས་རྔོན་པར་སོང་བའི་ཚེ། སྲིང་མོར་ཕག་འཚོ་བར་བསྐུལ་བས་ངལ་དུས་ཀྱིས་སྐྲ་གྱེན་དུ་ཟིངས། ལུས་ཤིག་སྲོས་གང་སྟེ་གྲོངས། མིང་པོ་དྲལ་པོ་རྔོན་ནས་སླར་འཁོར་བ་ན། སྲིང་མོ་གྲོངས་པར། གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་། དུར་གཤེན་རྨ་ར། གཤེན་ཚ་ལུང་སྒྲ་གསུམ་གདན་དྲངས་ཏེ། ཤི་བོའི་འདས་མཆོད་མཛོ་མོ་ཞིག་བསད་དེ་དམར་མཆོད་ཕུལ་བ་དང་། གཏོ་དང་འདུར་གྱི་ཆོ་ག་བགྱིས་པའི་ཚུལ་འཁོད་ཡོད།

ཡིག་ཆ་དེར་ཡུལ་གྱི་མིང་ཞིག་གསལ་བ་ནི་སྐྱིད་རོ་ལྗང་སྔོན་དང་། རྗེ་བོའི་མཚན་ཞིག་གསལ་ནི་སྐྱི་རྗེ་རྨང་པོ་སྟེ། ཡུལ་སྐྱིད་རོ་ལྗང་སྔོན་ནི་དབུས་ལྷ་སའི་སྐྱིད་ཆུའི་གཞུང་རྒྱུད་ཡིན་པ་དང་། རྗེ་སྐྱི་རྗེ་རྨང་པོ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྗེ་བོ་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས། དེས་ན་གཤེན་རབ་མི་བོ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་དེ་ཙམ་ན། ལྷ་སའི་སྐྱིད་ཆུའི་གཞུང་རྒྱུད་དུ་གྲོང་ཆོག་ལ་ཕེབས་ཀྱིན་ཡོད་པ་གསལ་པོ་རེད། གཞན་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་གྱི་སྔོན་དུ་ཕ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཅིག་སྦྱར་ཡོད། སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཕ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་ཕ་མཚོན་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་མ་ཡིན་པར། དེ་ནི་གཏོ་དང་འདུར་གྱི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་ལས། བློ་འདྲི་ས་ལྟ་བུའི་གནས་བབས་མཚོན་པའི་ཆེ་བསྟོད་ཀྱི་མིང་བརྡ་ཞིག་དང་།[5] ཕ་ནི་བོན་གྱི་བདག་པོའམ། སྐྱབས་དང་མགོན་ལ་གོ་བ་དང་།[6] ཕ་ནི་བོན་དང་། བླ་མ་དང་། དགེ་རྒན་ལ་འཇུག་ཚུལ། དེ་བཞིན་ཕ་ནི་ཆོ་ལོ་དང་གུས་མིང་ཡིན་ཚུལ་སོགས།[7] ཉམས་ཞིབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འགྲེལ་བརྗོད་སྣ་ཚོགས་བྱེད།  འོན་ཀྱང་། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་དུ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དུར་གཤེན་རྨ་ད་དང་། བྱ་བ་ཐན་ངར། མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་སོགས་གཤེན་གཞན་ལའང་ཕ་ཞེས་པའི་ཁྱད་ཚིག་སྦྱར་ཡོད་པས། མིང་བརྡ་དེ་ཙམ་གྱིས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི་གཤེན་རབ་གཞན་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་དང་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བསྒྲུབ་ཐུབ་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད་སྙམ།

ཡིག་ཆ་ཨང་རྟགས། P.T.1134 ཅན་ལ་བསྡོམས་པས་ཡིག་ཕྲེང་༢༩༧ཡོད་ཅིང་། ཡིག་ཆ་འདིར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་བའི་མ་ཡིག་འདིར་དྲངས་ན། “61 དུར: ཤེན: རྨ: ང: དང་།གཤེན: རབས: རབ: མྱི: བོ: དང: སྐར: ཤེན།ཐེའུ: བཞུག: དང: པྱུགས: སྤོ: མ: ཉེ: དུ: ཁྱེད: གྱང་: 62གྲོངས: རྗེས: གྲོངས: གིས: མྱེད: གྲུགས: གིས: མེད: འཔན: གྀ: ནི: བུ: གྲོངསོ: ཁྲུང: ཁྲུ: ནི: སྒོང: རྟོལྡ། 63རྣོའི: ནི: གཞུ: ཆག: གིས: པྱི: སྒོ: ནི: གཟིགས: ཤིག: ར: སྐྲོམ: ལུག: སྒྲོམ: གྱིས: ནི: བསྒྲོམས: གཤིན: །64སྒྲོམ: མར: བར: ནི: བཅུག: སྟེ: མཏོ: ལ: འང: མྱི: འདའ: དམའ: རབ: གྱང: མྱི: འབོག: གོ།པ: དུར: ཤེན: རྨ: ང: ན: དྔ 65གཤེན།རབ: མྱི།བོ: གཉིས: གྱིས་སེ: མོ: ནྀ: བགྲོད: ལེགས: ཏེ: གྲུ: བཞི: ནི: བགྲོད: ལེགས: ཏེ:  རྗེ: གྲལ: ནྀ: མཏོ: 66ཡང་: སླེབས: ཤ: རྩི: ནྀ: གདའ: ཡང་།མནབས།ད: རུང: ནི: ད: ཅུང་།དུ: བཤོས: གྱི: ནི།ལྷ: ས: ན: མ: གྲོངས: ནི: བཤོ 67ས: གྱི: རབས།སོ།།”[8]ཞེས་གསལ།

ཡིག་ཆའི་ནང་དོན་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོ་སོགས་ཀྱིས་མི་གྲོངས་པའི་རྗེས་སུ་དུར་ཆོག་དང་། འདུར་གྱི་ཆོ་ག་བགྱིས་པའི་ཚུལ་འཁོད་ཡོད་ཅིང་། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དོན་ལ་གཞིགས་ན། སྐབས་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་། དུར་གཤེན་རྨ་ང་། སྐར་གཤེན་ཐེའུ་བཞུག །གཤེན་པྱུགས་པོ་ཉེ་དུ་མ་སོགས་ཀྱིས་མི་གྲོངས་པའི་རྗེས་སུ་སྐར་དཔྱད་བལྟས་ཤིང་། དུར་ས་བཙལ། དུར་སྒམ་བཟོས། བེམ་རོ་དུར་འཇུག་བྱས་པ་སོགས་དུར་ཆོག་དང་། གཏོ་དང་འདུར་གྱི་ཆོ་ག་བསྒྲུབས་པར་གསལ། བོན་གཤེན་ཚོས་ཆོ་ག་སྒྲུབ་སྐབས། སྲོག་ཆག་གང་རུང་བསད་དེ་དམར་མཆོད་འབུལ་བ་ནི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་སྟེ། དེ་ལས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་བོན་ནི་འཚེ་བ་ཆོས་སུ་སྨྲ་བ་དང་དམར་མཆོད་འབུལ་བའི་དད་མོས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་གསལ་པོ་རེད་སྙམ།

ཡིག་ཆ་ཨང་རྟགས། P.T.1136 ཅན་ལ་བསྡོམས་པས་ཡིག་ཕྲེང་ ༦༠ ཡོད་ཅིང་། ཡིག་ཆ་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་བའི་མ་ཡིག་འདིར་དྲངས་ན། “51ཕ་ཡབ་རྩང་ཧོ་དེའི་ཧོས་བདག་དང་དྲལ་སྨྲ་བོན་ཟིང་སྐྱེས་ཀྱིས། །ཕ་གཤེན་རབས་ཀྱི་མྱི་བོའི་སྙན་དུ་གསོལ་ཏེ། མྱི་ངན་52བུ་འི་བུ་མོ་ལྕམ་ལྷོ་རྒྱལ་གྱི་བྱང་མི་ཚུན་ནི་།རྩི་དག་གནགགིས་འགེགསྟེ་གུམ་ན་། ད་རྩི་དག་གནག་ཆིག་དགྲོལ་འཚལ་ཞེས་བགྱིས་ན། ཕ་གཤེན་53རབས་ཀྱི་མྱི་བོའི་ཞལ་ནས། རྩི་དག་གནག་པོ་ནི་གྲི་དགྲོལ་མྱི་འཚལ།བྱ་གཤེན་འཇོན་མོས་དགྲོལ་འཚལ་ཞེས་གསུང་ན་འོ་ན་བྱ་གཤེན་འཇོན་མོ་ཞིག་54བྱ་བོན་བང་པ་བང་རེག་ཅིག་གཉེར་དུ་བཏང་ན་ཡང་བྱ་གཤེན་འཇོན་མོ་མ་ཁུགས་ནས་སྐྱིན་པོ་རུ་ཐོག་རྗེ་ཞིག་བྱ་གཤེན་འཇོན་མོ་55གཉེར་དུ་བཏང་ན་། བྱ་གཤེན་འཇོན་མོ་ཞི་ཁུགསྟེ་མཆིས་ནས་བྱ་གཤེན་འཇོན་མོ་འིས་འགེག་ལུག་ནག་པོ་དང་འགེག་ར་རྒྱ་བོ་ཞིག་རྒྱུསུ་བརྒྱུས་56ནས། ནུབ་གསུཾ་བོན་གཤེན་བོན་དུ་བསྒྱེརད་ན་སང་འགི་ནམ་ནངས་ན་འགེག་ལུག་ནང་པོ་དང་འགེག་ར་རྒྱ་བོ་ལ་བདུད་དགུ་ནི་བདུད་དུ་བོར་ཞིང་57མཆིས། །ལྕམ་ལྷོ་རྒྱལ་བྱང་མོ་ཙུན་གྱི་མགུལ་ནས། །རྩི་དག་གནག་ཆིག་གྲོལ་ཆིང་མཆིསྟེ་ཞལ་མདངས་དཀར་ནི་སླ་རེ་འོད་དེ་ཞལ་དང་58བཞད་པ་ལྟ་ཞིང་བཞུགས་ནས། ཡབ་རྩབ་ཧོ་དེའི་ཧོས་བདག་གིས་ཤིད་དུ་ནི་གཏང་འཚལ་འབྲང་དུ་ནི་གཟུགས་འཚལ་ཞེས་གསུངས་”[9]ཞེས་གསལ།

ཡིག་ཆའི་ནང་དོན་ནི་གཏམ་རྒྱུད་མི་འདྲ་བ་ཚན་པ་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ། དེས་ལས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་མཁོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ནི། ཡུལ་ཆབ་ཀྱི་ཡ་བགོ་ན་རྩང་ཧོ་དེའི་ཧོས་བདག་བྱ་བ་ཞིག་དང་། ཡུམ་གཤེན་ཟའི་གྱི་མེད་མ་བཤོས་པ་ལས། མིང་སྲིང་གཉིས་སྐྱེས། སྲིང་མོའི་མིང་ལྕམ་ལྷོ་རྒྱལ་གྱི་བྱང་མོ་ཙུན་བཏགས། ཕྱིས་སུ་ལྕམ་ལྷོ་རྒྱལ་བྱང་མོ་ཙུན། གུ་གེའི་རྗེ་བོ་རྐང་ཕྲན་ལ་གཉེན་གཏམ་སྟེ། གུ་གེའི་རྗེ་བོས་གཉེ་བོ་མི་བརྒྱ་རྟ་བརྒྱ་བཏང་། འོན་ཀྱང་། ལྕམ་ལྷོ་རྒྱལ་བྱང་མོ་ཙུན་གྱིས་མཆིད་ནས། གུ་གེ་ཡུལ་ཐག་རིང་བ་དང་། གུ་གེའི་རྗེ་བོ་རྐང་ཕྲན་འདྲིས་ཀྱིན་སྡང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པར་བསྙད་དེ། བག་མར་འགྲོ་མ་འདོད་པར་ལྕེབས་པ་དང་། ཡབ་རྩང་ཧོ་དེའི་ཧོས་བདག་གིས་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལ་ལྕེབ་ཐག་དགྲོལ་རོགས་ཞུས། གཤེན་རབ་མི་བོས་ལྕེབ་ཐག་དགྲོལ་མ་ནུས་པར། བྱ་གཤེན་འཇོན་མོས་ནུབ་གསུམ་ལ་ཆོ་ག་བགྱིས་ཏེ་ལྕེབ་ཐག་བཀྲོལ་བའི་སྐོར་འཁོད།

གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དོན་ལས། གཤེན་རབ་མི་བོས་ལྕེབ་ཐག་དགྲོལ་བའི་ལས་ཆོག་སྒྲུབ་མ་ནུས་པར། བྱ་གཤེན་འཇོན་མོ་གདན་དྲངས་པ་དང་། བྱ་གཤེན་འཇོན་མོས་ལུག་ནག་པོ་གཅིག །ར་རྒྱ་བོ་ཞིག་དམར་མཆོད་ཕུལ་ཏེ། ནུབ་གསུམ་ལ་བོན་ཆོག་བགྱིས་ནས་ལྕེབ་ཐག་བཀྲོལ་བར་གསལ། གལ་ཏེ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་འཁོད་པ་ལྟར། གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག་དང་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཡིན་ན། ཁོང་གིས་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་པའི་བོན་ཆོག་ཅིག་མེད་དགོས་མོད། འོན་ཀྱང་། གོང་གི་གཏམ་རྒྱུད་དེས་གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི་བོན་ཆོག་ཐམས་ཅད་མཁས་པ་དང་། བོན་ཆོག་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་ནུས་མཁན་ཞིག་མ་ཡིན་པ་གསལ་འདོན་བྱས་འདུག །

ཤོག་དྲིལ་ཨང་རྟགས། P.T.1194 ཅན་ལ་ཡིག་ཕྲེང་ ༧༧ ཡོད་ཅིང་། ཤོག་དྲིལ་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་བས་འདིར་དྲངས་ན། “5ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་དུར་ཤེན་རྨ་ད་དང་སྒལ་གཤེ་གཤེན་ཐོའུ་ཡུག་ཞལ་ན་རེ”ཞེས་དང་། “16ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་དུར་ཤེན་རྨ་དའི་ཞལ། གཡང་ངོ་རྩ་ཁྱོད་ཀྱི་17བུ+ + ནི་བུའི་སྐྱིན་བ་རླག་གི་ནི་ཆབམ་འོ་འབའ་འབའ་ནི་བོས་ཤིང་སོངཤིག”ཅེས་དང་། “39ཕ་བྱ་བ་ཐན་ངར་གྱིས་བྱ་སྙི་ནི་གསྩང་མྱི་གསཙང་ནི་འོག་དུ་ཞུགསོ་སྨྱེ་40ཁྱི་སྨྱོ་ཁྱི་རོ་བམ་བ་ནི་སྟེང་དུ་བོར་བྱ་སྙི་ནི་གསྩང་བྲེས་སོ་རྒོད་ཐང་ཀར་ནག་ཐང་སེར་གསུ41མ་ནེ་རུ་བཀུམ་སྟེ་རྒོད་གཤོག་གཡས་ཀྱི་གུང་རུ་བླངས་སྟེ་ཐན་གཤིན་ཐན་གྱི་ཐན་དུ་ཡང་མ་42རུང་ངོ་གནམ་དུ་ཡར་ཀྱིས་མ་མཆིསོ་གཤོག་ལ་འོ་མཉན་ཏོ་རྒོད་ཀྱིས་གཡས་གཤོག་གི་འོག་རུ་བླངས་ 43 སྟེ་ཐན་གཤིན་དུ་བགྱི་ཤིས་བགྱིས་ན།གཤིན་ཐན་དུ་མ་རུང་ལྷའི་གཤོག་དུ་ཡར་གྱིས་མ་མཆིས་སོ”[10]ཞེས་གསལ།

ནང་དོན་ནི་གཤེད་འདུལ་བའི་ཆོ་གའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་སྟེ། བུ་ཐེ་ཞོན་ནེ་ཞོན་གྱི་མ་གྲོངས་པ་ན། མ་བུ་ཤི་གསོན་གཉིས་(ཤེད)གཤེད་མ་མཐུན་པས། མ་ཤི་བོས་བུ་ལ་འཚེ་བ་ན། གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་། དུར་གཤེན་རྨ་ད། སྒལ་གཤེད་གཤེན་ཐོའུ་ཡུག །བྱ་བ་ཐན་ངར་བཅས་ནས་རྒོད་ཐང་དཀར། ཐང་ནག །ཐང་སེར་གསུམ་བསད་ནས་དམར་མཆོད་ཕུལ་ཞིང་། གཤེད་འདུལ་བའི་ཆོ་ག་བགྱིས་པའི་ཚུལ་འཁོད་པ་དང་། ཡིག་ཆ་འདིར་གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་། བྱ་བ་ཐན་ངར་གཉིས་ཀའི་མཚན་མགོར་ཕ་ཞེས་པའི་ཁྱད་ཚིག་སྦྱར་ཡོད།

