འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་རྣམ་བཤད།

ནང་དོན་གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་འདི་ནི་གཙོ་བོ་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་ཀུན་མཁྱེན་རྣམ་བཞིའི་གཞུང་ལུགས་ཁག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས། ༡འཇའ་ལུས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཐོག་མ་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ཚུལ། ༢མཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ངོ་བོ། ༣འཇའ་ལུས་དང་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ཁྱད་པར། ༤འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ས་མཚམས། ༥འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་དེ་ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན། ༦བོད་ཀྱི་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་པ་ཐོག་མ་སུ་ཞིག་ཡིན་མིན། ༧གྲུབ་མཐའ་གཞན་དང་གཞན་ལ་འཇའ་ལུས་ཡོད་མེད་དང་བདུན་གྱི་སྒོ་ནས་བཤད་ཡོད།

གནད་ཚིག  འཇའ་ལུས། འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན། ལུས་རྡུལ་ཕྲན་དུ་དེངས། འོད་ལུས།

«སྒྲུབ་པ་བཀའ་བརྒྱད་ཀྱི་སྤྱི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་དངོས་གྲུབ་སྙིང་པོོ་ལས།»[1] (ཨ་ཏིའི་འབྲས་རྒྱུད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ།) སྣང་བཞི་རྫོགས་ནས་གདོས་བཅས་ཀྱི་སྦུབ་འོད་གསལ་དུ་དེངས་ཤིང་གདོད་མའི་དབྱིངས་སུ་སངས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ།། ཞེས་པའི་གཞུང་ལས་འཕྲོས་ཏེ་འབྲས་བུ་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་རྣམ་གཞག་ཅུང་ཙམ་ཞུ་བ་ལ། ༡འཇའ་ལུས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཐོག་མ་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ཚུལ། ༢མཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ངོ་བོ། ༣འཇའ་ལུས་དང་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ཁྱད་པར། ༤འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ས་མཚམས། ༥འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་དེ་ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན། ༦བོད་ཀྱི་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་ཐོག་མ་སུ་ཞིག་ཡིན་མིན། ༧གྲུབ་མཐའ་གཞན་དང་གཞན་ལ་འཇའ་ལུས་ཡོད་མེད་དང་བདུན་ལས།

དང་པོ། འཇའ་ལུས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཐོག་མ་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ཚུལ།

འཕོ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ནི། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་བཅུ་བདུན་ལས་(རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་བཅུ་བདུན་ནི། ༡ རིག་པ་རང་བྱུང་གི་རྒྱུད་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག ༢ རིག་པ་རང་གྲོལ་གྱི་རྒྱུད་ལེའུ་བཅུ། ༣ སྒྲ་ཐལ་འགྱུར་གྱི་རྒྱུད་ལེའུ་ལྔ་པ། ༤ རྡོར་སེམས་སྙིང་གི་མེ་ལོང་གི་རྒྱུད་ལེའུ་བརྒྱད་པ། ༥ ནོར་བུ་ཕྲ་བཀོད་རྒྱུད་ལེའུ་བཅུ་བཞི། ༦ ཐུགས་རྗེ་མེ་ལོང་གི་རྒྱུད་ལེའུ་བཞི་པ། ༧ ཀློང་དྲུག་པའི་རྒྱུད་ལེའུ་དྲུག ༨ བཀྲ་ཤིས་མཛེས་ལྡན་གྱི་རྒྱུད་ལེའུ་ལྔ། ༩ མུ་ཏིག་ཕྲེང་བའི་རྒྱུད་ལེའུ་དྲུག ༡༠ སྒྲོན་མེ་འབར་བའི་རྒྱུད་ལེའུ་བཞི། ༡༡ སེངྒེ་རྩལ་རྫོགས་ཀྱི་རྒྱུད་ལེའུ་བཅུ་གསུམ། ༡༢ སྐུ་གདུང་འབར་བའི་རྒྱུད་ལེའུ་གསུམ། ༡༣ ཡི་གེ་མེད་པའི་རྒྱུད་ལེའུ་དྲུག ༡༤ ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོར་གྱི་རྒྱུད་ལེའུ་བཞི། ༡༥ ངོ་སྤྲོད་སྤྲས་པའི་རྒྱུད་ལེའུ་གསུམ། ༡༦ རིན་ཆེན་སྤུངས་པའི་རྒྱུད་ལེའུ་ལྔ་པ། ༡༧ རྫོགས་པ་རང་བྱུང་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ལེའུ་ཉེར་ལྔ་པ་སྟེ། རྒྱུད་བཅུ་བདུན་ནོ།།) བྱུང་བ་དང་།དེ་བཞིན་«ཀློང་གསལ་ཀུན་ཏུ་བཟང་མོའི་རྒྱུད་ལས།»[2] སྐྱེ་དང་འཇུག་པའི་དབང་གསུམ་གྱིས། །འགྲོ་བ་གྲོལ་བའི་ཕྲིན་ལས་མཛད། །འཕོ་བ་ཆེན་པོར་བཞེངས་བའོ། ། ཞེས་དང་།  «གསང་བ་སྤྱོད་པ་ས་བོན་གྱི་རྒྱུད་ལས།»[3] སྟོང་ཕྲག་གསུམ་རྣམས་སེམས་ཅན་གྱི། །འཕོ་བ་ཆེན་པོ་འདིས་གྲུབ་བོ། ། ཅེས་སོགས་སྔར་གྱི་རྒྱུད་གཞུང་ཁག་ཏུ་འཕོ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་མིང་དངོས་སུ་འབྱུང་བ་དང་། མདོ་ལས་འཇའ་ལུས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐོག་མ་ནི་⟪ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ལས།⟫[4]བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་བསྩལ་པའོ།། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་དང་པོ་པ་དང་། ཚོགས་ལམ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ། སྦྱོར་ལམ་དྲོད་རྩེ་མོ་བཟོད་པ་ཆོས་མཆོག་རྣམས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་ནི་གཏེར་མི་ཐོན་ཏེ། དེ་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དངོས་སུ་མི་བཞུགས་པ་དང་། འཇའ་ལུས་ཐོབ་པའི་རིག་འཛིན་རྣམས་དངོས་སུ་མཇལ་བའི་སྐལ་བ་མེད་པའོ།། ཞེས་འབྱུང་། འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ་(1392–1481)གྱིས་མཛད་པའི་«དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་ལས།»[5] མྱང་བྱང་ཆུབ་གྲགས་ནི། གཙང་རྒྱ་མ་ཉེའུ་ཁའི་ཕུང་པོ་རི་བོ་ཆེ་ལ་ད་ལྟ་འདུག་པའི་འཕྲོ་ལ། རི་ཟུར་ན་ཡར་ལ་སྐུ་སྤྲིན་ཆད་པ་བཞིན་དུ་“ལྷག་མེད་དུ་གཤེགས།„ ཞེས་ཕུང་པོ་ལྷག་མེད་དུ་གཤེགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འབྱུང་། རོང་ཟོམ་(1040–1159)དང་། ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་པ།(1308—1363) རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཁག་ཏུ་འཇའ་ལུས་ཞེས་པའི་མིང་ནི་ཤིན་ཏུ་འབྱུང་བར་དཀོན་ལ། རིག་འཛིན་འཇིགས་མེད་གླིང་པའི་(1729–1798) «བླ་མ་དྲག་པོ་རྟ་ཁྱུང་འབར་བའི་གསོལ་འདེབས་ལས།»[6] ཆོས་ཉིད་ཟད་ལ་རྗེས་ཡི་རང་༔ འཕོ་ཆེན་ཀློང་ནས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར༔ ‟འཇའ་ལུས་”ཆེན་པོ་བཞུགས་སུ་གསོལ༔ ཞེས་འཇིགས་མེད་གླིང་པའི་གཞུང་གི་ནང་དུ་འཇའ་ལུས་ཞེས་པའི་ཚིག་ཁ་གསལ་ཡོང་གི་ཡོད།  བོད་དུ་འཇའ་ལུས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཐོག་མར་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ། སྤྱི་ལོ་(760)ཡས་མས་སུ་རྗེ་འབངས་ཉེར་ལྔའི་ཡ་གྱལ་དུ་གྱུར་པ་སྔ་འགྱུར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་གཡུ་སྒྲ་སྙིང་པོས་བརྩམས་པར་གྲགས་པའི། «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ་ལས།»[7] དགའ་རབ་འཇམ་དཔལ་ཤྲཱི་སེང་ཧ་སོགས།། ‟འཇའ་ལུས་‚གྲུབ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་བསྟེན།། ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།