ཤོག་དྲིལ་ཨང་རྟགས། P.T.1289 འདི་ཅན་ལ་ཡིག་ཕྲེང་ ༧༢ ཡོད་ཅིང་། ཡིག་ཆ་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་ཐེངས་གཅིག་བྱུང་བ་འདིར་དྲངས་ན། “71ཕ་ཕ་སེ་གཤེགས་ན་གཤེན་རབས་ཀྱི་མྱྀ་བོ་ཕ་སེ་གཤེགས། 72གཤང་དྲིལ་ཆེན་ན་ཕྱག་མ་གཡོན་ན་སྣམས།གཤོག་ཐེ་ར་ཐེར་བུ་ནྀ་ཕྱག་མ་གཡས་ན་སྣམས།ཤྀ་ནི་བཱིདུར་རླག་ནི་ཚོལ།མྱྀ་གཤྀན་ནི་གཤེན་ཀྱིས་སདོ”[11]ཞེས་གསལ།

ཡིག་ཆ་དེར་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་མཇུག་མི་ཚང་ཡང་། ནང་དོན་ནི་འདི་འདྲ་ཞིག་སྟེ། ཡུལ་དང་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བཀྲ་ན། རྗེ་དང་ད་དང་སྐྱེ་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད། ནམ་ཞིག་རྗེ་དང་ད་དང་སྐྱེ་བྱང་ཀ་སྣམ་བརྒྱད་[12]དུ་རི་དྭགས་རྔོན་དུ་ཆས་པ་ན། སྲིན་ཞ་མོ་དགུ་ལྕོགས་མོས་རྗེ་དང་ད་དང་སྐྱེ་བཀྲོངས། རྗེ་དང་ད་དང་སྐྱེའི་ཇོ་མོ་ཚོག་སྣམ་ཟའི་སྣམ་ཁྲིད་མས་གཤེན་རབ་མི་བོ་གདན་དྲངས་ཚུལ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་རེད། གཏམ་རྒྱུད་མཇུག་མི་ཚང་བས་གཤེན་རབ་མི་བོས་ཅི་བགྱིས་པ་ཐག་བཅད་དེ་བཤད་མི་ཐུབ། འོན་ཀྱང་། ཡིག་ཆ་གཞན་གྱི་ནང་དོན་ལ་གཞིགས་ན། ཁོང་གིས་སྐབས་དེར་ཡང་གཤིན་འདེབས་པ་དང་དུར་གྱི་ཆོ་ག་བགྱིས་པར་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཆོག་སྙམ། འོན་ཀྱང་། ཀུན་གྱིས་མཐོང་གསལ་ལྟར། ཤོག་དྲིལ་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་རྣམ་པའམ་ཆ་ལུགས་ཟུར་ཙམ་ཞིག་གསལ་ཡོད་པ་སྟེ། གཤེན་རབ་མི་བོའི་ཕྱག་གཡོན་པར་གཤང་དྲིལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐོགས་ཤིང་། ཕྱག་གཡས་པར་གཤོག་ཐེ་ར་ཐེར་བུ་ཞིག་བསྣམས་པར་བྲིས་ཡོད། འདི་ནི་ད་ཡོད་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་ནས། གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་གསལ་བའི་ཡིག་ཆ་སྔ་ཤོས་དེ་ཡིན་སྲིད་ལ། གཤེན་རབ་མི་བོ་གྲོང་ཆོག་པའི་སྣང་བརྙན་འདི་ནི། ཕྱིས་སུ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆའི་ནང་འབྲི་བཞེངས་བྱས་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་དང་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་ཡིན་པ་རེད།

དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་དུ་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་དུ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་འཁོད་པའི་ཡིག་ཆ་གྲངས་གཅིག་ཡོད། དེ་ནི་ཤོག་དྲིལ་ཨང་རྟགས། IO. 731r ཅན་དེ་རེད།[13] ཤོག་དྲིལ་དེར་ཡིག་ཕྲེང་ ༩༣ ཡོད་ཅིང་། གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་ཐེངས་གཅིག་བྱུང་བ་འདིར་དྲངས་ན། “ད་རེ་ཤིག་རེ་ཤིག་ན་མྱི་རྨ་བུ་ལྡམ་84ཤད་ནི་གནམ་ནས་ནི་བདུབ་སྟེ་སྡུད་ག་ནི་བལ་ནས་བཆད་། །ས་ལས་སྲི་ལང་སྟེ་ཆགས། 85སྒྲོགས་ནི་སྲིན་གྱིས་བཁྲོལ་ཏེ་རྗེ་ནི་དཔན་ཏེ་ན་ནོངས་གཡུ་ནི་བཟང་གྲུགས་རྗེ་བྲོངས་ནི་གནམ་ 86ལས་གྲོངས་གཡུ་གྲུགས་ནི་དབུ་ལས་གྲུགས། རྗེ་དཕན་ཏེ་ན་ནི་ནོངས་སྡུག་སྟེ་ནི་རླག་གྱིས་  87མྱེད་ནས། །ཕ་གཤེན་རབས་མྱི་བོ་དད་དུར་གཤེན་རྨ་དད་བས་ལ་ནི་རྒྱལ་སྐོས་ལུང་དུ་ནི་ 88བཆས། སྟེ་གཤིན་སྟེ་ཉེར་བུ་ནི་བཆས་རྟན་བང་ཁོད་མོ་ནི་བཁོད་དེ་བཟང་སེ་ལ་བསགསྟེ། 89ས་ནི་གྲལ་དུ་དངར་ཏེ། །དོ་མ་སྙིང་དགས་སུ་ནུ་ཁུ་རྨང་དར་འིས་ཆབ་གང་ནི་ལ་རུ་བགྱི། ཡང་ 90བ་ནི་རབ་ཏུ་སྦོགསྟེ། །རྗེ་གྲལ་ནི་མཐོ་གཉེར་བྱང་རྩྀ་ནི་གད་མནབ། མཚུངས་དང་ནི་ 91མཚུངས་མཉམས་དང་ནི་མཉམསོ། །གན་འྀ་ནི་པུལ་བྱུངོ་དའི་ནི་ལ་བསགསོ”[14]ཞེས་གསལ།

ཡིག་ཆའི་ནང་དོན་ནི་རྟ་དང་འབྲོང་འཐབས་པའི་བསྡུས་བརྗོད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་མཇུག་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་། དུར་གཤེན་རྨ་ད་གཉིས་ཀྱིས་སྲི་བཏུལ་ཅིང་། དུར་ས་བཙལ་བ་དང་། ཕུང་པོ་དུར་སྦས་བྱེད་པ་སོགས་དུར་མཆོད་ཀྱི་ཆོ་ག་བསྒྲུབས་པ་གསལ། གོང་གི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་དག་ཏུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་སོགས་ཀྱིས་གཤེད་འདུལ་བ་དང་། གཏོ་དང་འདུར་གྱི་ཆོ་ག་བསྒྲུབས་པ། སྲི་འདུལ་བ། དུར་མཆོད་དང་དུར་ལས་བྱེད་པ། བོན་ཆོག་དེ་དག་སྒྲུབ་སྐབས་སེམས་ཅན་སྣ་ཚོགས་བསད་དེ་དམར་མཆོད་ཕུལ་བའི་ཚུལ་མ་གཏོགས། ལྟ་གྲུབ་དང་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ནི་ཏིལ་འབྲུ་ཙམ་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པར་མ་ཟད། དགེ་སྡིག་དང་ལས་འབྲས་ཀྱི་སྐད་ཆའང་ཟུར་ཙམ་མི་གསལ་བ་ལ་གཞིགས་ན། དོན་ངོ་མའི་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི་མི་སྣ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་བསྒྲུབས་པའི་བོན་ནི་དད་མོས་ཀྱི་རིགས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་ཟུར་བལྟས་ལེབ་མཐོང་དུ་སོང་འདུག་སྙམ་མོ།།

དེས་ན། འགའ་ཞིག་གིས་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་ཡོད་ན་ཡོད་པ་དང་། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་མེད་ན་མེད་པ་ལྟ་བུའི་ལོག་རྟོགས་ཀྱིས། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་བྱུང་ཡོད་སྟེ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་འཁོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱུང་རྒྱལ་དུ་སྨྲ་བ་དག་ལ་བཤད་པ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཅེས་པའི་མཚན་ནི་མ་བྱུང་ཞིང་། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་མཚན་བྱུང་ཡང་། དེ་གཉིས་ཁྱད་པར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་སུ་ལའང་གསལ་ལ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་གཤེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་ནི་དུས་སྐབས་དེའི་གཤེན་རབ་གཞན་དང་མཚུངས་པར། ཕུང་པོ་དུར་འཇུག་བྱེད་པ་སོགས་དུར་གྱི་ཆོ་ག་དང་། གཤེད་དང་སྲི་འདུལ་བ་སོགས་འདུར་གྱི་ཆོ་ག །ནད་པའི་ཆེད་དུ་གཏོ་དང་དཔྱད་ཀྱི་ཆོ་ག་སྒྲུབ་པ་སོགས། མདོར་ན། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་ག་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་པའི་གྲོང་ཆོག་པ་ཞིག་གམ། གཏོ་པ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། ཁོང་ཆོས་ལུགས་ཤིག་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་པ། སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཡིན་པ། བོན་གྱི་འཁོར་ལོ་སྐོར་བ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དང་འགྲེལ་བརྗོད་གཏན་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པར་མ་ཟད། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་དང་། ལས་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག།། དགེ་སྡིག །ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སོགས་ཀྱི་དོན་ནི་ལྟ་ཅི། ཐ་ན་མིང་བརྡ་ཙམ་ཡང་གོ་རྒྱུ་མེད་པ་དེས། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི། གཡུང་དྲུང་བོན་ཟེར་བ་དང་འབྲེལ་བ་རྩ་བ་ནས་མེད་པར་ངེས་སོ།།

གཉིས་པ། དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ཀྱི་གཤེན་རབ་མི་བོ།[15]

དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ཀྱི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་དེ་དག་ནི། བརྗོད་བྱའི་ཆ་ནས། གནག་རབས་དང་།[16] རྣེལ་དྲི་འདུལ་ཐབས། ཤ་རུ་ཤུལ་སྟོན། སྨད་དཔྱད་ཀྱི་སྐོར་བཅས་སྡེ་ཚན་བཞི་རུ་འདུས་ཤིང་། དེ་ལས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྐོར་འཁོད་པ་ནི་གནག་རབས་ཡིན་པ་དང་། གནག་རབས་སུ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་སྔ་ཕྱི་ཐེངས་བཅུ་གཉིས་བྱུང་།

གནག་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་འཁོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་སྔ་ཕྱི་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། གཏམ་རྒྱུད་སྔ་མའི་མ་ཡིག་ངོ་མ་འདིར་དྲངས་ན། “ལྟས་ངན་རྒྱལ་པོ་ཞལ་ན་རེ། །གནམ་གྱི་ཡ་བླ་རྒུང་གྱི་ཡ་སྟེངས་ན། རྗེ་ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་ལ། བདུད་དང་ལྟས་ངན་བསྡོངས་ལ། །ལོ་གསུམ་གྱི་དཔྱ་བླང་། སྙིང་གསུམ་གྱི་རྣལ་བླང་། དེ་སྐད་བགྱིས་པ་ལ། རྗེ་ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་ལ། །ཁྱྀམ་ཕྱྀ་ན་རྒྱ་ཅྀག་འཁོར། བདུད་ཀྱི་རྐྱ་ཅིག་འཁོར། །ལྟག་ཕྱི་ན་རྨག་ཅིག་བབ། ལྟས་ངན་གྱི་རྨག་ཅིག་བབ། །གནམ་གྱི་བོན་མོ་སྡིང་ང་སྡྀང་ལོམ་དང་། ས་འྀ་བོན་འབྱོ་ར་འབྱོར་འཇོང་གཉིས་ཀྱིས། །ཤེལ་ཀྱི་མོ་རྡེའུ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉྀས་ལ། །གཏོ་དང་མོ་བགྱིས་ན། བདུད་དང་ལྟས་ངན་བབ། །གཤེན་བཞི་སྤྱན་དྲང་འཚལ། གླུད་བཞི་གཏང་བར་བཟང་། །བདུད་བོན་དྲེང་ནག་ཆུ་ལྕགས་དང་། ཐར་བོན་དྲུ་སྐྱོལ་དང་། །གླུད་བོན་ངག་སྙན་དང་། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་བཞི། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་གྱིས། གཤེན་བཞི་སྤྱན་དྲངས་སོ། རྔན་དུ་བ་ཕུལ། ཡས་སུ་གསེར་དྲངས་སོ། །”[17]ཞེས། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་གིས་གཤེན་རབ་མི་བོ་སོགས་གཤེན་བཞི་གཏོ་ཆོག་བསྒྲུབ་པར་གདན་དྲངས་པའི་ཚུལ་འཁོད་པ་དང་།

དེ་ནས་གཤེན་རབ་མི་བོས་གླུད་གཏོང་ཚུལ་འཁོད་པ་ནི། “ཡང་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་འིས། །སྐུ་ལས་བྱོལ་ཅིག་གཏང་བ་དང་། ཐར་ལུག་ཡང་ངས་བཟུང་། བདུད་ལ་ཡོར་མོའི་གོང་དུ། བྱོལ་ཆ་སྣ་རྒུ་དང་། །ཐར་ལུག་ཡང་གངས་ཀྱི་ཁོང་ནས་སྙྀང་ཕྱུང་སྟེ། །བདུད་དར་མཐྀང་ནག་ཏུ་དྲིལ་དེ། །ཕྱི་འི་རྒྱན་དུ་དར་དང་ཟབ། ནང་གྱི་རྒྱན་དུ་གསེར་དང་གཡུ། །མྱི་སྙིང་འཕར་བ་དང་། ལུག་སྙིང་འཕར་བ་བརྗེ་རུ། །ལུག་སྙིང་འཕར་བ་ནྀ་དར་ཀར་གྱི་རྒུ་ལྡོང་གྱི་ནང་དུ་གསལ། །གདས་མ་སུ་གདས་ན། བདུད་ཀྱི་སྤྱང་ངར་འདས། །བདུད་ཀྱིས་གཟིགས་པ་ལ། གསེར་གྱི་གཏུན་བུ་རྒྱན་དུ་བཅུག་པ་དྲའ། །ཡབ་བླ་བདུད་མཉེས་ནས། རྗེ་ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་གྱི། མྱི་སྙིང་འཕར་བ་དང་། །ལུག་སྙིང་དུ་བརྗེས་དེ་ཕན་ནོ། །ཡང་གཉན་ཤ་ལྟག་པ་དེ། ཕས་དྲེང་ནྀ་ཚུས་དྲེང་ན། །དྲེང་གྱི་སྒོ་མོ་ལས། །ལུག་ཀྱྀ་ལྟག་པ་སྒོ་མོ་ལས་བྱོལ། །གཉན་ཤ་ལྟག་པ་ལ་མཚེ་དང་ཉུངས་ཀྱིས་བསྔགས། གླས་དང་གླུད་ཀྱིས་བླུས། །ལུས་ཀྱི་ལྟག་པ་འིས། །མྱི་འི་ལྟག་པ་བླུས། །བྱོལ་ཤ་ལག་ངར་ལ། ཕས་ངར་ཚུས་ངར་ན། འབྲོང་ལྟར་ངར་ལ་བྱོལ། །བྱོལ་ཤ་དཔུང་པ་འིས། དཔུང་ནྀ་ཚུས་དཔུང་ན། གྲ་དཔུང་གཡས་ལ་བྱོལ། གྲའ་དང་བགགས་ལ་བྱོལ། །ཕར་རྩིབ་ཚུར་རྩིབ་ན་རྩིབ་གྱི་གུང་རུ་ལས་བྱོལ། །སྨན་ཤ་བཞུག་དོ་དང་། བདུད་ཟན་ཁར་ཐབས་ལ། །བྱོལ་གྱི་ནི་སྒོ་བཞི་བཏོད། ལྷོ་སྐུར་མོན་སྐུར་ནང་དུ་གསལ། །ཤེན་རབ་མྱི་བོ་འིས་ཕྱག་རྒྱ་འོལ་གྱིས་བཏབ། །ཤུལ་གྱི་ཁྲི་མདོར་བྱོལ་དེ་བོར། གནའ་སུ་འི་བྱོལ་ན། རྗེ་ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་ཀྱི་བྱོལ།”[18]ཞེས་སོ།།