གཉིས་པ། འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ངོ་བོ། 

‟འགྲོ་བའི་དོན་དུ་ཆོས་ཉིད་ཟད་ཁ་མངོན་དུ་བྱས་པའི་”སྐྱེ་འཇུག་གཉིས་ཀ་ལ་དབང་བའི་འོད་ལུས་དེ་འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད། „[8] མཚན་ཉིད་འདི་ལ་ཟུར་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། ཟུར་དང་པོ། འགྲོ་བའི་དོན་དུ་ཆོས་ཉིད་ཟད་ཁ་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཞེས་པས། འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་སྐུ་ཡིན་པ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཟད་ཁར་མངོན་དུ་བྱེད་དགོས་པ་བསྟན། «ཐེག་མཆོག་མཛོད་ལས།»[9]དེའང་སྐྱེ་བ་དང་འཇུག་པ་ལ་དབང་བའི་འདི་གཉིས་ཟད་པའི་རྗེས་ནང་དབྱིངས་སུ་འཇུག་ཁ་མ་དེར་ཐོབ་པས། ཞེས་གསུངས་སོ།། ཟུར་གཉིས་པ། སྐྱེ་འཇུག་གཉིས་ཀ་ལ་དབང་བའི་འོད་ལུས་ཞེས་པས། འཕོ་ཆེན་ཡིན་པ་ལ་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དང་། འཇུག་པ་ལ་དབང་བ་ཡིན་དགོས་པ་བསྟན། «ཐེག་མཆོག་མཛོད་ལས།»➅ སྐྱེ་བ་ལ་དབང་བ་ནི། ནང་དབྱིངས་སུ་འཇུག་ཁར་སེམས་ཅན་སུམ་སྟོང་ལ་རིག་པ་བཅུག་པ་ཐམས་ཅད་དུས་གཅིག་ཏུ་གྲོལ་བའི་མཐུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་ལ། སྲིན་བུ་རྣམས་ཀྱང་འོད་དུ་དེངས་པའོ། ། སྐྱེ་བའི་དབང་ཐོབ་པས་གང་ཅི་འདོད་པར་སྤྲུལ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་བྱེད་པའོ། ། ‟འཇུག་པ་ལ་དབང་བ་ནི།” བེམས་པོ་ལ་རིག་པ་བཅུག་ནའང་འགུལ་བ་དང་སྐད་འབྱིན་པར་བྱེད་དེ། པདྨ་དང་དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་དང་ནོར་བུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་འབྱུང་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྨིན་པ་དང༌། ཟས་གོས་ཀྱི་ཆར་འབེབས་པར་བྱེད་དོ། །དེའང་སྐྱེ་བ་དང་འཇུག་པ་ལ་དབང་བའི་འདི་གཉིས་ཟད་པའི་རྗེས་ནང་དབྱིངས་སུ་འཇུག་ཁ་མ་དེར་ཐོབ་པས། སེམས་ཅན་ཀྱི་དོན་དུ་ཚུར་མི་ལོག་ན་བར་དོར་སེམས་ཅན་སུམ་སྟོང་ཅིག་ཅར་དུ་གྲོལ་བར་བྱས་ནས་དབྱིངས་སུ་འཇུག་ལ། བྱེད་ན་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་བས་ཚུར་ལོག་སྟེ་རིམ་གྱིས་སུམ་སྟོང་གྲོལ་བར་བྱས་ནས། སྐྱེ་འཇུག་དུ་མས་བསྐལ་པ་ཞིང་གི་རྡུལ་སྙེད་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཇི་ལྟ་བུའང་མཛད་དེ། སའི་གཏེར་དང༌། ནོར་བུ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལ་སོགས་པས་དུས་རིང་པོ་ཞིག་ན་ཕན་པ་འགྲུབ་ནའང་དེའི་ཐབས་ལ་སྐད་ཅིག་ཀྱང་ཡོལ་བ་མེད་པས་གཞན་ལས་ཐུགས་རྗེ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་དང་འཕྲིན་ལས་གཟིགས་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། བདག་ཅག་གི་བླ་མ་དམ་པ་བི་མ་ལ་དང་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཆེས་འཕགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་འདིའམ་བར་དོར་གདོན་མི་ཟ་བར་གྲོལ་བར་ངེས་སོ།།  ཞེས་གསུངས་སོ།།  འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་སྐུ་དེ་ལ་ཁྱད་ཆོས་ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ། ༡རྒྱུ་ཡི་ཁྱད་པར། ༢ལུས་ཀྱི་ཁྱད་པར། ༣དབང་ཐོབ་པའི་ཁྱད་པར། ༤གང་གི་དོན་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར། ༥དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྟེ་ལྔའོ།།  ཁྱད་པར་ལྔ«ཐེག་མཆོག་མཛོད་ལས།»[10] (༡རྒྱུ་ཡི་ཁྱད་པར་) དེའང་སྐྱེ་བ་དང་འཇུག་པ་ལ་དབང་བ་ལས་རིག་པ་སེམས་ཅན་ལ་ཐུགས་རྗེས་གཏད་པས་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཀ་དག་གི་སྣང་བ་དེ་རང་ལོག་ནས། འཁྲུལ་སྣང་གི་སྣང་བ་འདི་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལྟར་སྣང་ཞིང༌། (༢ལུས་ཀྱི་ཁྱད་པར།) རང་གི་སྐུ་དེ་ཡང་ཆུའི་ཟླ་བ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མའི་སྐུར་རང་སྣང་ལ་ཟང་ཐལ་བས་འབྱུང་བའི་གནོད་པ་དང་བྲལ་ཞིང་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ཐོབ་པ་སྟེ།(༣གང་གི་དོན་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར།) སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུར་བཞེངས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། (༤དབང་ཐོབ་པའི་ཁྱད་པར།) གཞན་གྱི་མིག་མ་དག་པས་རྡོས་བཅས་ཙམ་ལས་ཟང་ཐལ་དུ་མི་མཐོང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་བི་མ་ལ་དང༌། པདྨ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་འཇུག་པ་གཉིས་ལ་དབང་ཐོབ་པས། (༥དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལྔ་ཡོད།)སྐད་ཅིག་ལ་སངས་རྒྱ་ནའང་རྒྱར་ཡོད་ལ། སེམས་ཅན་ཀྱི་དོན་འཁོར་བ་མ་སྟོངས་ཀྱི་བར་དུ་མཛད་ནའང་རང་དབང་འབྱོར་བའོ། ། ཞེས་ཁྱད་ཆོས་ལྔ་གསུངས་སོ།།

གསུམ་པ། འཇའ་ལུས་དང་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ཁྱད་པར།

སྤྱིར་འཇའ་ལུས་ཞེས་པ་འདི་ནི་འཇུག་ཡུལ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་། ནང་གསེས་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་དེ། རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལམ་ལ་བསྟེན་ནས་ཐོབ་པའི་ལུས་རྡུལ་ཕྲན་དུ་དེངས་པ་དང་། མ་ཧཱ་ཡོ་གའི་སྐབས་ནས་བཤད་པའི་སྟོང་གཟུགས་དང་། རྫོགས་རིམ་གྱི་སྐུ། མདོ་ཡི་སྐབས་ནས་བཤད་པའི་དྭངས་མའི་རང་བཞིན་གྱི་འོད་ལུས་དང་ལྡན་པ་གཟུགས་ཁམས་པ་དེ་ཡང་འཇའ་ལུས་ཡིན་ཏེ། རྨེ་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་«འཇའ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འཕྲོས་པའི་འབེལ་གཏམ་ངེས་གསང་ཐེག་རྩེའི་ངར་སྐད་གཞོན་ནུ་བུམ་སྐུའི་རང་སྒྲ་ལས།»[11] སྤྱིར་འཇའ་ལུས་ཞེས་པ་འདི་ལ་ནང་གསེས་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། མཆོག་དམན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་མ་ཞིག་སྣང་སྟེ། དཔེར་ན་ལུས་རིག་འཛིན་ཞེས་བསྐྱེད་རིམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པའི་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཕྲ་ཡང་སོགས་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་འཇའ་ལུས་ཐོབ་ཅིང་། ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་བཞིན་མཁའ་སྤྱོད་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་ལས་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུ་དག་ཀྱང་འཇའ་ལུས་འཇོག་སྟེ། ཆགས་མེད་རིན་པོ་ཆེའི་«རི་ཆོས་འཇའ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ།»[12] ཟག་བཅས་ལུས་འདི་ཟག་མེད་ལུས་སུ་འགྱུར།། ལོ་ནི་སྟོང་ཕྲག་ཁྲི་ཕྲག་ཙམ་གྱི་བར།། དཔའ་བོ་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་དཔོན་མཛད་ན་ཡང་།། གང་ཟག་ཕལ་གྱིས་དེ་ཡི་སྐུ་མི་མཐོང་།། དཔེར་ན་ས་ར་ཧ་དང་ཏཻ་ལོ་བཞིན།། དེ་ནི་མཁའ་སྤྱོད་གཤེགས་ཞེས་མིང་འདོགས་ཏེ།། མཁའ་སྤྱོད་ཆུང་ངུ་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་གྲལ་ཡིིན།། ཞེས་གསུངས། དེ་བཞིན་ཕ་རྒྱུད་དང་མ་རྒྱུད་ལུགས་ཀྱི་འཇའ་ལུས་ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆགས་མེད་རིན་པོ་ཆེའི་«རི་ཆོས་འཇའ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ།»[13] མ་རྒྱུད་ལུགས་ཀྱི་འཇའ་ལུས་མཁའ་སྤྱོད་བཞིན།། དེ་དོན་མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་གསུངས་ལས་གསལ།། ཞེས་དང་། སྔགས་གསར་མའི་རྭ་ལོ་ཙ་པ་འཇའ་ལུས་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་པ་ཡང་། «རྭ་ལོ་ཙ་བའི་གསུང་མགུར་ལས།»[14] རྡོས་བཅས་ཕུང་པོའི་བཙན་རྫོང་དེ།། འོད་ལུས་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་སྦྱངས།། ཞེས་འབྱུང་ངོ་།། འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་པོ་ནི། རྫོགས་ཆེན་ཐོད་རྒལ་གྱི་སྣང་གཞི་ཉམས་སུ་ལེན་ནས་ཆོས་ཉིད་ཟད་ཁ་ཐོབ་པའི་སྐུ་དེ་ལ་འཇོག་གོ།