ཡིག་ཆའི་ནང་དོན་བསྡུས་འབྲི་བགྱིས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། བདུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཤེ་ལེ་རུ་ཚེ་དང་། ལྟས་ངན་གྱི་རྒྱལ་པོ་གང་པར་གེ་བེར་གཉིས་བསྡོངས་ཏེ། གནམ་ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་ལས་ལོ་གསུམ་དཔྱ་དང་། སྙིང་གསུམ་གྱི་རྣལ་ལེན་པར་བགྲོས་ནས། བདུད་དང་ལྟས་ངན་གྱི་དམག་བབས་པ་དང་། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་གིས་གནམ་གྱི་བོན་མོ་སྡིང་ང་སྡིང་ལོམ་དང་། སའི་བོན་མོ་འབྱོ་ར་འབྱོར་འཇོང་གཉིས་ལ་ཅི་དྲགས་ཞུས་པ་ན། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་མོ་བཏབ་པས། བདུད་དང་ལྟས་ངན་བབས། གཤེན་བཞི་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། གླུད་བཞི་གཏང་ན་བཟང་བར་བཤད། དེ་ནས་བདུད་བོན་དྲེང་ནག་ཆུ་ལྕགས་དང་། ཐར་བོན་དྲུ་སྐྱོལ་དང་། གླུད་བོན་ངག་སྙན་དང་། གཤེན་རབ་མི་བོ་བཞི་གདན་དྲངས་ཏེ་གླུད་བརྫངས་པས། བདུད་དང་ལྟས་ངན་གྱི་གནོད་པ་བཟློགས་ཤིང་། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་བསླུ་ཐུབ་པར་བཤད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན།

བདུད་དང་ལྟས་ངན་བཟློག་པའི་རབས་སམ་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ལས། ང་ཚོས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི། གཤེན་རབ་མི་བོ་གྲོང་ཆོག་ཏུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་མཁན་ནི། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཨ་མྱེ་ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་ཡིན་པ་སྟེ། དེས་གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཨ་མྱེའི་དུས་རབས་ཀྱི་མི་ཡིན་པ་གསལ་འདོན་བྱས་པར་མ་ཟད། གཤེན་རབ་མི་བོས་དངོས་སུ་ལུག་གི་ཁོག་ནས་སྙིང་བཏོན་ཏེ། ལུག་སྙིང་འཕར་བཞིན་པ་དེ། དར་མཐིང་ནག་ཅིག་ཏུ་གསེར་གཡུ་དང་མཉམ་དུ་དྲིལ་ནས། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་གི་སྙིང་གི་ཚབ་ཏུ། བདུད་ལ་གླུད་དུ་བརྫངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་ལུག་གི་ལྟག་པ་དང་། ལག་ངར། སྨད་ཤ་བཅས་བྱོལ་དུ་བཏང་བའི་སྣང་ཚུལ་ལས། དུས་སྐབས་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོས་སྲོག་ཆག་དངོས་སུ་བསད་དེ་དམར་མཆོད་འབུལ་གྱི་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་གསལ་འདོན་བྱས་འདུག །

གཏམ་རྒྱུད་ཕྱི་མའི་མ་ཡིག་ངོ་མ་དྲངས་ན། “སྨྲ་ཐེན་པའི་མཆིད་ནས། །ཕ གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ། །གཏོ་དང་དཔྱད་བགྱིས་སམ། །མོ་དང་མཚུངས་བགྱིས་སམ། གཞེན་རབ་ཞལ་ན་རེ། །མྱི་ཁོ་བོ་ལོ། །གཏོ་དང་དཔྱད་མཆིས། །མོ་དང་མཚུངས་བགྱིས་ནས་མཆིས་སྟེ།”ཞེས་དང་། “གཤེན་རབ་མྱི་བོའི་གསས་རྟ་དྲོ་བཞུར་ནྀ་སྒས་བསྟད་དེ། །དར་གྱི་རལ་ག་རྀང་ལ་གསོལ། །རྔ་དྀང་ཆེན་དྀང་དྲགས་རྒྱབ་ལ་ཁུར། གཤང་ཁྲྀ་ལོ་སྐད་སྙན་མཆན་དུ་གསལ། །ལྷ་བོ་དྲོངས་ཡང་བྱེ་ལ་དྲོངས། འགམ་ཡང་བྱེ་ལ་འམ། བདུར་ཡང་བྱེ་ལ་བདུར། བརྒྱུགས་ཡང་བྱེ་ལ་བརྒྱུགས། །འོལ་ཕུ་གཡང་གང་ན། །འོལ་ཕུ་ལུང་རྀངས་ན། །འོལ་ཕུག་རྒ་དང་འོལ་གྱི་སྤང་བཟངས་ན། །སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷས་[19]དེ་ན་བཞུགས་དེ། གཤེན་རབ་མྱི་བོས་ཕྱག་མ་དུད་ཀྱིས་བཙལ། །སླེ་བ་འོང་གྱིས་བླངས་སྟེ། །བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཞལ་ནས། །ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་གར་རུ་གཤགས། །དེ་སྐད་བགྱིས་པ་ལ། །གཤེན་རབ་ཞལ་ན་རེ།”ཞེས་པ་ནས།  “བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་དང་། །གཤེན་རབ་མྱི་བོ་འིས། ནང་གསུམ་གཏོ་རུ་བཙུགས། །ནུབ་གསུམ་དཔྱད་དུ་དཔྱད་ནས། །དོ་ཚོར་དོ་མ་ཚོར། དཔྱད་ཀྱི་དོ་ཚོར་དོ་ཚོར། །”ཞེས་དང་། “ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་དང་། མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་དང་། །གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་། ནུབ་གསུམ་གཏོ་འིས་ཚོར། །ནང་གསུམ་དཔྱད་ཀྱིས་ཚོར། །སྟོང་དང་གླུད་དུ་ནྀ། །སྤྲ་མྱི་བོ་ལག་རིངས་དང་། །བདུད་ལུག་ཡོར་བ་དང་། །བྱད་དཀར་ཐོ་ལོ་དང་། བ་འབྲྀ་གཡས་པ་ལ། །བསེ་མདུང་མར་བོ་བཏགས། བ་འབྲྀ་གཡོན་པ་ལ། གཡུ་སྦྲུད་སྔོན་པོ་བདགས། །བཟང་དར་སྣ་ཆོ་རྒུ་ཟ་བུག་མཚོན་དང་བཅུས་བརྒྱན་དེ། །རྒྱན་ཕུར་ཕུར་དེ། སྐྱེས་པ་རྨག་ལ་ཆས་པ་དྲའ། །མདའ་རྒྱུད་སྨྱུག་མ་རེ་རེ་ནྀ། །མཛོ་རྟ་རེ་རེ་ཁལ་དང་ཆས་པར་སྤྲུལ། །བྱ་སྤུ་དང་འཕན་དང་ཆས་པ་ནྀ། མཛོ་རྟ་རེ་རེ་ཁལ་དང་ཆས་པར་སྤྲུལ།”ཞེས་པ་ནས། “སྟོང་ཐང་དེ་ལྟར་བཅད་དོ། །སྨྲ་ཐེན་བས་ཀླུ་བསད་པའི་སྟོང་ཁོར་རོ། །ཕ་བོན་གྱི་གླུད་ཡང་། སྟོང་རི་ཡང་དེ་ནས་བྱུང་ཞིང་བསྲིད་དོ།”[20]ཞེས་སོ།།

གཏམ་རྒྱུད་ཕྱི་མའི་ནང་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུལ་སྨྲ་ཡུལ་ཐང་བརྒྱད་བྱ་བ་ན། རྗེ་ཡབ་སྨྲ་རྒན་ཐང་པོ་དང་། ཡུམ་སྨྲ་བདག་བཙུན་མོ་གཉིས་ལ། སྲས་མིང་པོ་དྲལ་པོ་སྨྲ་ཐེན་པ་དང་། སྲིང་མོ་སྨྲ་ལྕམ་སི་ལེ་མ་ཞེས་བུ་ཕོ་བུ་མོ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། མིང་པོ་ལུང་པའི་ཕུ་ལ་རྟ་འཚོ་ཞིང་དམག་སྐྱོང་གིན་འདུག་པ་ན། སྲིང་མོ་སྨྲ་ལྕམ་སི་ལེ་མས་ཉིན་པར་ཞིང་ཁར་མ་ཡུར། མཚན་མོར་ཞིང་ཁར་ཆུ་མ་དྲངས་པར་ཀླུ་རབ་བཟང་ཏོ་རེ་ཞེས་པའི་སྐྱེས་པ་ཞིག་དང་འགྲོགས་ཏེ་འདུག་པ། བྲན་མོས་མིང་པོ་སྨྲ་ཐེན་པ་ལ་ཞུས་པས། སྨྲ་ཐེན་པ་ཁྲོས་ཏེ། ཀླུ་རབ་བཟང་ཏོ་ཏེ་རལ་གྲིས་བཀྲོངས། སྤུར་དོང་འདོམ་དགུ་བྲུས་ཏེ་སྦས་སོ། །དེ་ནས་ཡབ་ཀླུ་རྗེ་ཟིང་བརྩན་གྱིས་བུ་ཀླུ་རབ་བཟང་ཏོ་རེ་གང་སར་བཙལ་ཡང་རྙེད་དུ་མེད་པ་ན། སྨྲ་ཐེན་པས་ལྷ་བཙན་བས་དང་རྗེ་ལ། ཀླུ་རྗེ་ཟིང་བརྩན་གྱི་བུ་ཁོས་བསད་ཚུལ་བཤད། དེ་ཀླུ་རྗེ་ཟིང་བརྩན་གྱིས་ཐོས་ཏེ། ཀླུ་རྗེ་ཟིང་བརྩན་དང་། སྨྲ་ཐེན་པ་འཐབས་པས། སྨྲ་ཐེན་པས་འགྲན་མ་ནུས་པར་བྲོས། དེ་ནས་ལྷས་གཟུ་དཔང་བགྱིས་ཏེ། སྨྲ་ཐེན་པས་ཀླུ་རབ་བཟང་ཏོ་རེ་བསད་པའི་སྟོང་དུ། སྲང་བདུན་འབུམ་བདུན་ཁྲི་འཇལ་དགོས་པར་བཤད་ཀྱང་། སྨྲ་ཐེན་པས་མ་ཉན་པས། ཀླུ་རྗེ་ཟིང་བརྩན་གྱིས་བདུད་དང་ལྟས་ངན་དང་ཡི་དྭགས་བཅས་བསྡོངས་ཏེ་དམག་དྲངས་ནས། སྨྲ་ཐེན་པ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ལ་ཁད་དུ་གྱུར་པ་ན། སྨྲ་ཐེན་པས་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལ་གཏོ་དང་དཔྱད་མཛད་པར་ཞུས་ཤིང་། གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་། བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་གཉིས་ཀྱིས་གཏོ་དང་དཔྱད་བགྱིས་ཀྱང་ཟློག་པར་མ་ནུས། དེ་ནས་གནམ་གྱི་བོན་པོ་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་གདན་དྲངས། མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་དང་། བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས། གཤེན་རབ་མི་བོ་གསུམ་གྱིས་ནང་གསུམ་ནུབ་གསུམ་དུ་གཏོ་དང་དཔྱད་ཀྱི་ཆོ་ག་བགྱིས་ཏེ། སྤྲ་མི་ལག་རིང་སོགས་སྲོག་ཆག་མང་པོ་ཞིག་གླུད་དུ་བརྫངས་ནས། སྨྲ་ཐེན་པས་ཀླུ་བསད་པའི་སྟོང་འཇལ་བའི་ཚུལ་རེད།

གཏམ་རྒྱུད་དེ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་ཤེས་རྟོགས་དགོས་པའི་གནད་དོན་གསུམ་འདུག །གཅིག་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོས་གཤེན་རབ་བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའི་བྱུང་བ་དེ་རེད། དེས་ཅི་ཞིག་གསལ་བཤད་བྱས་པ་རེད་ཟེར་ན། དུས་སྐབས་དེའི་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གནས་བབས་གསལ་འདོན་བྱས་པ་རེད། བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལས་གནས་རིམ་མཐོ་བ་དང་། གཏོ་དཔྱད་ལ་མཁས་པ། ནུས་པ་ཆེ་བ། གཤེན་རབ་མི་བོས་ཀྱང་ཕྱག་འཚལ་དགོས་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་པ་ཞིག་རེད། གཉིས་པ་ནི། བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་དང་། གཤེན་རབ་མི་བོ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོ་དང་དཔྱད་བགྱིས་ཀྱང་མ་ཕན་པར། གནམ་གྱི་བོན་པོ་ཕ་མོས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་ཟེར་བ་ཞིག་གདན་དགོས་བྱུང་བ་དེ་རེད། དེས་ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་རེད་ཟེར་ན། བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཀྱང་དུས་སྐབས་དེའི་གཤེན་གྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་མ་ཡིན་པར་ཁོང་གི་གོང་ན་མོས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་ཞེས་པ། སྒྱུ་ཆེ་ལ་འཕྲུལ་དྲག་པ། གཏོ་ལ་མཁས་པ། དཔྱད་རྣོ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་གསལ་སྟོན་བྱས་པ་རེད། དེས་དུས་སྐབས་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལས་ཀྱང་། གཏོ་དཔྱད་སོགས་བོན་ཆོག་ལ་མཁས་ཤིང་ནུས་པ་ཆེ་བའི་གཤེན་རབ་གཞན་དུ་མ་ཡོད་པའི་དོན་དངོས་གསལ་བཤད་བྱས་པ་རེད། གལ་ཏེ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་འཁོད་པ་ནང་བཞིན། གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་ན། ཁོང་གིས་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་པའི་བོན་ཆོག་ཅིག་ཡོད་རྒྱུ་མ་རེད་ལ། སྟོན་པ་ཞིག་གིས་རང་གི་འཁོར་ལ་ཕྱག་འཚལ་མཁན་ཞིག་འཇིག་རྟེན་ན་སྲིད་རྒྱུ་མ་རེད། གནད་དོན་གསུམ་པ་ནི། གཏམ་རྒྱུད་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་ཐུང་ཐུང་ཞིག་ཞིབ་འབྲི་བྱས་ཡོད་པ་དེ་རེད། གཏམ་རྒྱུད་དེར་གཤེན་རབ་མི་བོས་ལུས་ལ་རལ་ག་རིང་པོ་ཞིག་གྱོན། རྔ་ཆེན་ཞིག་རྒྱབ་ཏུ་ཁུར། གཤང་དྲིལ་ཞིག་མཆན་འོག་ཏུ་བཅུག །རྟ་དྲོ་བོ་ཞིག་ཞོན་ནས་ཡོང་བའི་སྣང་བརྙན་དེ་རེད། འདི་ནི་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར། གཤེན་རབ་མི་བའི་གཟུགས་རྣམ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པ་ཞིབ་ཚགས་ཤོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། གཟུགས་རྣམ་དེ་ལས་ཀྱང་། ཁོང་གནའ་མྱི་གྲོང་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་རྣམ་པ་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་ཞིག་མཐོང་ཐུབ། འདི་ནི་ཕྱིས་སུ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གཟུགས་རྣམ། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཟུགས་བྱད་ལ་དཔེ་བལྟས་ཏེ་ལད་འབྲི་བྱས་པ་དང་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་རེད། གཞན་གཏམ་རྒྱུད་དེར་འོལ་ཕུ་ལུང་རིངས་ཞེས་པའི་མིང་ཞིག་ཐོན་པ་ནི། གཤེན་རབ་མི་བོ་འཁྲུངས་ཡུལ་དུ་གྲགས་པའི་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ཡིན་པ་འདྲ། འདི་ཡང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དཔྱད་གཞི་སྔ་ཤོས་མིན་ནམ་སྙམ་ཞིང་། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་སུའང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་གི་སྐོར་འཁོད་པ་གཤམ་དུ་ཅུང་ཟད་བྲིས་ཡོད།[21]

དེས་ན། དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ཀྱི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི། སྔར་བཞིན་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་ག་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་གྲོང་ཆོག་པ་ཞིག་དང་གཏོ་པ་ཞིག་གི་གནས་བབས་ཐོག་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཡིག་ཆ་འདིར་གཤེན་རབ་མི་བོས་དངོས་སུ་ལུག་བསད་དེ། ལུག་སྙིང་སོགས་གླུད་དུ་བརྫངས་ཚུལ་གསལ་པོར་བྲིས་པས། ཁོང་གིས་དམར་མཆོད་འབུལ་གྱི་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་ཁ་གསལ་དུ་སོང་ཡོད་པ་དང་། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་གིས་གཤེན་རབ་མི་བོ་གདན་དྲངས་ཚུལ་འཁོད་པས། ཁོང་གཉིས་དུས་རབས་གཅིག་གི་མི་ཡིན་པའི་རྣམ་པ་མངོན་ཞིང་། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་ནི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཨ་མྱེ་ཡིན་པ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པས། འདི་ནི་ང་ཚོས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་དུས་རབས་གཏན་འབེབས་བྱེད་པ་ལ་མཁོ་བའི་དཔྱད་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད་སྙམ།

གསུམ་པ། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་[22]སུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ།