བཞི་པ། འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་ས་མཚམས།

འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་དེ་སློབ་ལམ་དང་མི་སློབ་ལམ་གཉིས་ལས་སློབ་པ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་སྒྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་གྱིས་གྲུབ་པར་སྙམ།

རྒྱུ་མཚན་དང་པོ། འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་འདི་སློབ་པ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཉིད་ཟད་ཁར་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་སྐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། «ཐེག་མཆོག་མཛོད་ལས།»[15] དེའང་སྐྱེ་བ་དང་འཇུག་པ་ལ་དབང་བའི་འདི་གཉིས་ཟད་པའི་རྗེས་ནང་དབྱིངས་སུ་འཇུག་ཁ་མ་དེར་ཐོབ་པས། ཞེས་ཆོས་ཉིད་ཟད་ཁ་མ་མར་ཐོབ་པའི་ཚུལ་གསུངས་པ་དང་། «ཁྲིད་ཡིག་ཡེ་ཤེས་བླ་མ་ལས།»[16] དེའི་དུས་ན་ཐོབ་པ་གཉིས་འབྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པས་འཕོ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུར་བཞེངས་ཏེ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་ན་སྣང་བ་རིམ་གྱིས་ཟད་དུས་ལག་སོར་ལྔ་འོད་ཀྱིས་དཀྲིགས་པར་སྣང་བ་ལ་ཤེས་པ་གཏད་པས་སྣང་བ་རང་ལོག་ནས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ཆུ་ཟླ་དང་རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་མཐོང་ལ། རང་ལུས་ཀྱང་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལྟར་སྣང་ལ་རང་བཞིན་མེད་པར་ཟང་ཐལ་བ་ཙམ་དུ་རང་གིས་མཐོང་ལ་གཞན་གྱི་མིག་མ་དག་པས་དེ་ལྟར་མི་མཐོང་བའི་ཚུལ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་པདྨའི་སྐུ་ལ་བཙན་པོས་ཕྱག་གིས་བཏུད་པས་སྟན་ལ་རེག་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཞིན་ནོ། ། འདི་ལ་འགྲེལ་ལུགས་གཉིས་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་། མདོར་ན་ཆོས་ཉིད་ཟད་པའི་སྣང་བ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ། ཆོས་ཉིད་ཟད་པའི་ས་དེའི་དུས་ན་སྐྱེ་འཇུག་གཉིས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་བཞེངས་ཚུལ་གསལ་པོ་གསུངས་པས། འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་འདི་སློབ་པ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཤེས་ནུས།

རྒྱུ་མཚན་གཉིས་པ། འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་ཆོས་ཅན། སློབ་པ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། སྐད་གཅིག་ལ་སངས་རྒྱ་བར་འདོད་ན་སངས་རྒྱ་ཆོག་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཀྱི་དོན་དུ་འཁོར་བ་མ་སྟོངས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་མཛད་ནའང་རང་དབང་འབྱོར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། «ཐེག་མཆོག་མཛོད་ལས།»[17]གཞན་གྱི་མིག་མ་དག་པས་རྡོས་བཅས་ཙམ་ལས་ཟང་ཐལ་དུ་མི་མཐོང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་བི་མ་ལ་དང༌། པདྨ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་འཇུག་པ་གཉིས་ལ་དབང་ཐོབ་པས། སྐད་ཅིག་ལ་སངས་ནའང་རྒྱར་ཡོད་ལ། སེམས་ཅན་ཀྱི་དོན་འཁོར་བ་མ་སྟོངས་ཀྱི་བར་དུ་མཛད་ནའང་རང་དབང་འབྱོར་བའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡིན་ན་ཡང་། སློབ་པ་གཞན་གྱི་ལུས་དང་མི་འདྲ་བར་སྐད་གཅིག་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱས་པར་འདོད་ན་སངས་རྒྱ་ཐུབ་པ་དང་། སློབ་པ་བའི་སྐུ་ཡི་གཟུགས་བཞེངས་ནས་འཁོར་བ་མ་སྟོང་བར་དུ་འགྲོ་དོན་མཛད་ན་ཡང་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ།།

རྒྱུ་མཚན་གསུམ་པ།  འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་ཆོས་ཅན། སློབ་པ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་མཐའ་འབྲས་ལ་སྣང་གཞི་མཐར་ཕྱིན་པའི་སྐུ་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་གང་ཞིག་ལ། འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་མོ་ནི་སྣང་བཞི་མཐར་མ་ཕྱིན་པ་ཆོས་ཉིད་ཟད་མ་རག་པའི་སྐབས་སུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་སྐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། «ཐེག་མཆོག་མཛོད་ལས།»[18] དེ་ལྟར་སྣང་བ་བཞི་ཚད་དུ་ཕྱིན་པས་འདི་ཉིད་ལ་ཟག་བཅས་མི་སྣང་བར་སངས་རྒྱ་བས་ན། ཐེག་པ་ཐུན་མོང་བ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པས། ཆོས་འདི་དང་ཕྲད་ནས་བརྩོན་པས་ཉམས་སུ་ལེན་པ་ལ་འབད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས། སངས་རྒྱས་འགྲུབ་པར་འདོད་པའི་མིས། །འདི་ཐབས་ལྡན་ན་དེ་བཞིན་ནོ། །གཞན་སྤྱོད་སྙེམས་བྱེད་ཉིད་ཡིན་པས། །དངོས་པོ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཕྱིར་འདི་ཀུན་དཀོན་པའི་ཚིག །རྟག་ཏུ་རིན་ཆེན་གཏེར་འདི་ལྟོས། །ཞེས་གསུངས་སོ།།

འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་དེ་སློབ་པ་ཁོ་ནའི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ན། པད་འབྱུང་དང་བི་མ་གཉིས་སངས་རྒྱས་མིན་ནམ་ཞེ་ན། པད་འབྱུང་དང་བི་མ་གཉིས་ནི་ཡེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཟིན་ཡང་། འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། «གཉུག་སེམས་ལས།»[19] རང་ལུས་འོད་དུ་ཡལ་ལ་ཁད་པའི་དུས་སུ་འཕོ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་བཞེངས་ན། དེ་ཉིད་སློབ་པའི་སྒྱུ་ལུས་དང་ཁྱད་པར་མེད་དོ།། གཞན་ངོར་སྔ་མའི་ལུས་སུའང་སྣང་སྟེ་པད་འབྱུང་དང་བི་མ་ལ་ལྟ་བུའོ།། ཅེས་གསུངས་སོ།།  པཎ་ཆེན་བི་མ་མི་ཏྲ་ལྟ་བུ་གདུལ་བྱའི་སྣང་ཚུལ་ལ་སངས་མ་རྒྱས་པར་ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་འཇའ་ལུས་འཕོོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུར་བཞེངས་ནས་བཞུགས་ཡོད་དེ། རྒྱལ་ཚབ་འགྱུར་མེད་པདྨ་རྣམ་རྒྱལ་(1871—1926)གྱིས་མཛད་པའི་«སྔ་འགྱུར་བསྟན་རྒྱས་སྨོན་ལམ་འགྲེལ་ཆེན་ལས།»[20]གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་པདྨ་འབྱུང་གནས་ནི་འཕགས་ཡུལ་གྱི་གྲུབ་ཐོབ་སྐར་ཚོགས་ལྟ་བུའི་དབུས་ན་ཟླ་བ་ལྟར་འཕགས་པར་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང་། འཕགས་བོད་འགྲོ་ལྡིང་སོགས་སུ་གྲུབ་པའི་རྟགས་མཚན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་མངོན་དུ་བསྟན་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེང་སང་ཡང་ཉམས་པ་མེད་པར་ཡོངས་ལ་གྲགས་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། པཎ་ཆེན་བི་མ་མི་ཏྲ་ནི། མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་ཁྱུ་མཆོག་ཡིན་པར་རྒྱ་བོད་ཀུན་ཏུ་གྲགས་ཤིང་འཕོ་ཆེན་འཇའ་ལུས་འཆི་མེད་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་བརྙེས་ཏེ་ད་ལྟའང་རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་བཞུགས། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་གྲུབ།

ཡང་ཁ་ཅིག འཇའ་ལུས་ལ་མི་སློབ་ལམ་ཡིན་མི་དགོས་ན། «སྔ་འགྱུར་བསྟན་པ་རྒྱས་པའི་སྨོན་ལམ་ཆོས་རྒྱལ་དགྱེས་པའི་ཞལ་ལུང་ལས།»[21] ཟབ་མོ་ནང་རྒྱུད་སྡེ་གསུམ་དགོངས་པའི་བཅུད།། ཐུན་མིན་མན་ངག་གསང་བའི་ལམ་མཆོག་ནས།། འཇའ་ལུས་ཆོས་སྐུར་གཤེགས་པའི་ངོ་མཚར་འབར།། ཞེས་པའི་དོན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་དེ་ཆོས་སྐུ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་མིན་པར། འཇའ་ལུས་དང་སྐུ་གཞན་པར་མི་འདྲ་བར་སྐད་ཅིག་དེ་ལ་སངས་རྒྱ་ནའང་རྒྱ་ནུས་པ་དང་། ལུས་རྡོས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་ཆབ་ཅིག་ཏུ་ཆོས་སྐུའི་དགོངས་པ་རྙེད་པས་རྫོགས་ཆེན་ལུགས་ཀྱི་འཇའ་ལུས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདོན་པ་ཡིན་ནོ།།  རྨེ་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་«འཇའ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འཕྲོས་པའི་འབེལ་གཏམ་ངེས་གསང་ཐེག་རྩེའི་ངར་སྐད་གཞོན་ནུ་བུམ་སྐུའི་རང་སྒྲ་ལས།»[22] གཙོ་བོ་ལུས་རྡོས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་ཆབས་གཅིག་ཏུ་ཆོས་སྐུའི་དགོངས་ཀློང་དུ་གདོད་མའི་གཏན་སྲིད་ཟིན་མིན་གྱི་གནད་འདི་ལ་གཏུགས་ནས་རྫོགས་ཆེན་ལུགས་ཀྱི་འཇའ་ལུས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདོན་དགོས་པ་ཡིན་པས། འཇམ་མགོན་བླ་མ་མི་ཕམ་པས། ཟབ་མོ་ནང་རྒྱུད་སྡེ་གསུམ་དགོངས་པའི་བཅུད།། ཐུན་མིན་མན་ངག་གསང་བའི་ལམ་མཆོག་ནས།། འཇའ་ལུས་ཆོས་སྐུར་གཤེགས་པའི་ངོ་མཚར་འབར།། ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།།

ལྔ་པ། འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་དེ་ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན།

འཇའ་ལུས་ཀྱི་སྐུ་དེ་ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་གཉིས་ལས་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཞིང་། སྣང་ཚུལ་བེམ་པོའི་རྣམ་པ་སྣང་ཡང་གནས་ཚུལ་འོད་སྐུར་གྲོལ་ཟིན་པ། སྣང་བའི་ལུས་ཡོད་ཀྱང་རེག་པའི་ལུས་མེད་པ། དཔེར་ན་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་པདྨའི་སྐུ་ལ་བཙན་པོས་ཕྱག་གིས་བཏུད་པས་སྟན་ལ་རེག་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཞིན་ནོ།།

དྲུག་པ། བོད་ཀྱི་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་པ་ཐོག་མ་སུ་ཞིག་ཡིན་མིན།