སྲིད་པ་སྤྱི་སྐོང་སྣང་སྲིད་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་ཡིག་ཆར། གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་དངོས་སུ་ཐེངས་གཉིས་ལས་མ་བྱུང་ཡང་། མདོས་ཆོག་གི་མགོ་ནས་མཇུག་བར་གྱི་ནང་དོན་རྣམས་གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་དམ་པོར་འབྲེལ་ནས་ཡོད། སྤྱིར་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་རྩ་བའི་ནང་དོན་ནི། མདོས་ཆས་བསང་སྦྱང་དང་། ལྷ་ཚོགས་སྤྱན་འདྲེན། བསང་གཏོང་བ། མདོས་སྐོང་། སྐོང་བཤགས། དགོངས་གསོལ་སོགས་མདོས་ཆོག་གི་རིམ་པ་ཁག་ཅིག་གིས་གྲུབ་ཅིང་།  རིམ་པ་དེའི་ཁྲོད་ནས་ང་ཚོར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་འགའ་ཤས་ཤིག་མཁོ་སྤྲོད་དང་གསལ་འདོན་བྱས་ཡོད།

འདིར་གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་འབྲེལ་བའི་མ་ཡིག་ངོ་མ་དྲངས་ན། ལྷ་ཚོགས་སྤྱན་འདྲེན་གྱི་རིམ་པར། “བསྭོ་ཡ་ཀི་སྐྱིད་པོ་ཡུལ། ཉམས་དགའ་བག་རེ་བྲོ། ཆུ་རྒྱལ་བཞི་འདུས་མགོ རི་རྒྱལ་ཏི་སེ་མདུན། མཚོ་རྒྱལ་མ་པང་འགྲམ། འོལ་ལུང་གཡུ་ཡི་མཁར། བཞུགས་གནས་ངོ་རེ་མཚར། དེ་འདྲ་སྐུ་མཁར་ན། སི་བཞུགས་སུ་མི་བཞུགས། བཞུགས་པ་གཤེན་གྱི་ལྷ། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཆེ། སྐུ་དྭངས་དུར་བདར་འདྲ། འཛུམ་མདངས་མེར་རེ་རེ། སྐུ་གཏོས་རི་ལས་བརྗིད། མུ་མཐིང་རལ་པ་ནི། དམུ་འོད་འཁྱུགས་སེ་འཁྱུགས། སྐུ་ལ་ཅི་གསོལ་ན། རྒོད་ཐུལ་ལྷམས་སེ་ལྷམས། གཞའ་ཡི་སྨད་གཡོགས་ལ། བྱིན་རླབས་ཐིབས་སེ་འཐིབས། ཕྱག་ན་ཅི་བསྣམས་ན། སྲིད་པའི་སྒྲོམ་བུ་བསྣམས། གཞིགས་པ་ཅི་ཆེ་སྟེ། གཤེན་རབ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། བཞུགས་པ་ཅི་ཆེ་སྟེ། ཀློང་ན་མཉམ་པར་བཞུགས། གདན་ནི་ཅི་ཆེ་སྟེ། གཞའ་འོད་ཐིག་ལེའི་གདན།”[23]ཞེས་གསལ།

ང་ཚོས་མཐོང་གསལ་ལྟར། ཚན་པ་དེར་གནད་དོན་གཉིས་གསལ་འདོན་བྱས་ཡོད། དང་པོ། གཤེན་རབ་མི་བོའི་འཁྲུངས་ཡུལ་དུ་གྲགས་པའི་འོལ་མོ་ལུང་རིང་གི་སྐོར་རེད། འདིར་ཡུལ་སྐྱིད་པོ་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ནི། གཤེན་རབ་མི་བོའི་བཞུགས་གནས་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང་ཆུ་བོ་བཞི་འདུས་པའི་མགོ། གངས་ཏི་སེའི་མདུན། མཚོ་མ་ཕམ་གྱི་འགྲམ། བོད་ཡུལ་སྟོད་མངའ་རིས་སུ་ཡོད་པ་གསལ་བ་ལས། འདིར་འོལ་མོ་ལུང་རིང་སྟག་གཟིག་(ཏ་ཟིག)ཏུ་ཡོད་པའི་སྐད་ཆ་མེད། ཡིག་ཆ་འདི་ནི་ད་བར་ལག་སོན་བྱུང་བའི་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་ནས། འོལ་མོ་ལུང་རིང་གི་ཕྱོགས་གསལ་སྟོན་བྱེད་པའི་ཡིག་ཆ་ཐོག་མའི་གྲས་སུ་བགྲངས་ཆོག །གཉིས་པ། གཤེན་རབ་མི་བོའི་གཟུགས་རྣམ་ཞིབ་འབྲི་བགྱིས་པ་དེ་རེད། འདིར་གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི། ཤ་མདོག་དཀར་ཞིང་ཞལ་ངོར་འཛུམ་མདངས་ལྡན་པ། གཟུགས་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་དབུ་སྐྲ་རལ་པ་ཁྱུགས་སེ་ཡོད་པ། སྐུ་སྟོད་དུ་རྒོད་ཐུལ་གྱི་སྟོད་གོས་གསོལ་བ། སྐུ་སྨད་པ་ལ་ཚོན་མདངས་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་སྨད་གཡོག་གྱོན་ཞིང་། ཕྱག་ཏུ་སྒྲོམ་བུ་ཞིག་བསྣམས་ཏེ། ཚོན་མདངས་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་གདན་ལ་བཞུགས་ཡོད། གསོན་ཉམས་དོད་པོའི་སྣང་བརྙན་འདི་ནི། གཤེན་རབ་མི་བོའི་གཟུགས་རྣམ་བྲིས་པ་སྔ་མ་ལས་ཞིབ་ཚགས་ཤིང་། གཟུགས་བྱད་དང་། ཆས་གོས་ལས་ཕལ་ཆེར་ལྷ་ཞིག་གི་རྣམ་པ་མངོན་ཡོད། དོན་དངོས་དེ་ལྟར་ཡིན་མིན་སུས་ཀྱང་བཤད་དཀའ་མོད། འདི་ཡང་ཁོང་གི་གཟུགས་རྣམ་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་ངོས་འཛིན་ཆོག །གསུམ་པ། ཚན་པ་དེར། “གཤེན་གྱི་ལྷ། གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ”ཞེས་དང་། “ཀློང་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ། གཤེན་ལྷ་འོད་དཀར་ཟེར”ཞེས་དང་། “གཤེན་རབ་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས། ཞལ་དམར་ཤི་ཚུ་འཁྲུགས”ཞེས་པ་ནས། “ཆིབས་སུ་ཅི་བཅིགས་ན། རྔམས་ཆེན་སྟག་ལ་བཅིབས། སྟག་ལ་མེ་འབར་གྲགས།”ཞེས། སྤྱི་ལའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པ་ཙམ་གྱི་ནང་། འདུར་དང་གཏོ་ཡི་ཆོ་ག་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་གྲོང་ཆོག་པ་སྙོམས་ཆུང་གཤེན་རབ་མི་བོ་གང་དེ། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་དུས་རབས་སུ་བསླེབས་པ་ན། ཐ་མལ་བའི་མི་ལས་འདས་ཏེ་ལྷའི་རྣམ་པ་རུ་འཕོས་པར་མ་ཟད། ཐུགས་ཞི་བར་གནས་པའི་ཚེ་གཤེན་ལྷ་འོད་དཀར་ཞེས་ཞི་བའི་ལྷའི་རྣམ་པར་གནས་ཤིང་། ཐུགས་ཁྲོས་པ་ན་སྟག་ལ་མེ་འབར་ཞེས་ཁྲོ་བོའི་ལྷ་རུ་འགྱུར་བ། ཞི་དྲག་གི་སྐབས་སོ་སོར་ལྷའི་གཟུགས་རྣམ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་ཚུལ་དུ་བཞེངས་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད། འདི་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་འཕེལ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་མཚམས་ཚིགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་རེད། འོན་ཀྱང་། རྒྱ་གར་དུ་ཐེག་ཆེན་དར་འཕེལ་བྱུང་བ་ན། ལྷ་ངོ་བོ་གཅིག་ལ་ཞི་དྲག་གི་སྐབས་སོ་སོར་གཟུགས་རྣམ་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱི་བཤད་སྟངས་ཤིག་བྱུང་ཡོད་པས། བཤད་སྟངས་དེས་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་མེད་ཀྱང་དཔྱད་ཞིབ་དགོས་པའི་གནས་སོ།།

མ་ཡིག་ངོ་མ་དྲངས་ན། སྐོང་བཤགས་ཀྱི་རིམ་པར། “བསྭོ་བསྭོ་བསྭོ། བཙན་རྗེ་ནི་ཅི་ལ་བགྱིས། ཟ་བ་ནི་ཤ་ལ་རྔམ། འཐུང་བ་ནི་ཁྲག་ལ་ཧབ། ལེན་པ་ནི་སྲོག་དབུགས་ལེན། སྡོང་བ་ནི་བགེགས་དང་སྡོང་། འགྲོགས་པ་ནི་གཉན་དང་འགྲོགས། མགོན་པ་ནི་བཙན་བོན་མགོན། འཚེ་བ་ནི་གསས་ལ་འཚེ། གཤེན་རབ་ནི་མཐུ་བཙན་པས། ཛྭོ་དམར་ནི་སྐད་ལ་གཟེར། སྲོག་ཐག་ནི་གཤེན་ལ་བཅོལ། ཐ་ཚིག་གི་ཡས་བཏགས་སྲིད། སྲོག་གླུད་ལ་ནམ་མཁས་བརྔན། དབུགས་གླུད་ལ་རླུང་གིས་བརྔན། དྲོད་གླུད་ལ་མར་མྱེས་བརྔན། ཁྲག་གླུད་ལ་ཆབ་ཀྱིས་བརྔན། ཤ་གླུད་ལ་ཁམ་སས་བརྔན། ཐུན་རྫས་ནི་འདི་བཤམས་ན། ངན་འདྲེས་ཀྱི་ནོང་པ་ཐོལ”[24]ཞེས་སོགས་གསལ།

སྐོང་བཤགས་ཀྱི་རིམ་པ་དེར། གཤེན་རབ་མི་བོོས་བདུད་དང་། བཙན་དང་། ཐེའུ་རང་། མ་མོ་སོགས། མི་ནོར་ཟས་གསུམ་ལ་འཚེ་ཞིང་། ཤ་ཁྲག་སྲོག་གསུམ་ལ་སྤྱོད་པའི་ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ་རྣམས་ཆམ་ལ་ཕབ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་སྔོན་ཆད་མདོས་དང་གླུད་གཏོང་བའི་སྐབས། མདོས་གླུད་ཀྱི་རྫས་སུ་སྲོག་ཆག་བསད་དེ་ཤ་ཁྲག་སྲོག་གསུམ་གྱིས་མཆོད་པར་བྱེད་ནའང་། གཤེན་རབ་མི་བོས་ཤ་ཁྲག་སྲོག་གསུམ་གྱིས་མཆོད་པའི་རྒྱུན་བཅད་དེ། དེ་དག་གི་ཚབ་ཏུ། འབྱུང་བ་ལྔ་དང་། དར་ཟབ། ལྷ་བཤོས། གསེར་སྐྱེམས། འོ་ཞོ་ལ་སོགས་པས་མཆོད་ཚུལ་འཁོད་ཅིང་། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གཤེན་རབ་མི་བོས་དམར་མཆོོད་འབུལ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་སྒྱུར་བཅོས་བཏང་སྟེ། ཟན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྲོོག་ཆག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཟུགས་དབྱིབས་བཅོས་ཏེ་གཏོར་མ་སོགས་ཀྱིས་གསོལ་མཆོད་བྱེད་པའི་སྲོལ་གསར་གཏོད་མཛད་པར་བཤད། གཤེན་རབ་མི་བོས་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་དམར་མཆོད་འབུལ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་སྒྱུར་བཅོས་དང་གསར་བརྗེ་བྱེད་ཐུབ་ཡོད་མེད་ད་དུང་ཁ་ཚོན་བཅད་ནས་བཤད་དཀའ། རྒྱུ་མཚན། གྲི་གུམ་བཙན་པོ་དང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་སུའང་། བོན་པོས་དམར་མཆོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རྒྱུན་བཅངས་ཡོད་པ་གསལ་པོ་རེད། འོན་ཀྱང་། གཤེན་རབ་མི་བོ་ཁོ་རང་གི་ཚེ་མཇུག་ཏུ་དམར་མཆོད་སྤངས་པ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཆོག་པར་སྙམ།

མ་ཡིག་ངོ་མ་དྲངས་ན། དགོངས་གསོལ་གྱི་རིམ་པར། “བསྭོ། དགོངས་གསོལ་ནི་སུ་ལ་གསོལ་ན། དགོངས་གསོལ་ནི་གཤེན་ལ་གསོལ། ལྷ་རྗེ་ནི་གཤེན་ལྷ་འོད་དཀར། སྲིད་རྗེ་ནི་སྟག་ལ་མྱེ་འབར། མྱི་རྗེ་ནི་གཤེན་རབ་མྱི་བོ། སྐུ་བཞུགས་པ་ཀློང་ན་བཞུགས་ཀྱང་། ཐུགས་དགོངས་པ་གསལ་ལ་ས་ལེ་ཡ”[25]ཞེས་གསལ།

སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་གའི་ཁྲོད་དུ་སྤྱན་འདྲེན་དང་གསོལ་མཆོད་བྱེད་སའི་ལྷ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་དང་། གཤེན་ལྷ་འོད་དཀར་དང་། སྟག་ལྷ་མེ་འབར་དུ་གྲགས་པའི་ལྷ་དག་ཀྱང་། གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་ངོ་བོ་གཅིག་ཏུ་བསྒྲུབས་ཏེ། གཤེན་རབ་མི་བོའི་གོ་གནས་ཀྱང་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་གཏོ་པའམ། ཆོ་ག་པ་ཙམ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། མིའི་རྗེ་བོ་དང་། ལྷའི་ངོ་བོ་རུ་འཕགས་ཡོད་པ། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་དུས་རབས་ནི། གཤེན་རབ་མི་བོ་མི་ལས་ལྷར་བཞེངས་བསྐྲུན་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་ཡིན་པ་དང་། འདི་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གནས་བབས་འཕེལ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་རེད། དེས་ན། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དོན་དང་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གནས་བབས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ལ་གཞིགས་ན། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཡིག་ཆ་ནི། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དེ་དག་དང་། དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང་གི་རྗེས་སུ་བྱུང་བ་དཔོགས་ཐུབ་བོ།།

བཞི་པ། སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་[26]དུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ།

སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང་དོན་གཏམ་རྒྱུད་ཚན་པ་གསུམ་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་། ཚན་པ་དང་པོར། སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་གི་བྱུང་རབས་བྲིས་པ་དང་། ཚན་པ་གཉིས་པ་ནི། སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་གིས་ཆུང་སྲི་བུ་རྐུན་བཏུལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཡིན། དེ་ཡང་ཡུལ་སྨྲ་ཡུལ་ཐང་བརྒྱད་བྱ་བར། ཡབ་སྨྲ་རྗེ་བཙུན་པ་དང་། ཡུུམ་སྐྱི་ཟ་འབྲང་ཁུག་མ་གཉིས་ལ། བུ་ཕོ་སྨྲ་སྲས་ལྗོན་པ་དང་། བུ་མོ་སྨྲ་ལྕམ་བཙུན་མོ་རན་གཉིས་སྐྱེས། ནམ་ཞིག་ཡབ་ཤ་བ་རྔོན་དུ་སོང་ཞིང་། ཡུམ་གྲོ་བ་རྐོ་རུ་སོང་བའི་ཤུལ་ན། ཆུང་སྲི་བུ་རྐུན་གྱིས་སྨྲ་སྲས་མིང་སྲིང་གཉིས་ཀྱི་ཁོང་ནས་སྙིང་ཕྱུང་སྟེ་བཀྲོངས་པ་དང་། དེ་ནས་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་སྲི་བོན་མུ་འཕེན་བེའུ་ར་གཉིས་ལ་གཏོ་དང་དཔྱད་བགྱི་བར་ཞུས་པས། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་གཏོ་དང་དཔྱད་བགྱིས་ཤིང་། སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་སྲི་འདུལ་བར་བསྐུལ་བས། སྲི་གསས་བུང་སྟག་ཆུང་གིས་ཆུང་སྲི་བུ་རྐུན་བཏུལ་བའི་སྐོར་རེད། ཚན་པ་གསུམ་པར། སྨྲ་རྗེ་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་མི་སྐྱིན་དུ་བུ་ཕོ་ཞིག་སྐྱེས་པའི་སྐོར་བྲིས་ཏེ་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་མཇུག་བསྡུས་ཡོད།

སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་གི་ཡིག་ཆར། གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཚན་དངོས་ཐེངས་གསུམ་བྱུང་བའི་མ་ཡིག་ངོ་མ་འདིར་དྲངས་ན། སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་གི་བྱུང་རབས་ཀྱི་དབུར། “བསྭོ། ཡུལ་ཅུང་མ་གི་ན། དབལ་ཡུལ་ཡ་གི་ན། དབལ་གཡག་གནམ་དུ་ཟངས་སེ་ཟངས། དབལ་མཚོ་འཁྱིལ་ལི་ལི། དབལ་རི་སྤུངས་སེ་སྤུངས། ཡུལ་ཁ་དེ་ཤེད་ན། ཕ་དང་ཡབ་ཀྱི་མཚན། དབལ་ལྕེ་རྒོད་པོ་ལགས། མ་དང་ཡུམ་ཀྱི་མཚན། དབྱིག་དབལ་སྔོན་མོ་ལགས། སྟང་དབྱལ་གཉིས་ཀྱི་བུ། ལྕགས་ཀྱི་སྒོང་ང་སྲན་མ་ཙམ་ཅིག་བྱུང་། ཡབ་ཅིག་ལྕེས་བྱིན་གྱིས་རླབས། ཡུམ་གཅིག་དབྱིག་གི་འཁོར་ལོས་བཀྱག སྒོང་ང་མཐུ་ཚོལ་ཡོངས་སུ་གཤེགས།”ཞེས་པ་ནས། “གཤེན་རབ་བོན་གྱི་སྤྱན་སྔར་བྱོན། གཤེན་རབ་བོན་གྱིས་དབང་གཅིག་བསྐུར། སྒོང་ང་འཕེལ་ཞིང་འདྲིལ་ཏེ་སོང་”ཞེས་དང་། “གཤེན་རབ་མི་བོས་དབང་ཐོབ་པར། ཚུལ་ཡང་གཤེན་ཚུལ་སྟོན་པ་ཡིན། སྐད་ཀྱང་རང་སྐད་འདོན་པ་ཡིན། ང་བོན་གྱི་སྲས་བུ་ཆེ་བ་ཡིན། ང་ལ་འཕྲིན་ལས་སྐལ་ཕོག་པ། ཆུང་སྲི་བུ་རྐུན་འདུལ་བ་ཡིན། སྲི་ཡི་ལྷ་དང་གསས་སུ་བསྐོས། སྲི་བོན་དམུ་འཕེན་བེའུ་ར་དང་། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱིས། ལྷ་དང་གསས་སུ་བསྐོས།”ཞེས་དང་། “དེར་སུ་ལ་གཏོ་དང་དཔྱད་ཞུས་པ། གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་། སྲི་བོན་དམུ་འཕེན་བེའུ་རས། གཏོ་དང་དཔྱད་དུ་བྱས།”ཞེས་དང་། “བུང་བ་སྟག་ཆུང་ལྡིང་ཏེ་སོང་། གཤེན་རབ་བོན་གྱི་དབང་ཐོབ་པས། ཆུང་སྲི་མ་བཏང་དེད་ནས་བྱུང་”[27]ཞེས་གསལ།

གཏམ་རྒྱུད་དེ་དག་ལས་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ནི། གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་། སྲི་བོན་དམུ་འཕེན་བེའུ་ར་གཉིིས་ཀྱིས་སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་སྲིའི་ལྷ་དང་གསས་སུ་བསྐོོས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཏེ། དེ་ལས་དུས་སྐབས་དེར་བོན་པོ་རྣམས་གྱིས་བོན་གཤེན་དག་ལ། གང་ཟག་གང་ཞིག་ལྷ་རུ་བསྐོ་བའི་དབང་ཚད་དམ་མཐུ་ནུས་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་དང་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་སྣང་ཚུལ་དེ་རེད། དེ་ལས་ཀྱང་ཆེས་གལ་ཆེ་བའི་གནད་དོན་གཅིག་ནི། གཏམ་རྒྱུད་དེར“སྟོན་པ་གཤེན་རབ”ཅེས་པའི་བརྡ་ཆད་ཐེངས་གཅིག་བྱུང་བ་དེ་ཡིན། ཡིག་ཆ་འདིའི་བྱུང་དུས་ད་དུང་གཏན་ཁེལ་མེད་ནའང་། ཡིག་ཆ་འདིའི་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་ལ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་གཏན་ནས་ཐེབས་མེད་པས། ནང་དོན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་དག་གི་བྱུང་དུས་ཅུང་སྔ་བ་རྟོགས་ཐུབ་མོད། “སྟོན་པ་གཤེན་རབ”ཅེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན་པས། ཡིག་ཆ་འདིའི་བྱུང་དུས་ནི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་སྔོན་ལ་འདེད་དཀའ་བར་སྙམ། འོན་ཀྱང་། ཡིག་ཆ་འདི་ནི་ད་བར་རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་དུ་“སྟོན་པ་གཤེན་རབ”ཅེས་པའི་མཚན་གསལ་བའི་ཡིག་ཆ་གཅིག་པུ་དེ་རེད་ཅེས་བཤད་ཆོག །འོན་ཀྱང་། ཡིག་ཆ་འདིར“སྟོན་པ་གཤེན་རབ”ཅེས་པའི་མཚན་གསལ་བ་ཙམ་ལས། གཤེན་རབ་མི་བོ་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་མིང་དོན་གཏན་ནས་གསལ་མེད་ལ། ལྷག་པར་དུ་སྟོན་པ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་དུ་འགྲེལ་བའི་ནང་དོན་དང་སྣང་ཚུལ་ཅི་ཡང་གསལ་མེད།

གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན། ཏུན་ཧོང་བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་དང་། དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང་། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས། སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་བཅས་ནི། ཕལ་ཆེར་དུས་རབས་བཅུ་པའི་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཡིན་པར་མ་ཟད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་གཏན་ནས་ཐེབས་མེད་(སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་ཡིག་ཆར་དཔྱད་དགོས་ཡོད)པའི་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ། དུས་རབས་བཅུ་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་གཏེར་སྟོན་དང་། ཆོས་འབྱུང་དང་བོན་འབྱུང་མཁན་པོ་སོགས་ཀྱིས་སོ་སོའི་ཞེ་འདོད་ཀྱི་ཚོན་རྩི་གཏན་ནས་བྱུག་མེད་པས། ཡིག་ཆ་འདི་དག་ནི་ཁུངས་འཕེར་ཚད་ཐུབ་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ཡིན། དཔེ་རྙིང་དེ་དག་ཏུ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྐོར་ལན་གྲངས་དུ་མར་བྱུང་བར་མ་ཟད། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་མི་འདྲ་བ་ཙམ་ལས། མི་སྣའི་རྣམ་པ་དང་བྱེད་ལས་ཕལ་ཆེར་གཅིག་མཚུངས་སུ་གནས་ཡོད། དེས་ན། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པར་ཡིད་རྟོན་བྱེད་ཆོག་སྙམ། འོན་ཀྱང་། དཔེ་རྙིང་དེ་དག་ཏུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི། གོང་དུ་རེ་རེ་ཞིང་དཔྱད་ཞིབ་བགྱིས་པ་ལྟར། གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་ཁོང་ནི་བོན་གཤེན་ཞིག་ཡིན་པ་སྟེ། ཁོང་ནི། དུར་ཆོག་དང་། འདུར་གྱི་ཆོ་ག །གཏོ་བཅའ་བ། གླུད་རྫོང་བ་སོགས། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་ག་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་གྲོང་ཆོག་པ་ཞིག་གམ། གཏོ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཁོང་གིས་མཚམས་རེར་ར་ལུག་སོགས་སྲོག་ཆག་དངོས་སུ་བསད་ནས་དམར་མཆོད་འབུལ་གྱི་ཡོད་པ་གསལ་པོ་རེད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན། དཔེ་རྙིང་དེ་དག་ཏུ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་། ལས་རྒྱུ་འབྲས། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི། དགེ་སྡིག་གི་རྣམ་གཞག །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སོགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་དྲི་མ་ཙམ་ཡང་མེད་ལ། གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་དང་། ཁོང་གིས་སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔའི་བོན་འཁོར་སྐོར་ཚུལ། ཁོང་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་མཐོང་རྒྱུ་མེད། དེས་ན། ཡིག་ཆ་དེ་དག་གོང་བསྒྲིགས་ཏེ་དཔྱད་ན། གཏམ་རྒྱུད་ཁོ་ནའི་ཁྲོད་ནས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གནས་བབས་དང་སྣང་བརྙན་ལ་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་སྟེ། ཁོང་སྟོན་པ་དང་སངས་རྒྱས་སུ་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་ཡིན་པར་སྣང་།

འོན་ཀྱང་། གཤེན་རབ་མི་བོའི་ལོ་ཚིགས་ཀྱི་ཐད་ལ་ད་དུང་གསལ་ཁ་བྱུང་ཐུབ་མེད། བོད་རིག་པ་བ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱིས། “བོན་གྱི་བསྟན་རྩིས་ནང་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ནི་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྔོན་དུ་བྱུང་ཚུལ་འཁོད་ཡོད། དོན་དངོས་ཐོག་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཞེས་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་མཇུག་གམ་བཅུ་པའི་དུས་འགོར་བརྩམས་འགོ་ཚུགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལོ་རྒྱུས་འགའ་ཞིག་ནང་དུ། གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི་ཡིག་རྙིང་དེ་དག་བྲིས་སྐབས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ནང་བྱུང་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན”[28]ཞེས། ཧ་ལམ་དུས་རབས་བདུན་པ་བརྒྱད་པའི་ནང་བྱུང་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གསུང་སྒམ་པོ་ཞིག་བྱོན་ཡོད། བོད་རིག་པ་བ་ནམ་མཁའི་ནོར་བུས། “ལོ་གྲངས་སུམ་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཟིན་པའི་གོང་། གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ཞང་ཞུང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དུ་སྐུ་བལྟམས་ནས་བོན་བསྟན་པའི་དུས་སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་ “གཡུང་དྲུང་བོན་”ཅེས་བྱ་བ་དེའི་དུས་རབས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་པ་ཡིན་ལ།”ཞེས་དང་། “གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་དེ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དབུས་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དུ་སྐུ་བལྟམས་ཤིང་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་བསྟན་པའི་དུས་སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་། ད་ལྟ་ལྕགས་མོ་ལུག་གི་ལོ་(1991)འདིའི་བར་དུ་ལོ་གྲངས་སུམ་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཡོད་”[29]ཅེས་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ ༡༩༡༧ ཙམ་ལ་བྱུང་བར་བཤད་ཀྱང་། ཁོང་གིས་བབ་ཅོལ་དུ་སྨྲས་པ་ནི་མི་སྲིད་མོད། ཁུངས་གང་ལ་བཅོལ་བའང་མི་གསལ། འོན་ཀྱང་། གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལས། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་དང་། སྐྱི་རྗེ་རྨང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆོ་ག་སྒྲུབ་པར་གདན་དྲངས་ཚུལ་གསལ་ཞིང་། བོན་གཤེན་སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཀྱང་གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་འཕྲད་ཚུལ་གསལ་བས། ཁོང་ཚོ་དུས་རབས་གཅིག་གི་མི་ཡིན་དགོས་ཤིང་། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་ནི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཨ་མྱེ་ཡིན་པ་ཡོངས་གྲགས་དང་།[30] སྐྱི་རྗེ་རྨང་པོ་ཡང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྗེ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།[31] བོན་གཤེན་སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ནི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྐུ་དུས་ཀྱི་གཤེན་ཡིན་ཚུལ། ཞབས་མཆན་བཅུ་དགུ་པར་ལྡེའུ་རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་ཁུངས་དྲངས་པ་ལྟར་ངེས་པས། གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག་ཅེས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲོས་འགོ་བཏོན་པ་ཡིན།

ལྔ་པ། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ།

དུས་རབས་བཅུ་པའི་དུས་འགོ་ཙམ་ནས། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གཏེར་ཡིག་འབོར་ཆེན་ཞིག་དབྱར་ཁའི་སྤང་ལ་ཤ་མོང་བཞིན་བརྡོལ་བ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་མགོར། དུས་གསུམ་གཤེན་རབ་བྱུང་ཁུངས་ཀྱི་མདོ་འདུས་པ་རིན་ཆེན་(མདོ་འདུས)བསམ་ཡས་ནས་རྙེད་པར་གྲགས། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པ་ཙམ་ལ། མདོ་གཟེར་མིག་དང་།[32]  དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པར་མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད་[33]བཅས་རིམ་པས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ཤིང་། གཏེར་མ་དང་། བཀའ་བབས་སམ་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་ཐོག་ནས་ཁྱབ་སྤེལ་བྱས། ཡིག་ཆ་འདི་གསུམ་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་མཛད་རྣམ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་དུ་གྲགས་ཤིང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པ་ཉམས་ཞིབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མདོ་འདུས་ནི་མཛད་རྣམ་ཐོག་མ་དང་རྒྱས་སྤྲོས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡིན་པ་དང་། མདོ་ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་མདོ་འདུས་རྒྱས་སྤྲོས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གཅིག་གྱུར་ངོས་འཛིན་བྱུང་།[34] གཤེན་རབ་ཀྱི་མཛད་རྣམ་དུ་གྲགས་པའི་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ཏུ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་མཛད་ཆེན་བཅུ་གཉིས་དང་། མཛད་པ་དྲུག་ཅུ་སོགས་རྒྱས་སྤྲོས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི། སྟོན་པ་ཞིག་དང་། སངས་རྒྱས་ཤིག་ཏུ་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

བོན་འབྱུང་སྨྲ་བ་དང་། བོན་པོ་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་བྱ་བ་ནི། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པར་བསྒྲུབས་པར་མ་ཟད། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ནི་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་སྔོན་དུ་བྱུང་བར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་པ་རེད།[35] དེས་ན་གཤམ་དུ་མདོ་འདུས་སུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལ་དཔྱད་གླེང་ཅུང་ཞིག་བྱ།[36]

མདོ་འདུས་ཀྱི་དབུར། “སྟོན་པ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འོག་མིན་རི་རབ་ཀྱི་རྩེཿ རི་གཡུང་དྲུང་དགུ་བརྩེགས་ཀྱི་རྩེ་མོ་ནཿ སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་བོན་གྱི་སྐུ་དང་ཿ རིགས་ལྔ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། སྤྲུལ་སྐུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སྐུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་སྐུ་གསུམ་དབྱེ་བ་མེད་པ་བོན་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོཿ ཡེ་ཤེ་ལྔ་ལྡན་ངང་ལ་མི་གཡོ་མཉམ་གསལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལྷན་ངེ་ལྷང་ངེར་བཞུགས་སོ། འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། ས་བཅུའི་གཡུང་དྲུང་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་”ཞེས་པ་ནས། “དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ནཿ ལྷ་ཚངས་པ་གཙུག་ཕུད་ཀྱིསཿ རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོ་རྩིབས་སྟོང་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཕུལ་ཏེ། བོོན་གྱི་འཁོར་ལོ་བླ་ན་མེད་པས་བསྐོར་བར་སྐུལ་མ་བཏབ་སྟེཿ ཨེ་མ་གཤེན་རབ་ཕུལ་བྱུང་སྟོན་པའི་མཆོགཿ ཁྱོད་ཉིད་སྟོན་པ་བླ་ན་མྱེདཿ བདུད་བཏུལ་འགྲོ་དོན་སངས་རྒྱས་ནསཿ འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཀུན་དོན་དུཿ ཐེག་མཆོག་བོན་གྱི་འཁོར་ལོ་ནིཿ བླ་ན་མེད་པར་བསྐོར་བར་བསྐུལཿ ཅེས་ཞུས་སྟོན་པ་རབ་དགྱེསཿ”[37]ཞེས་དང་། “དེ་ཚེ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཞལ་སྔ་ནས་ནི། བོན་ནི་སྒོ་བཞི་མཛོད་དང་ལྔཿ ཆག་(ཆབ)དཀར་སྔགས་རྒྱུད་ཕྱི་ནང་དང་ཿ ཆབ་ནག་སྲིད་རྒྱུད་ཆེ་ཆུང་དང་ཿ འཕན་ཡུལ་འབུམ་སྡེ་རྒྱས་བསྡུས་དང་ཿ གཙང་མ་མཐོ་དོ་ཟབ་དོན་མཛོདཿ གཟུང་པོ་དག་ལ་འཛིན་ཤེས་ཀྱིཿ གདགས་སྒོ་དག་ལ་མིང་ཐོགསཿ གོ་ལམ་དག་ལ་དོན་རྙེད་མཛོདཿ ཅེས་བརྗོད་སྒོ་བཞི་མཛོོད་ལྔ་གཏན་ལ་ཕབཿ”[38]ཅེས་སོགས་གསལ།