སློབ་དཔོན་པད་མས་བོད་དུ་ཆོས་ཐོག་མར་གསུང་ས་ནི་རྗེ་འབངས་གྲོགས་གསུམ་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་དང་རྣམ་ཐར་ཁག་ཏུ་མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་ནི་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་པའི་ཚུལ་འབྱུང་ལ། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་འཇའ་ལུས་གཤེགས་པའི་སྐོར་ཡིག་ཆ་ཁག་ཏུ་མ་བྱུང་། འབངས་བཻ་རོ་ཙ་ནི་འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་མོའི་སྐུ་བརྙེས་པའི་བོད་ཀྱི་མི་དང་པོ་དེ་ཡིན་པ་དང་།  དེའི་སློབ་མ་སྤང་མི་ཕམ་མགོན་པོ་དང་གཡུ་སྒྲ་སྙིང་པོ་གཙོས་པའི་འཇའ་ལུས་པ་བརྒྱ་དང་བདུན་ཅུ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་དེ།  «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ་ལས།»[23]  ལེགས་པར་གསོན་དང་རྗེ་འབངས་བུ་སློབ་ཚོ།། ང་ཡི་ཐུགས་དགོངས་ནམ་མཁའ་གཡའ་དག་བཞིན།། གང་འདོད་རེ་བ་སྐོང་ངོ་ད་ཉོན་དང་།།  ཛ་ཡི་བུ་ཆེན་མི་ཕམ་མགོན་པོ་འདི།། མི་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་ནས།། ཕུང་པོ་ལྷག་མེད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་གཤེགས།། ད་ལྟའི་མཁས་པ་གཡུ་སྒྲ་སྙིང་པོ་ཁྱོད།། སུམ་བརྒྱ་བདུན་ཅུ་མི་ཡུལ་འགྲོ་དོན་བསྐྱངས།། སླར་ཡང་ཞིང་ཁམས་ང་དང་ལྷན་གཅིག་འགྲོ།། ཞེས་དང་། ཡང་ «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ་ལས།»[24] རྒྱ་བོད་གཉིས་དང་ཚ་བ་རོང་ལ་སོགས།། ལྷག་མེད་གྲུབ་པ་བརྒྱ་དང་བདུན་ཅུ་འབྱུང་།། ཞེས་གསུངས་སོ།། བཻ་རོ་ཉིད་འཇའ་ལུས་གྲུབ་པའི་ཚུལ་ཡང་། «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ་ལས།»[25] དགའ་རབ་འཇམ་དཔལ་ཤྲི་རི་སིང་ཧ་སོགས།། འཇའ་ལུས་གྲུབ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་བསྟེན།། ཅེས་འབྱུང་བས་གཅིག་བྱས་ན་བཻ་རོས་རྒྱ་གར་ནས་འཇའ་ལུས་ཀྱི་སྐུ་བརྙེས་ཟིན་པ་འདྲ། «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ་ལས།»[26] ད་ལྟ་ཁྱེད་རྣམས་མྱ་ངན་འདོན་མི་འཚལ།། བཻ་རོ་ང་ལ་འགྲོ་སྡོད་གཉིས་སུ་མེད།། འདུས་བྱའི་དབང་གིས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བ་ཙམ།། ང་འགྲོ་ཁྱེད་རྣམས་སྐུ་ཁམས་ཅི་བདེར་མཛོད།། ང་དང་འབྲལ་མེད་དད་གུས་མོས་པ་གྱིས།། ཞེས་དང་། གྲུབ་པ་ཐོབ་པ་མང་ལགས་ཀྱང་།། འཇའ་ལུས་གྲུབ་ན་ཡར་ལ་ཤོགས།། ཞེས་དང་། བསྒོམ་པ་རང་གྲོལ་བཻ་རོ་ཙ་ན་ང་།། བསྐྱེད་རིམ་སྣང་སྟོང་ལྷ་སྐུ་ཆུ་ཟླའི་གར།། དངོས་པོ་གདོས་གཟུགས་མཚན་མའི་སྐྱོན་དང་བྲལ།། གཉིས་སྣང་ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ལ་ང་མི་འཇིགས།། ཅེས་སོགས་ཀྱིས་ལོ་ཆེན་བཻ་རོ་ཙ་ན་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་སྐུ་བརྙེས་ཡོད་པ་གྲུབ་པར་སྙམ།

དྲུག་པ། གྲུབ་མཐའ་གཞན་དང་གཞན་ལ་འཇའ་ལུས་ཡོད་མེད།

«ཁྲིད་ཡིག་ཡེ་ཤེས་བླ་མ་ལས།»[27] དེ་ལྟར་རྡུལ་ཕྲན་དེངས་པ་འོད་དུ་གསལ་བས་སྐྱེ་འཇུག་གཉིས་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཐོད་རྒལ་ཁོ་ནའི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན་ལ། ཁྲེགས་ཆོད་ལ་ལུས་རྡུལ་ཕྲན་དང་སེམས་ཆོས་ཉིད་དུ་དེངས་ནས་ཀ་དག་གི་སར་གྲོལ་བ་ཙམ་ལས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་སྐྱེ་འཇུག་གཉིས་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་སྐུ་གཤེགས་པ་ལ་ངེས་པར་དུ་ཐོད་རྒལ་གྱི་ལམ་ལ་བསྟེན་དགོས་པ་དང་། རྒྱལ་ཚབ་འགྱུར་མེད་པདྨ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་པའི་«སྔ་འགྱུར་བསྟན་རྒྱས་སྨོན་ལམ་འགྲེལ་ཆེན་ལས།»[28] ཁྱད་པར་དབང་བཞི་པའི་ལམ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་མངོན་སུམ་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་མན་ངག་གཞན་ལ་མེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་རྣམས། སྣོད་བཟང་པོ་གསེར་སྣོད་དང་འདྲ་བའི་མཁ༷ས་གྲུབ༷་རིག་འཛིན་བྱེ༷་བ༷འི་ཐུགས་ནས་ཐུགས་སུ་བྱོན། ཞ༷ལ་ནས༷་སྙན༷་དུ༷་བརྒྱུད༷་པ་ཟམ་མ་ཆད་པས། སྔོན་གྱི་དུས་སུ་རྗེ་འབངས་ཉེར་ལྔ། གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུ། སྤང་མི་ཕམ་མགོན་པོ་བདུན་བརྒྱུད། ཉང་དང་ལྕེ་བཙུན་སོགས་ཟག་ཟད་འོད་སྐུར་གཤེགས་པ་དང་། འབྱུང་བཞི་ལ་རང་དབང་སྒྱུར་ཞིང་བསད་པ་གསོ་ནུས་པ་དང་། ལུས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་པ་སོགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བྱོན་ཞིང་། དེང་སང་གི་དུས་སུའང་གང་ཟག་སྐལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ་ཉམས་མྱོང་བྱིན་རླབས་ཀྱི་བཀའ་མ་ཆད་པར་བཞུགས་པས། བརྒྱུད་པ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་དམ་ཉམས་དང་འདྲེས་ཁྱེར་གྱི་བསླད་མ་ཞུགས་ཤིང་། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འོད་གསལ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ལ་མ་བསྟེན་པར། ཕྱི་རྒྱུད་དང་། མདོ་མཚན་ཉིད་ཐེག་པ། གྲུབ་མཐའ་གཞན་དང་གཞན་གྱི་ལམ་ཁོ་ན་ལས་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་སྐུ་ཐོབ་པའི་སྐལ་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན།

འོན་ཀྱང་འཇའ་ལུས་གྲུབ་པའི་གང་ཟག་ནི། རྙིང་མ་ཁོ་ན་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ས་སྐྱ་དང་བཀའ་བརྒྱུད། གཡུང་དྲུང་བོན་དང་བཅས་པ་ལ་ཡོད་དེ།   [བོན་ལ་]སྔོན་ཆད་འཇའ་ལུས་ཉེར་བཞི་ཞེས་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་ཤར་རྫ་ཡབ་སྲས་ཏེ། ཤར་རྫ་པ་དང་དབྲ་སྲས་ཟླ་གྲགས་སོགས་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས་པར་བཞེད།  འོན་ཀྱང་བོན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ད་ཕན་ཡན་འཇའ་ལུས་པའི་གྲངས་ཚན་འདི་ཙམ་སོང་ཞེས་དཔྱད་བརྗོད་བྱས་པ་མ་མཇལ་བས་གྲངས་ཚད་ཏན་ཏན་བཤད་མི་ཐུབ། ‟ཡོངས་སུ་དག་པ་མཁའ་ལྟར་ཕྱོགས་རིས་མེད།།”ཅེས་པ་སྟེ། ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་ལྟར་ན་ལྷ་རབ་འོད་རུམ་གྱི་སྲས་ལྷ་གཤེན་ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་བསྟན་པ་འདི་ལ་བལྟོས་ཏེ་འཇའ་ལུས་པའི་ཐོག་མ་རུ་བཞག་རུང་ངམ་སྙམ།  བོན་གཞུང་དུ་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས་ཞེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འགའ་ཚེ་འདིར་སྔགས་རྫོགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་སྟོབས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་སའམ་སངས་རྒྱས་ཤིང་། སྐུ་འདས་པའི་རྗེས་ཀྱི་པུར་རམ་གདུང་ཧ་ཅང་གི་ཆུང་དུ་སོང་བའམ་རང་བཞིན་གྱིས་འཇའ་ཡལ་བ་ལྟ་བུའམ་འཇའ་འོད་དུ་དེང་པ་ལ་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས་ཞེས་བཞེད།  སྔགས་ལྟར་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་ཐོབ་པ་དང་། རྫོགས་ཆེན་ལྟར་ན་མུན་སྣང་དང་ཉིན་སྣང་སོགས་ཀྱི་ཐོད་བརྒལ་གྱི་ཉམས་ལེན་མཐར་ཐུག་པའི་རྟགས་སུ་རྣལ་འབྱོར་པ་འགས་ཆེད་དུ་དེ་འདྲ་མཛད་པ་ཡོད་དམ་སྙམ། འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱིས་མཛད་པའི། «དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་ལས།»[29]མེ་ཏོག་གི་ཆར་འབེབས་པ་ལ་སོགས་པ་གྲོང་གི་བྱིས་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར། གདུང་གཏན་མ་བྱུང་བས་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་ཞེས་གྲགས། རིང་སྲེལ་འོལ་མ་སེའི་མདོག་ལྟ་བུ་ཤིན་ཏུ་དམར་བ་གསུམ་བྱུང་བ་ཡང་། ཇི་ཞིག་ལྟར་འབྱུག་ལྟ་བུའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་ནམ་མཁའ་སོང་ངོ་།། ལོ་ཆེན་གྱི་སྐབས་སོ།། ཅེས་སྔགས་གསར་མའི་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་ཡང་འཇའ་ལུས་གཤེགས་པའི་ཚུལ་འབྱུང་བ་དང་།  བཀའ་རྒྱུད་པའི་ཕྱོགས་ནས། སི་ཏུ་པདྨ་ཉིན་བྱེད་དབང་པོས་(1774—1853)མཛད་པའི། «རྩ་གསུམ་གྱི་དྲིལ་སྒྲུབ་ཚེ་གཡང་འགུག་པའི་རིམ་པ་ལས།»[30] གྲུབ་པའི་བཅུད་ལེན་མཆོག་གི་རོ་མྱོང་བས། །འཕོ་མེད་འཇའ་ལུས་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་འགྲུབ་ཅིང་། ། གྲུབ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་ནོར་གྱིས་ཡོངས་སུ་འབྱོར།། ། རྗེ་བཙུན་བཞད་པ་རྡོ་རྗེའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ་ལྟ་བུ་འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་བཞེངས་པ་དང་། རྗེ་བཙུན་མི་ལས་རོང་སྟོན་ལྷ་དགའི་མདུན་ནས་རྫོགས་ཆེན་ཞུས་པ་དང་། རོང་སྟོན་ལྷ་དགའ་དེ་རོང་ཟོམ་གྱི་ཡབ་ཡིན་པ་བཤད་མཁན་ཡོད་ཀྱང་། རོང་ཟོམ་གྱི་ཡབ་དེ་ཕུར་པ་ལ་མཁས་པ་ལས། རྫོགས་ཆེན་ལ་མཁས་པའི་ལོ་རྒྱུས་མེད་ལ། «མི་ལའི་མགུར་འབུམ་ལས།»[31] གཙང་རོང་གི་སྣར་ཞེས་བྱ་བ་ན། བླ་མ་རོང་སྟོན་ལྷ་དགའ་ཞེས་བྱ་བ་དམ་ཆོས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པ་བརྙེས་པ་ཞིག་བཞུགས། ཞེས་དང་། ཀོང་སྤྲུལ་གྱི་གསན་ཡིག་ཏུའང་། རོང་སྟོན་ཆོས་བཟང་ཞེས་འབྱུང་བས་རྗེ་བཙུན་མི་ལས་རྫོགས་ཆེན་ཞུ་སའི་སློབ་དཔོན་རོང་སྟོན་ལྷ་དགའ་ཞེས་པ་དེ་་རོང་ཟོམ་ཡིན་པར་གྲུབ་ལ། མཁན་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་རྗེའི་«སྣང་བ་ལྷ་སྒྲུབ་ཞིབ་འཇུག་»ལས་ཀྱང་རོང་སྟོན་ལྷ་དགའ་རོང་ཟོམ་ཡིན་པའི་གྲུབ་དོན་བཀོད་ཡོད།