མདོ་འདུས་སུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་དང་། ལྷ་ཚོགས། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི། དགེ་སྡིག་དང་། ལས་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག །སྐུ་དང་ཞིང་ཁམས་ཀྱི་བཀོད་པ་སོགས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མང་པོ་ཞིག་ནང་འདྲེན་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལྷག་པར་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གོ་རིམ་དང་། རྣམ་ཐར་ཞིབ་འབྲིའི་ཐབས་ལམ་རྣམས་དཔེ་བཤུས་བགྱིས་པར་བཤད་པ་དག་ནི།[39] མདོ་འདུས་ཀྱི་གནད་དོན་གཞན་ཞིག་ཡིན་པས་སྐབས་གཞན་དུ་གླེང་བར་བྱའོ།།

འོན་ཀྱང་། འདིར་གླེང་དགོས་པ་ནི། མདོ་འདུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་བསླེབས་པ་ན། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣ་དེ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཇི་བཞིན། དང་པོ་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་དང་། བར་དུ་བསྐལ་ཆེན་གྲངས་མེད་གསུམ་ལ་ཚོགས་བསགས་པ། མཐར་གནས་འོག་མིན་དུ་སྐུ་གསུམ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ། འཛམ་བུ་གླིང་ན་གདུལ་བྱ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་རྣམ་པར་བྱོན་ནས། སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་རུ་གྲགས་པའི་བོན་གྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་སོགས། མདོར་ན། ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་གི་སྲོལ་གཏོད་མཁན་དང་། འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་ཐར་པའི་ལམ་སྟོན་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག་དང་། སྐུ་གསུམ་མངོན་པར་རྫོགས་པ་སངས་རྒྱས་པའི་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཏུ་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་པར་མ་ཟད། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གླིང་གྲགས(བསྒྲགས་གླིང་) ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་བསླེབས་པ་ན། གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་མི་ཡུལ་ལ་མངགས་མཁན་དུ་བཟོས་པ་དང་།[40] སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོའི་(སྲིད་རྒྱུད)དུས་རབས་སུ་བསླེབས་པ་ན། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྤྲུལ་པ་རུ་བཞེངས་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད།[41]

འདི་ནི་གཏམ་རྒྱུད་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་གྲོང་ཆོག་པ། གཏོ་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ། སྟོན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་པའི་གོ་རིམ་ཡིན་པ་རེད།

མཇུག་གི་གཏམ།

གོང་དུ་དཔྱད་ཞིབ་བགྱིས་པ་ལྟར། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་སོགས་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་དུ་འཁོད་པའི་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི། གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་བོན་གཤེན་ཞིག་སྟེ། དུར་ཆོག་དང་། འདུར་གྱི་ཆོ་ག །གཏོ་བཅའ་བ། གླུད་རྫོང་བ་སོགས། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་ག་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་གྲོང་ཆོག་པ་ཞིག་དང་། གཏོ་པ་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཡིན་པ་ཙམ་ལས། དཔེ་རྙིང་དེ་དག་ཏུ་ཁོང་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་སུ་ཆོས་ལུགས་ཤིག་གི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་དང་། འགྲོ་ལ་ཐར་པའི་ལམ་སྟོན་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཡིན་པ། བོན་འཁོར་ལོ་སྐོར་བ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རྩ་བ་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་ཅིང་། གལ་ཏེ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་འཁོད་པ་ལྟར། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི། སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་སོགས་བོན་གྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཡིན་ན། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཆ་ཚང་མ་བྱུང་རུང་། མིང་བརྡ་ཙམ་ཞིག་འབྱུང་རིགས་མོད། འོན་ཀྱང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་། ལས་རྒྱུ་འབྲས། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི། དགེ་སྡིག་གི་རྣམ་གཞག །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སོགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་རྣམས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཁུང་སྣེ་གང་ཡང་རྙེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པར་མ་ཟད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཡིག་རྙིང་དེ་དག་ཏུ་ཁོང་གིས་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པ་ཞིག་ལྟར། བོན་གཤེན་གཞན་ལ་ཕྱག་ཕུལ་བ་དང། ཁོང་གིས་བོན་ཆོག་འགའ་ཞིག་མ་ནུས་པར་གཤེན་གཞན་གདན་དྲངས་པ། དེ་བཞིན་ཁོང་གིས་དངོས་སུ་ལུག་བསད་དེ་དམར་མཆོད་ཕུལ་བ་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཁོད་པས།  ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་དེ་དག་སྣང་མེད་དུ་བསྐྱུར་ཏེ། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཤིག་ཡིན་པ་ཇི་ལྟར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་དམ། ལོ་དུས་ཀྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་དང་། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཨ་མྱེ་ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་ཡིན་པར་ངེས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ན་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པའམ་གསུམ་པའི་མི་ཡིན་དགོས་ཤིང་། གཡུང་དྲུང་བོན་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་དགུ་པའི་ནང་། བོན་ལ་ཆོས་འདྲེས་ཏེ་རྩ་བ་ཚུགས་ཤིང་རྩེ་མོ་རྒྱས་པའི་བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། སྟོན་པ་དང་བསྟན་པའི་བར་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་ཙམ་གྱི་བར་སྟོང་དེ་འགྲེལ་བརྗོད་ཇི་ལྟར་བྱེད་དམ། དེས་ན། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་། ཡིད་རྟོན་འཕེལ་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་གྱི་ཡིག་ཆ། དཔང་རྟགས་རྣམས་གཞི་ལ་བཞག་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་དྲང་པོར་བཤད་ན། མདོ་འདུས་སོགས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ནང་བཞིན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཅེས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དངོས་སུ་བྱུང་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ཚད་ལྡན་ཞིག་ད་བར་རྙེད་མེད་ཅིང་། མ་འོངས་པར་ཡང་རྙེད་དཀའ་རྒྱུ་རེད་སྙམ།

འོ་ན། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཟེར་བ་ནི། དུས་རབས་བཅུ་པ་ཙམ་ན་འཆར་ཡན་དང་རྟོག་བཟོ་ཁོ་ནས་བསྐྲུན་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ལས། དངོས་བྱུང་གི་མི་སྣ་ཞིག་མིན་ནམ་ཞེ་ན། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་དེ་དག་དང་། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་དེ་དག་སྔ་ཕྱི་གུང་བསྒྲིགས་ཏེ་བཙལ་ན། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ནི། རབ་བཏགས་ཀྱི་ས་བོན་རྩ་བ་ནས་མེད་པ། གཟུགས་མེད་གྲིབ་བཟོ་འམ། རྟོག་བཟོ་ཁོ་ནས་བསྐྲུན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཨ་མྱེའི་དུས་སྐབས་ཙམ་ན། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པ། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་ག་པའམ། གཏོ་པ་ཞིག་བོད་དུ་བྱུང་མྱོང་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་རེད་འདོད། འོན་ཀྱང་། གཏོ་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོའི་གཏམ་རྒྱུད་བཤད་ཀྱིན། བཤད་ཀྱིན། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཇེ་ཆེ་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་ཐོག་མའི་ཆར། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་ག་པ་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཡིན་པ་ནས།  བར་དུ་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་རུ་གྱུར་པ་དང་། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་བསླེབས་པ་ན། གཤེན་རབ་མྱི་བོས་དམར་མཆོད་སྤངས་པ་དང་། མིའི་རྗེ་བོ་རུ་གྱུར་པར་བཤད་པར་མ་ཟད། རིམ་གྱིས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཐ་མལ་པའི་མི་འདས་ཏེ་ལྷ་ཡི་ངོ་བོ་རུ་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བར་བཤད་པ་དང་། དེ་ནས་མདོ་འདུས་ཀྱི་དུས་རབས་སུ་བསླེབས་པ་ན། ཐོག་མའི་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་ག་པ་དཀྱུས་མ་དེ་ཉིད། དགོས་དབང་གིས་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་གི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་དང་། འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་ཐར་པའི་ལམ་སྟོན་མཁན་གྱི་སྟོན་པ་ཞིག །སྐུ་གསུམ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཡིན་པར་བཤད་དེ། འདུལ་བྱའི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ནང་བཞིན་གྱི་མཛད་ཆེན་བཅུ་གཉིས་དང་། མཛད་པ་དྲུག་ཅུ་སོགས་བསྟན་ཚུལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་བརྒྱུད། གཏམ་རྒྱུད་འགྲེལ་བརྗོད་ཁོ་ནའི་ཁྲོད་ནས་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་གཏོ་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ། སྟོན་པ་དང་སངས་རྒྱས་སུ་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་པར་ངེས། བློ་དྲང་མོས་དཔྱད་ཞིབ་བགྱིས་ན། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་གཏོ་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་གཉིས། དོན་དངོས་སུ་ལྟ་ཅི། ཐ་ན་གཏམ་རྒྱུད་དང་ལོ་རྒྱུས་འགྲེལ་བརྗོད་ཙམ་གྱི་ཁྲོད་དུའང་། འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས། མི་སྣའི་རྣམ་པ་དང་ཆ་ལུགས། བྱེད་ལས་དང་གནས་བབས་སོགས་ལས། མི་སྣ་གཅིག་པའི་རྣམ་པ་དང་ཁུངས་ལུང་རྙེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང་། བོན་འབྱུང་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་ཆག་བཙན་བསྒྲིགས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར་སྣང་བས་དཔྱོད་ཅིག །

དེས་ན། མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་གི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་བརྗོད་ཁོ་ནའི་ཁྲོད་ནས། སྲིད་པའི་བོན་གྱི་གཏོ་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོའི་གནས་བབས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལས། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དོན་རྙེད་ཐུབ་ཅིང་། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ནི། གཏོ་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་རབ་བཏགས་ཀྱི་ས་བོན་དུ་བདམས་ཏེ། དེ་ལ་རབ་བཏགས་དང་འཁྱོག་བརྗོད་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་བྱས་ཏེ། སྟོན་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་པར་སྣང་ངོ་།།

ལུང་ཁུངས་དང་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

[1] མཆན། རྩོམ་ཡིག་འདིར་དཔྱད་གཞིར་བཀོལ་བའི་ཏུན་ཧོང་བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ནི། ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་དང་། དབྱིན་ཇིའི་ལོན་ཌོན་དཔེ་མཛོད་དུ་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་གྲས། དབང་ཆེན་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས་པ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། དེབ་གསུམ་པ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་དང་། དེབ་དྲུག་པ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་སྒྲུང་རབས་ལས་དྲངས་པ་ཡིན།

[2] ཡིག་ཆ་གཞན་དུ། དུར་གཤེན་རྨ་ད་དང་། དུར་གཤེན་རྨ་ང་ཞེས་འཁོད་པ་རྣམས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་ཙམ་ལས་དོན་དུ་གང་ཟག་གཅིག་ཡིན་ཚོད་འདུག །

[3] དབང་ཆེན་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། ༢༠༢༢ ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དཔེ་ཚོགས། གསུམ་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་ངོས། ༡༦༣

[4] མཆན། འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ། བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས། ཡུལ་ཆུང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་མ་ཡིག་ངོ་འདྲ་གོ་བདེར་བྲིས་པ། ཤོག་ངོས། ༣༦ པར། “༥༽  ཡུལ་སྐྱིད་རོའི་ལྗང་སྔོན་་་ལྷ་སའི་སྐྱིད་ཆུའི་གཞུང་རྒྱུད།  ན། རྗེ་སྐྱིད་རྗེ་རྨང་པོ། བློན་པོ་ཤེའུ་དང་། སྤུག་གཉིས།”ཞེས། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་སྐྱིད་རོའི་ལྗང་སྔོན་ནི་ལྷ་སའི་སྐྱིད་ཆུའི་གཞུང་རྒྱུད་ཡིན་པར་གསལ།

[5] ལྕགས་མོ་མཚོ། (༢༠༡༦) གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེའི་ཞིབ་འཇུག །ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་ངོས། ༩༦-༩༩)

[6] ལྕགས་མོ་མཚོ། ༢༠༡༤ སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐོར་གྱི་དོགས་གནད་ལ་དཔྱད་པ། བོད་རིག་པ། ༡༣ རྣམ་རྒྱལ་ཚེ་བརྟན་གྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་ངོས། ༤༧

[7] སྙན་བཟང་པ་རྣམ་རྒྱལ། ༢༠༢༥ ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་“ཕ་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གོ་དོན་དང་་མཐའ་དཔྱོད། ཁུངས། ཞིབ་འཇུག་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་སའི་དྲྭ་ཚིགས། བོད་རིག་པ། ༢༠༢༥།༡༡།༡༨ ཉིན་བཀླགས།

[8] དབང་ཆེན་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། ༢༠༢༢ ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དཔེ་ཚོགས། གསུམ་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་ངོས། ༡༧༢-༡༧༣

[9] གོང་མཚུངས། ཤོག་ངོས། ༢༠༥-༢༠༦

[10] གོང་མཚུངས། ཤོག་ངོས། ༢༠༨-༢༠༩

[11] དབང་ཆེན་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། ༢༠༢༢ ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དཔེ་ཚོགས། གསུམ་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་ངོས། ༢༤༧

[12] མཆན། འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ། བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས། ཡུལ་ཆུང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་མ་ཡིག་ངོ་འདྲ་གོ་བདེར་བྲིས་པ། ཤོག་ངོས། ༤༢ པར། “༡༢ ཡུལ་བྱང་ཀ་ནམ་བརྒྱད་་་དྲུ་གུའི་ཡུལ་དེ་ཀན་སུའི་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནུབ་བྱང་ཁུལ་ལ། ན། མཁར་ཤུ་བ་ལེགས་ཀྱི་ནང་ན། དྲུ་གུའི་ལྷ་ཡོལ་དང་རེ། རྒྱལ་ཧིར་ཀིན་དང་། དར་ཀན། བློན་པོ་དུན་རྒྱུས་དང་། ཨ་མ་ཅཱ། ཁོལ་ནག་དྲུག་དང་། ཨ་མ་ཅཱ། རྟ་ཧལ་ཙུན་དང་། ཐོག་བྱ་རྨད་དང་བརྒྱ་སྟོང་རེ་ཐམ་པ་་་།”ཞེས། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་བྱང་ཀ་ནམ་བརྒྱད་ནི། དིང་སང་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་བགོ་འགྲེམ་བྱས་པ་ལྟར་ན་ཀན་སུའི་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནུབ་བྱང་ཁུལ་ལ་ཡིན་པར་བཤད་པས་དཔྱོད།

[13] མཆན། ཁོ་བོས་འདིར་དཔྱད་གཞིར་བཀོལ་བ་མ་ཡིག་ནི། དབང་ཆེན་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས་པ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ལས་དེབ་དྲུག་པ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་སྒྲུང་རབས། ཞེས་པ་ལས་དྲངས་པ་ཡིན།

[14] དབང་ཆེན་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། ༢༠༢༢ ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་སྒྲུང་རབས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དཔེ་ཚོགས། དྲུག་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་ངོས། ༡༡༧-༡༢༥

[15] མཆན། འདིར་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆར་བཀོལ་བའི་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང་ནི། པ་ཚབ་པ་སངས་དབང་འདུས་དང་། གླང་རུ་ནོར་བུ་ཚེ་རིང་གཉིས་ཀྱིས་གཙོ་བསྒྲིགས་བགྱིས་པ། གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ་བདམས་བསྒྲིགས། (བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༧ པར་ཐེངས་དང་པོ) ཞེས་པ་ལས་དྲངས་པ་ཡིན། དཔེ་དེབ་དེའི་གླེང་བརྗོད་དུ། ཡིག་རྙིང་འདི་དག་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལོའི་དབྱར་དུས། བོད་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་གཏམ་ཤུལ་གྱི་དད་ལྡན་མི་མང་གིས། དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ཉམས་གསོ་ཞུ་སྐབས། འབུམ་པའམ། མཆོད་རྟེན་གྱི་ནང་ནས་རྙེད་པ་དང་། “ལྷག་དོན་གནའ་ཡིག་དེ་རིགས་ཁྲོད་ཀྱི་བོན་དཔེའི་བརྗོད་དོན་གཙོ་བོ་ནི་ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་གོང་གི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་སྐོར་ཡིན་པ་དང་། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ནི་ཏུན་ཧོང་གི་གཏེར་ཡིག་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་འདྲ་མཚུངས་སུ་ཡོད་ལ་བྲིས་གཟུགས་ཀྱང་རྙིང་ཉམས་ལྡན་པ་ཞིག་འདུག་པས་ཧ་ལམ་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་དུས་སྨད་དུ་བྱུང་བའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་ཡིན་པར་འདུག”ཅེས་མཚམས་སྦྱོར་གནང་འདུག །ཤོག་ངོས། ༡

[16] མཆན། “བོན་དཔེ་ཀ་པའི་ནང་གནག་རབས་སམ་ཟི་མ་རྒོང་རྒུའི་རབས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བྱོལ་རབས་ཞེས་བྱ་བ། གསེར་སྐྱེམས་ཀྱི་རབས་ཞེས་བྱ་བ་བཅས་རབས་གསུམ་གྱི་དོན་བསྟན་ཡོད་དེ། འདིར་རབས་ཞེས་པའི་དོན་ནི་བོད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་དུ་རྒྱུད་དམ་ལོ་རྒྱུས་ལ་གོ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའང་ཆེ་གནའ་བོའི་དུས་སུ་བོད་མིས་ཡར་གནམ་གྱི་ལྷ་མཆོད་པ། མར་སའི་འདྲེ་རྡུང་བ། གཤིན་གྱི་དྲི་འདུལ་བ། གསོན་གྱི་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ། འདུལ་ངན་པ་བཟང་པོར་འཆོས་པ། དགྲ་བགེགས་རྐྱེན་ངན་བར་ཆད་ཐན་ལྟས་དང་གདོན་གྱི་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་ཟློག་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་ཅི་རིགས་ཡོད་ལ། གནག་རབས་དང་བྱོལ་རབས་ནི་སྒྲུང་གི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་འཆད་པའི་གོད་ཀ་དང་། བདུད་དང་སྲིན་ལྟས་ངན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགྲ་བགེགས་ཀྱི་གནོད་པ་ཟློག་ཐབས་ཀྱི་ཆོ་གའམ་གཏོ་བཅོས་ལྟ་བུའི་གནའ་བོའི་བོན་དཔེ་ཡིན་པར་མངོན།” ཞེས། གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ་བདམས་བསྒྲིགས། ཤོག་ངོས། ༢ གསལ།

[17] པ་ཚབ་པ་སངས་དབང་འདུས། གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ་བདམས་བསྒྲིགས། བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་ངོས། ༡༤-༡༧

[18] གོང་མཚུངས། ཤོག་ངོས། ༡༦-༡༧

[19] མཆན། སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཟེར་བའི་གཤེན་རབ་འདི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་ཡིན་པར་མངོན་ཏེ། མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་རུ། (བོད་ལྗོངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༧ པར་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་ངོས། ༢༣༦) “དེའི་དུས་སུ་སྲིན་གྱི་དགྲ་མདོས་བྱུང་ཏེ། ལྗང་སྲིན་དང་ཀོང་[སྲིན་]ཁ་གཡེལ་ནས། སྲིན་གཡབ་དམར་པོ་གཅིག་དབྱུགས་ནས་བྱུང་པ་ལ། སྐྱེས་བློའི་རིན་ཆེན་མཆེད་བདུན་གྱི་སྐུ་སྲུང་ལྷེ་གླང་རུ་དཀར་གྱིས་རུའི་དབལ་བརྡར་ནས་བརྡུང། དུང་འཕར་པོ་འཕར་ཆུང་གིས་རང་བུས། ཁྲབ་ཀྱིས་རང་གོན། ཕུབ་ཀྱིས་རང་གོན། རལ་གྲི་དང་ཆུ་གྲིས་རང་བཏབ། མདུང་གིས་རང་དྲངས། གཞུ་རང་བདུངས། དཔལ་གྱི་མདའ་རང་འཕངས། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ལྗང་སྲིན་ཀོང་སྲིན་བསད་དེ། ཤ་བོར་བས་རི་དམར། ཁྲག་བསྐྱིལ་བས་མཚོ་སྨུག་གོ། ཤིང་མུ་ལེ་གྲུམ་ཤིང་གི་ཁ་ནས་མདའ་ལྔ་འཕོངས། སོར་བཞི་བཞིག་པས་ཞལ་ཏ་སྒམ་གྱིས་མཛད་ནས། སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཀྱི་ཞལ་ནས། དུས་འདིར་ཡུལ་འདིའི་རྗེར་གཤེགས། གདགས་སུ་ནི་གདུག་བརྡལ་ལོ་གསུངས་ནས། བཅུད་ས་བོན་རླུང་དང་འདྲ་བ་གཅིག་དབྱལ་སྟག་པ་ཏིང་རུམ་གྱི་ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པ་ལས། སྲས་གཅིག་འཁྲུངས་པ་ནི་ལྷ་འོད་གྲགས་ཀྱི་བུ་གུང་གཟིགས་བྱ་བས་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ལྷ་བོན་བྱས།”ཞེས། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོས་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་གསར་དུ་འཛུགས་སྐབས། ལྗང་སྲིན་དང་ཀོང་སྲིང་སོགས་ཀྱི་དགྲ་བོས་འཇབ་དམག་བྱུང་བ་ན། སྐུ་སྲུང་བདུན་གྱི་དཔའ་རྩལ་གྱིས་འཇབ་དམག་རྩ་མེད་དུ་བཏང་ཞིང་། དམག་བྱུས་བཀོད་འདོམས་སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་། སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཀྱིས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་གདུགས་ཀྱིས་བསུས་ཏེ་བོད་ཁ་གཡག་དྲུག་གི་རྒྱལ་པོ་གནང་བར་ཞུ་བ་ཕུལ་བར་མ་ཟད། ཁོ་རང་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ལྷ་བོན་བྱས་པ་གསལ།

[20] གོང་མཚུངས། ༢༦-༢༩

[21] མཆན། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གྱི་མདའ་དང་འཕངས། སྟོད་ཆ། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། གྲུབ་མཐའ་གོ་དང་གཏམ་རྒྱུད་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ། ཞེས་པར། “ད་ཕན་ང་ཚོའི་ལག་ཏུ་སོན་ཐུབ་པའི་དཔེ་ཆ་དང་རྡོ་བརྐོས་ཡི་གེའི་ནང་གི་ནང་དོན་ལ་བལྟས་ན། འོལ་མོ་ལུང་རིང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དང་གོ་དོན་དེ་དུས་རབས་བཅུ་པའི་གོང་དུ་བྱུང་མེད་པ་ཤེས་ཀྱང་། བོད་དུ་མ་ལག་ལྡན་པའི་ངང་གནའ་རྫས་བསྔོགས་གཤེར་དང་ཡིག་རྙིང་བསྡུ་རུབ་ཀྱི་ལས་དོན་ཞིག་ད་ཕན་སྤེལ་མྱོང་མེད་པས་དེའི་སྐོར་ཁ་ཚོན་གཅོད་ཐབས་བྲལ”ཞེས་བྲིས་འདུག །ཤོག་ངོས། ༢༣༥

[22] མཆན། འདིར་དཔྱད་གཞིར་བཀོལ་བའི་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཡིག་ཆ་འདི། བོད་རིག་པ་བ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་དང་། འཇར་པན་བ་ཡ་སུ་ཧི་ཀོ་ ནཱ་གྷ་ནོ་གཉིས་ཀྱིས་སྡུད་སྒྲིག་བགྱིས་པ། ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན། (The call of the Blue Cuckoo, National Museum of Ethnology, Osaka 2002) ཞེས་པ་ལས་དྲངས་པ་ཡིན། ཡིག་ཆ་འདི་ཕལ་ཆེར་བོད་བཙན་པོ་རྒྱལ་རབས་ཏེ་དུས་རབས་བརྒྱ་པའི་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཡིན་པར་བཤད་ཀྱང་། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དོན་དང་། དམིགས་བསལ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་གཞིགས་ན། གཏམ་རྒྱུད་སྔ་མ་དག་ལས། མདོས་ཆོག་འདིའི་བརྗོད་བྱ་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བར་མངོན། འོན་ཀྱང་། ཆོ་གའི་མགོ་མཇུག་བར་གསུམ་དུ། སྐྱབས་འགྲོ་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་བཟོ་འདྲ་བོ་དང་། སྟོང་སྦྱང་། དགེ་རྩ་བསྔོ་བ། ཚེ་ཕྱི་མར་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་སོགས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་ལ། ཐ་ན་སངས་རྒྱས་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཏེ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་མཚན་ཙམ་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། གསོལ་མཆོད་ཀྱི་གནས་རྣམས་ནི། ལྷ་ཀླུ་གཉན་མ་མོ་བཙན་ལ་སོགས་པ་ཤ་སྟག་ཡིན། སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་མཇུག་བྱང་དུ། “སྲིད་པ་སྤྱི་སྐོང་སྣང་སྲིད་ཀྱི་སྤྱི་མདོས་ཟབ་མོ། དཔོན་གསས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྲུང་བའི་གོ་ཁྲབ་གཤེན་ཆེན་པོ་གཅེ་འོད་ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་པ། སངས་པོ་ཁྲིན་ཁོད་བདག་གིས་ཡི་གེར་བརྒྭབས་པ། ཞང་བོད་དཔོན་གསས་བར་མ་ཆད་པས་མཐུ་ཐོན་པ། ཟབ་མོ་ཆིག་ཆོད་ནི་རྫོགས་སོ”ཞེས་(ཤོག་ངོས། ༡༦༧)གསལ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ། ཡིག་ཆ་འདི་རྩོམ་པ་པོ་ར་སངས་ཁྲི་ནེ་ཁོད་ཡིན་པ་དང་། ར་སངས་ཁྲི་ནེ་ཁོད་ནི་བཙན་པོ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གཤེན་ཡིན་པར་བཤད་མཁན་ཡང་ཡོད་པས་དཔྱད་དགོས།

[23] སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས། ཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་དང་། ནཱ་གྷ་ནོ། ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན། The call of the Blue Cuckoo, National Museum of Ethnology, Osaka 2002 ཤོག་ངོས། ༡༦༡

[24] གོང་མཚུངས། ཤོག་ངོས།  ༡༦༥

[25] གོང་མཚུངས། ཤོག་ངོས། ༡༦༦

[26] མཆན། འདིར་དཔྱད་གཞིར་རུ་དྲངས་པའི་སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་ཡིག་ཆ་འདི་ཡང་། བོད་རིག་པ་བ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་དང་། འཇར་པན་བ་ཡ་སུ་ཧི་ཀོ་ ནཱ་གྷ་ནོ་གཉིས་ཀྱིས་སྡུད་སྒྲིག་བགྱིས་པ། ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན། ལས་དྲངས་པ་ཡིན། ཡིག་ཆ་འདི་གངས་ཅན་རིག་མཛོད། དེབ།༨༠ ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་སྒྲ་དབྱངས། སུའང་བཀོད་ཅིང་། ངོ་སྤྲོད་དུ། ཡིག་ཆ་འདི་དཔེ་རྙིང་ཤོག་ལྷེ་ལྔ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། བོན་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཁྲོ་བོ་དབང་ཆེན་གྱི་ཨ་ཤེད་དུར་དང་གཡང་ཕུར་ནག་པོའི་འཕྲིན་ལས་འགུག་སྒྲལ་གནས་འདྲེན་སྐོར་ཞེས་པའི་ནང་འཁོད་པར་བཤད།”[26] འོན་ཀྱང་། ཡིག་ཆ་འདི་ག་དུས་བྱུང་བའི་ལོ་ཚིགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ད་བར་གསལ་ཁ་མི་འདུག །

[27] སྲི་གསས་བུང་བ་སྟག་ཆུང་། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་དང་། ནཱ་གྷ་ནོ། ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན། The call of the Blue Cuckoo, National Museum of Ethnology, Osaka 2002 ཤོག་ངོས། ༡༨༥-༡༨༩

[28] མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚོ། (༢༠༠༧) མདའ་དང་འཕང་། སྟོད་ཆ། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་ངོས། ༢༤༥

[29] ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། (༢༠༡༥) ཞང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིགས་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། དཔར་ཐེངས་གསུམ་པ། ཤོག་ངོས། ༤༩/ ༦༥

[30] མཆན། ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་། ཤོག་དྲིལ་ཨང་རྟགས། P1286,0030 དང་། P1286,0031 འདི་ཅན་ནང་འཁོད་པ། “ལྷ་གནམ་གྱྀ་སྟེང་ནས་གཤེགས་པའ། གནམ་ལྷབ་ཀྱི་བླ་ན། ཡབ་ལྷ་བདག་དྲུག་བཞུགས་པའི་སྲས། གཅེན་གསུམ་གཅུང་གསུམ་ན། ཁྲིའི་བདུན་ཚིགས་དང་བདུན། ཁྲྀའི་བདུན་ཚིགས་ཀྱྀ་སྲས། ཁྲི་ཉག་ཁྲྀ་བཙན་པོའ།”ཞེས་གསལ་ཞིང་། འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་ཆེ་ཚང་འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས(ཤོག་ངོས། ༦༨)སུ། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོར་གྱུར་པའི་མ་ཡིག་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་སྐབས། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཡབ་ལྷ་བདག་དྲུག་གི་སྲས་བདུན་ལས། སྲས་བཞི་པ་ཁྲིའི་བདུན་ཚིགས་ཀྱི་སྲས་ཡིན་པར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་འདུག །

[31] མཆན། ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་ཤོག་དྲིལ་ཨང་རྟགས། P1286,0010 འདི་ཅན་ནང་། “ཡུལ་སྐྱི་རོའི་ལྗང་སྔོན་ན། རྗེ་སྐྱིད་རྗེའྀ་རྨང་པོ། བློན་པོ་ཤེའུ་དང་སྤུག་གཉིས”ཞེས་གསལ་ཞིང་། འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་ཆེ་ཚང་འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས(ཤོག་ངོས་ ༣༣-༤༢)ལས། མཁར་ཆུང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་མ་ཡིག་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་སྐབས་སུ།  སྐྱི་རྗེ་རྨང་པོ་ནི་བོད་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྗེ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཡུལ་སྐྱིད་རོའི་ལྗང་སྔོན་ནི་ལྷ་ས་སྐྱིད་ཆུའི་གཞུང་རྒྱུད་ཡིན་པ། བོད་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་ནི། སྤྱི་ལོའི་གོང་ལོ་c.1,100-c.390 BC ཙམ་ལ་ཡིན་པར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་འདུག །

[32] མཆན། མདོ་གཟེར་མིག་གི་མཚན་བྱང་ཆ་ཚང་ལ། དུས་གསུམ་གཤེན་རབ་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་མཛད་པའི་རྒྱུད་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེ་གཟེར་མིག་གི་མདོ་ཞེས་སུ་གྲགས། ཡིག་ཆ་འདི་བྱུང་རབས་ལ་བཤད་སྟངས་ཁ་ཤས་ཤིག་འདུག ། ༡ དྲང་རྗེ་བཙུན་པ་གསེར་མིག་གིས་གླིང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁྲི་དང་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་ནང་རྙེད་ཅིང་། མར་པ་སྟག་ལ་དབང་ལ་དངོས་གྲུབ་ཏུ་བབས་པར་བཤད། ༢  བསམ་ཡས་གཏེར་བྱུང་ལས་ལྷོ་ནུབ་ཁྲི་དང་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་གླིང་དུ་སྲིན་པོའི་ཁ་གནོན་ཅ་ཏི་(མཆོད་རྟེན)དམར་པོ་ལས་བཏོན་ཟེར། ༣ ཁ་ཅིག་བསམ་ཡས་ཧས་པོ་རིའི་ཞོལ་གྱི་དུར་ཁྲོད་དུ་དྲང་རྗེ་བཙུན་པས་ས་ལ་རི་མོ་བྲིས་པས་སོལ་བ་ཞིག་བྱུང་བས་བརྐོས་པས་གཡའ་མའི་ཁང་བུ་ཞིག་ནས་རྙེད་ཟེར། ༤ འགའ་ཞིག་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ནང་ངོས་ལྷོ་ཕྱོགས་འདེར་སོ་དམར་པོའི་གདན་ཁྲིའི་རྒྱབ་ཏུ་ལོ་མང་སྦས་པ་ལས་བཏོར་ཟེར།  ཡིག་ཆ་འདི། བོད་རིག་པ་བ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱིས་(མདའ་འཕངས་སུ)དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་བྱུང་བར་བཤད་ནའང་། བོད་རིག་པ་གཞན་ཁག་ཅིག་གིས་མདོ་འདུས་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་བྱུང་ཞིང་། མདོ་གཟེར་མིག་ནི་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་གང་གི་ཆ་ནས་མདོ་འདུས་ལས་འཕྱི་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ། མདོ་གཟེར་མིག་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་བྱུང་བ་ཁས་ལེན་གྱི་མེད།

[33] མཆན། མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་མཚན་བྱང་ཆ་ཚང་ལ། འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད་དྲི་མ་མེད་པ་གཟི་བརྗིད་རབ་ཏུ་འབར་བའི་མདོ་ཞེས་སུ་གྲགས། ཡིག་ཆ་འདི་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོའི་མཛད་རྣམ་རྒྱས་ཤོས་དང་། དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པར་བོན་སྤྲུལ་གཏེར་སྟོན་བློ་ལྡན་སྙིང་པོ་(༡༣༦༠-?)ལ་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཀའ་བབས་པར་བཤད། ཚེ་རིང་འོད་ལྡན་གྱི་དཔྱད་རྩོམ། བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་དཔྱད་པ་རུ། བོད་རིག་པ་བ་ཌན་མར་ཊིན་Dan Martin གྱི་དེབ། Unearthing Bon Treasures: ཞེས་པར། “མདོ་གཟེར་མིག་དང་། མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད་གཉིས་ནི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་། སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་གིས་གྲུབ་པར་མ་ཟད། དེ་གཉིས་ལ་གླིང་སྒྲུང་དང་རཱ་མཱ་ཡ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་སོགས་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་ཐེབས་ཡོད་པར་བཞེད་”ཚུལ་འཁོད་པས་དཔྱད་ཞིབ་དགོས་པར་མཐོང་།

[34] བོད་རིག་པ་བ་ཌན་མར་ཊིན་Dan Martin གྱི་དེབ། Unearthing Bon Treasures: ཚེ་རིང་འོད་ལྡན། བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་དཔྱད་པ། སོགས་མང་།

[35] མཆན། ཀུན་མཁྱེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་རྩིས་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་རུ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ནི་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ (༡༦༠༡༧ BC) ལོར་ནུབ་སྟག་གཟིག་ཏུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་(༧༨༡༦BC)ལོར་སྐུ་འདས་པ་དང་། ཁོང་གཤེན་ལོ་ ༨༢ ལ་བཞུགས། མི་ལོ་བརྒྱ་ལ་གཤེན་ལོ་གཅིག་ཡིན་པར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་འདུག །

[36] མཆན། མདོ་འདུས་ཡིག་ཆའི་མཚན་བྱང་ཆ་ཚང་ལ། གཡུང་དྲུང་ལྷ་ཡི་བོན་མདོ་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད་ཅེས་ཟེར། རིག་འཛིན་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པས་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་ཏུ། “བསམ་ཡས་མཆོད་རྟེན་དམར་པོ་ནས་པང་ཀུ་རིན་ཆེན་དང་དྲ་རྒྱ་ར་ཙ་སྟེ་བནྡེ་མི་གཉིས་ཀྱིས་དངོས་གྲུབ་ཏུ་རྙེད་པའི་མདོ་བཞི་ཡོད་པའི་ནང་ནས། དུས་གསུམ་གཤེན་རབ་བྱུང་ཁུངས་ཀྱི་མདོ་འདུས་པ་རིན་ཆེན”ཞེས་པ་དེ། མདོ་འདུས་འདི་ཉིད་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་དང་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད(རིག་འཛིན་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པ། (༡༩༩༣) ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་ཉི་མ་འབུམ་གྱི་འོད་ཟེར། ཤོག་ངོས། ༡༠༢-༡༠༣) སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོས་མདོ་འདུས་ཀྱི་བྱུང་རབས་བྲིས་པ། “བསམ་ཡས་ཅ་ཏི་མའི་ལོ་རྒྱུས་ནི། དང་པོ་སྙ་ལི་ཤུ་སྟག་རིང་གིས། སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་དུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་གཤེགས་ཏེ། བོན་རིན་པོ་ཆེའི་སྒོ་དགུ་བསྒྱུར་ནས། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲུང་ལྡེ་བཙན་ལ་གདམས། དེ་ནས་ལོ་ཙཱ་བ་ལི་ཤུ་སྟག་རིང་དང་། བ་གོར་བཻ་རོ་ཙ་ན་གཉིས་ཀྱིས། བསམ་ཡས་གླིང་གི་ལྷོ་ནུབ། ཁྲི་དང་དུར་ཁྲོད་སྲིན་པོའི་ཁ་གནོན། སྒོ་མང་མཆོད་རྟེན་དམར་པོར་སྦས་ཏེ། རིན་པོ་ཆེའི་བསེ་སྒྲོམ་ཆུ་སྲིན་ཁ་སྤྲོད་བྲིས་པའི་ནང་དུ་བཅུག་ནས་སྦས། གཏེར་སྲུང་རྨ་པོམ་ར་གསང་བ་ལ་བཅོལ། དེ་ནས་ཐོན་ལུགས་ནི། མཆོད་རྟེན་དམར་པོའི་སོ་ཕག་གོག་པ་ནས། ཤོག་དྲིལ་འདྲ་བྱུང་ནས་བལྟས་པས། བོན་དུ་འདུག་ནས་མེ་ལ་སྲེག་པས། མི་རུང་བ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་སྐད། ཡང་སང་ཕོད་ལྕགས་མོ་བྱའི་ལོ་ལ། སོ་ཕག་གོག་ནས་ཞིག་གསོས་བྱས་པས། སྒྲོམ་ཅིག་བྱུང་བ་བལྟས་པས། ཤོག་དྲིལ་མང་བར་བྱུང་ཡང་བོན་དུ་འདུག དེར་ན་ནིང་མ་རུངས་པས། མ་སྲེག་པར་བསམ་ཡས་ལྷ་ཁང་ལྡེར་བཟོའི་རྒྱབ་ཏུ་སྦས་པས། ཏྲི་རྒྱ་ཀ་ར་ཛ་དང་། སད་གུ་རིན་ཆེན་གྲགས་གཉིས་དཀོར་གཉེར་བྱས་པས་བཏོན་ཏེ། ནུབ་མོ་རྟ་ལ་ཁལ་བཀལ་ནས། རྐང་པོའི་ཡུལ་ཤིང་ཤད་ལ་ལམ་ཕྱུང་སྟེ། ཁམས་ཀྱི་ལྷོར་བྱོན་”( སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། (༡༩༩༡) བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ། ཤོག་གྲངས། ༢༣༢-༢༤༠) ཞེས་དང་། ཏྲི་རྒྱ་ཀ་ར་ཛ་དང་། སད་གུ་རིན་ཆེན་གཉིས་ཀྱིས་བོན་གཏེར་རྣམས། གླང་སུམ་པ་གཏོ་སྟོན་ལ་གཏད། གཏོ་སྟོན་གྱིས་ཡོན་བདག་ཅིག་ལ་བཅོལ་ཏེ་གྲོངས། ཡོན་བདག་དེས་དབུ་མཆོད་ཕུར་པ་འབར་ཟེར་བའི་བོན་པོ་སྨན་པ་ཞིག་ལ་སྨན་ཡོན་དུ་ཕུལ། དབུ་མཆོད་ནི་བོན་གྱི་གཏེར་སྟོན་པ་ཡིན་སྐད། དབུ་མཆོད་ལས་དིར་གྱི་སྟོན་བཙུན་བྱ་བས་ཞུས། དབུ་མཆོད་དང་དིར་སྟོན་གཉིས་བསམ་ཡས་ཅ་ཏི་མའི་བོན་གཏེར་གྱི་ཁུངས་སུ་བྱེད་དོ་ཟེར། སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོའི་འགྲེལ་བརྗོད་དེ་དོན་ལ་གནས་ན། མདོ་འདུས་སོགས་བནྡེ་མི་གཉིས་ཀྱིས(ལྕགས་བྱ་ལོ། ཕྱི་ལོ་ ༡༠༢༡ ལོར)རྙེད་པ་ནས། སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཁྱབ་སྤེལ་མ་བྱུང་བར། བོན་གྱི་གཏེར་སྟོན་པ་དང་བོན་བླ་འགའ་ཞིག་གི་ལག་བརྒྱུད་ཡོད་ཚོད་འདུག་ཅིང་། དེས་དོན་དངོས་ཐོག་མདོ་འདུས་རྩོམ་པ་པོའམ་ཐ་མའི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་སུ་ཡིན་པ་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་པ་ལ་མགོ་རྙོག་བཟོས་འདུག །ད་ལྟ་མཇལ་དུ་ཡོད་པའི་མདོ་འདུས་ཀྱི་མཇུག་བྱང་དུ། “མདོ་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད་འདི། གཡུང་དྲུང་ལྷའི་སྐད་ལས། སྙ་ལི་ཤུ་སྟག་རིང་གིས། བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའོ། གཡུང་དྲུང་བོན་འདོ་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད། ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གསུང་རྫོགས་སོཿ ཿ  (གཡུང་དྲུང་ལྷའི་བོན་མདོ་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག ཤོག་གྲངས། ༡༢༢) ཞེས་གསལ། དེར་བརྟེན།  བོན་འབྱུང་ཡོངས་གྲགས་སུ། མདོ་འདུས་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་པ་དང་། སྙ་ལི་ཤུ་སྟག་རིང་(༡༧༥༡BC)གིས་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ལས། བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བར་ངོས་འཛིན་དང་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད། འོན་ཀྱང་། མདོ་འདུས་ལེའུ་གཉིས་པ། ཕྱི་སྣོད་ཇི་ལྟར་ཆགས་པའི་ལེའུ་དང་། ལེའུ་གསུམ་པ། ནང་བཅུད་སེམས་ཅན་སྐྱེ་ཤི་ལས་འབྲས་བསྟན་པའི་ལེའུ་གཉིས་སུ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བརྩམས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་དཔལ་བརྩེགས་(༨-༩)ཀྱིས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ། ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བསྟན་པའི་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་ཕལ་ཆེར་དྲངས་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྦྱོར་ཡང་ཇི་བཞིན་བཤུས་པ་མང་བས། མདོ་འདུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་འདི་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གསུང་དང་། ཕྱི་ལོའི་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་དང་ཡིད་ཆེས་བྱེད་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཀྱི་ཡོད། འདིར་ཁོ་བོས་དཔྱད་གཞིར་བཀོལ་བའི་མདོ་འདུས་ཡིག་ཆ་ནི། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག །(༢༠༡༠) གངས་ཅན་རིག་མཛོད། ༥༥ (བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།) གཡུང་དྲུང་ལྷ་ཡི་བོན་མདོ་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད་ཅེས་པ་དེ་ཡིན། འདིའི་མ་དཔེ་ནི་ནག་ཆུའི་སྨན་པ་ཨ་རྒྱ་ལགས་ཀྱིས་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་པ། བྲིས་མ། ཡིག་གཟུགས་འབྲུ་ཚ་སྒོང་ཞབས་མ་ཡིན་པ་དང། བྲིས་གཟུགས་དེ་ས་སྐྱའི་དུས་སྐབས་སུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཡིག་གཟུགས་ཤིག་ཡིན་པ་སོགས་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ། མ་དཔེ་དེ་ཉིད་ས་སྐྱའི་དུས་སྐབས་སུ་འབྲི་བཞེངས་བྱས་པའི་མ་དཔེ་རྙིང་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་འདུག་ཅེས་འཚམ་སྦྱོར་བྱས་འདུག །

[37] གཡུང་དྲུང་ལྷའི་བོན་མདོ་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག  (༢༠༡༠) གངས་ཅན་རིག་མཛོད། ༥༥ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་གྲངས། ༡-༢

[38] གོང་མཚུངས། ཤོག་གྲངས། ༣༧

[39] ཚེ་རིང་འོད་ལྡན། བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་དཔྱད་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། ༢༠༢༢ ལོའི་དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་ངོས། ༧༤-༧༥

[40] ། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གླིང་གྲགས གཏེར་ཆོས། གཏེར་སྟོན་མཐའ་བཞི་འཕྲུལ་གསས། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག གངས་ཅན་རིག་མཛོད། ༥༥ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་ངོས། ༡༤༢

[41] སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ། གཏེར་ཆོས། གཏེར་སྟོན་ཁོད་པོ་བློ་གྲོས་ཐོག་མེད། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག གངས་ཅན་རིག་མཛོད། ༥༥ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་ངོས། ༢༠༥

དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

དབང་ཆེན་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། ༢༠༢༢ ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དཔེ་ཚོགས། གསུམ་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

དབང་ཆེན་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་བསྒྲིགས་བྱས། ༢༠༢༢ ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་སྒྲུང་རབས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དཔེ་ཚོགས། དྲུག་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

པ་ཚབ་པ་སངས་དབང་འདུས། གླང་རུ་ནོར་བུ་ཚེ་རིང་། (2007) གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ་བདམས་བསྒྲིགས། བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་དང་། ནཱ་གྷ་ནོ། ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན། The call of the Blue Cuckoo, National Museum of Ethnology, Osaka 2002

ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་སྒྲ་དབྱངས། བོན་ལུགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ཆོ་གའི་སྐོར་གྱི་དཔེ་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། གངས་ཅན་རིག་མཛོད། ༨༠ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༧ པར་ཐེངས་དང་པོ།

རིག་འཛིན་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པ། (༡༩༩༣) ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་ཉི་མ་འབུམ་གྱི་འོད་ཟེར ། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། དཔར་ཐེངས་དང་པོ།

བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག  (༢༠༡༠) གངས་ཅན་རིག་མཛོད། ༥༥ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

ཀུན་མཁྱེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན། བཀའ་བརྟེན་འགྱུར་སྒྲིག་ཚུལ། བསྟན་རྩིས་ནོར་ཕྲེང་། དྭོགས་བསལ་བཅས་ཀྱི་གསུང་པོད་བཞུགས། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཤད་སྒྲུབ་འདུས་སྡེ། ༢༠༡༣ པར་ཐེངས་དང་པོ།

སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། (༡༩༩༡) བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་བཞུགས། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། (༢༠༡༥) ཞང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིགས་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། དཔར་ཐེངས་གསུམ་པ།

མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན།(༢༠༠༧) མདའ་དང་འཕངས། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། སྟོད་ཆ། བདེ་ཁང་བསོད་ནམས་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་དབྱིན་ཡིག་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། ཀྲུང་གོ་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་ཆེ་ཚང་། འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ། (༢༠༡༠) བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས། ཏུན་ཧོང་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བ། སྲོང་བཙན་དཔེ་མཛོད།

བན་ཤུལ་དཔལ་མཁར་རྒྱལ། (2011) བོན་བཤད་པོ་ཏི་ཕྲ་མོ། བོན་དང་བོན་པོའི་རིག་གཞུང་སྐོར་གྱི་ཆེད་བཀོད་བརྩམས་ཆོས་ཉུང་བསྡུས། ཅང་ཧོ་གློག་རྡུལ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

ལྕགས་མོ་མཚོ། (༢༠༡༦) གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེའི་ཞིབ་འཇུག །ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

ཚེ་རིང་འོད་ལྡན། བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་གཤེན་རབ་མི་བོའི་སྣང་བརྙན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་དཔྱད་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། ༢༠༢༢ ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།

ཟུར་ལྟའི་ཡིག་ཆ།

དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། (༢༠༠༣) ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། ཝཱ་ཎ་བཛྲ་བིདྱཱ་དཔེ་མཛོད་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

གུ་གེ་པཎྜི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན། (༢༠༡༤) ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐྱེ་དགུའི་ཅོད་པཎ་ཉི་ཟླའི་ཕྲེང་མཛེས། གངས་ཅན་གཙུག་ལག་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ། དེབ་བདུན་པ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

ལྕགས་མོ་མཚོ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐོར་གྱི་དོགས་གནད་ལ་དཔྱད་པ། བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག །༡༣ རྣམ་རྒྱལ་ཚེ་བརྟན་གྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༤ པར་ཐེངས་དང་པོ།

སྤེན་པ། (༢༠༢༠) ལྷོ་ཁའི་འོན་མོ་ཀླུང་རིང་གི་ཡུལ་བཤད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བོན་དང་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་སྐོར་གླེང་བ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། པར་ཐེངས་དང་པོ།

སྙན་བཟང་པ་རྣམ་རྒྱལ། (༢༠༢༥) ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་“ཕ་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གོ་དོན་མཐའ་དཔྱོད། ཁུངས། ཞིབ་འཇུག་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་སའི་དྲྭ་ཚིགས། བོད་རིག་པ། ༢༠༢༥།༡༡།༡༨ ཉིན་བཀླགས།

gShen-rab Myi-bo, His life and times according to Tibet’s earliest literary sources. John Vincent Bellezza, Senior Rearch Fellow, Tibet Center, Universoty of Virginia.

STON Add PostPA GSHEN RAB: SIX MARRIAGES AND MANY MORE FUNERALS,

HENK BLEZER (LEIDEN UNIVERSITY) First Part: A Brief Survey of Early Developments

In Narratives on gShen and Bon, gShen and Bon in Dunhuang Sources.

དཔྱད་རྩོམ་འདི་བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུང་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་དུས་དེབ། ༢༠༢༥ ལོ། སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་བཅུ་གཉིས་པར་བཀོད། སྐབས་དེར་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་པས་དཔྱད་རྩོམ་ལ་གདེང་འཇོག་དང་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་འཕྲིན་ཡིག་འདི་གློག་འཕྲིན་བརྒྱུད་གནང་བས། ཆེ་མཐོང་གི་ཚུལ་དུ་འདིར་ལྷན་སྦྱར་ཞུས་པ།

– – – – –