ས་སྐྱ་པའི་ཕྱོགས་ནས་རྗེ་བཙུན་བསོད་ནམས་རྩེ་མོ་འཇའ་ལུས་སུ་གྲུབ་པ་ཡང་། གཏེར་སྟོན་རཏྣ་གླིང་པའི་(1403—1479)ཡང་ལན་དོན་གསལ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དང་། ཆགས་མེད་རིན་པོ་ཆེའི་(1609–1678) «རི་ཆོས་འཇའ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལས།»[32] ཟག་བཅས་ཤ་ཁྲག་རུས་པའི་ཕུང་པོ་འདི།། ཟད་མེད་འཇའ་ལུས་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་གྱུར།། ལུས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ཅི་ཡང་སྟོན་ནུས་ཏེ།། མ་འདས་སྐུ་ལུས་སྔར་དང་འདྲ་བ་ཡོད།། བདེ་བ་ཅན་སོགས་ཞིང་ཁམས་བྱོན་ནས་བཞུགས།། རས་ཆུང་པ་དང་‟རྗེ་བཙུན་རྩེ་མོ་”དང་།། ངོམ་པ་མཁའ་སྤྱོད་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན་བཞིན།། ཕ་རྒྱུད་ལུགས་ཀྱི་འཇའ་ལུས་མཁའ་སྤྱོད་ལགས།། ཞེས་འབྱུང་ལ། སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད་ཕ་རྒྱུད་ལུགས་ཀྱི་མཁའ་སྤྱོད་ཀྱི་འཇའ་ལུས་ཡིན་པ་མངོན་ནོ།།

རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་ཕྱོགས་ནས། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་རྒྱལ་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས་འདུག་སྟེ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་(1617–1682)ཆེན་པོའི་«རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་ལས།»[33] ཟུར་ཆེན་ཆོས་དབྱིངས་རང་གྲོལ་གྱི་སྐུ་དྲུང་ནས་ལྷོ་བྲག་གཏེར་བྱོན་གྱི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་རང་བྱུང་རང་ཤར་དང་དགོངས་པ་ཟང་ཐལ་གྱི་ཉམས་ཁྲིད་ནན་ཏན་དུ་ཞུས་པས་འདིའི་གའི་མུས་བསྐྱངས་ན་འཇའ་ལུས་གྲུབ་པ་ཚེགས་མི་འདུག་སྙམ་པའི་བྲོད་ཁ་བྱུང་། ཞེས་འབྱུང་ལ། ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་འབྱུང་རྣམས་ལས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་འཇའ་ལུས་གཤེགས་པའི་ཚུལ་མ་འབྱུང་ཡང་། ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ནི་སྨིན་གླིང་གཏེར་བདག་གླིང་པའི་སློབ་མ་དང་། པདྨ་བཀའ་ཐང་ལས་ལུང་ཟིན་གྱི་གཏེར་སྟོན། བྱང་གཏེར་ཆོས་སྐོར་ཉམ་བཞེས་གནང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས། ཁོང་གི་རང་རྣམ་གྱི་གསུངས་དང་བླ་མ་བསྟེན་ཚུལ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན་རྗེ་འདི་ཉིད་འཇའ་ལུས་འཕོ་ཆེན་གྱི་སྐུ་བརྙེས་ཡོད་པ་ངང་གིས་གྲུབ་བོ་སྙམ།།

དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

[1] «བཀའ་བརྒྱད་རྣམ་བཤད།» (D‚ fol.  29 . A.9)

[2] «ཀུན་ཏུ་བཟང་མོའི་རྒྱུད།» (D‚ fol.  102 . A.8-0)

[3] གསང་བ་ས་བོན་གྱི་རྒྱུད།» (D‚ fol.  757 . A.3-0)

[4] «མདོ་སྡུད་པ།» (D‚ fol.  10 . A.9-0)

[5] དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ།» (D‚ fol.  106 . A.8-0)

[6] «རྟ་ཁྱུང་འབར་བའི་གསོལ་འདེབས།» (D‚ fol.  465 . A.66-0)

[7] «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག» (D‚ fol.  100. A.7-6)

[8] «འཇའ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་བཤད།» (D‚ fol.  35 . A.3-9)

[9] «ཐེག་མཆོག་མཛོད།» (D‚ fol.  326 . C.6-2)

[10] «ཐེག་མཆོག་མཛོད།» (D‚ fol.  200 . A.1-0) ②

[11] «འཇའ་ལུས་འབེལ་གཏམ།» (D‚ fol.  278 ཆ . A.ཆ-0)

[12] «རི་ཆོས་འཇའ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ།» (D‚ fol.  345 A.7-6) ➃«

[13] «རི་ཆོས་འཇའ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ།» (D‚ fol.  345 A.7-6)

[14] «རྭ་ལོའི་རྣམ་མགུར།» (D‚ fol.  55 . C.3-2)

[15] «ཐེག་མཆོག་མཛོད།» (D‚ fol.  345 . A.8-0

[16] «ཡེ་ཤེས་བླ་མ།» (D‚ fol.  465 . A.66-0)

[17] «ཐེག་མཆོག་མཛོད།» (D‚ fol.  100. A.7-6)

[18] ཐེག་མཆོག་མཛོད།» (D‚ fol.  35 . A.3-9)

[19] «གཉུག་སེམས་སྐོར་གསུམ།» (D‚ fol.  85 . C.6-0)

[20] «བསྟན་རྒྱས་སྨོན་ལམ་འགྲེལ་ཆེན།» (D‚ fol.  67 . A.8-0)

[21] «བསྟན་རྒྱས་སྨོན་ལམ་འགྲེལ་ཆེན།» (D‚ fol.  67 . A.8-0)

[22] «འཇའ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་བཤད་གཞོན་ནུའི་བུམ་སྐུ།» (D‚ fol.  100. A.7-6)

[23] «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ།» (D‚ fol.  87 . C.6-0)

[24] «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ།» (D‚ fol.  87 . C.6-0)

[25] «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ།» (D‚ fol.  87 . C.6-0)

[26] «བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ།» (D‚ fol.  89 . C.6-0)

[27] «ཁྲིད་ཡིག་ཡེ་ཤེས་བླ་མ།» (D‚ fol.  100. A.7-6)

[28] «ཞང་བོད་རིག་མཛོད་དྲྭ་བ།» (D‚ fol.  ་་་་་་་ . )

[29]  «དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ།» (D‚ fol.

[30] «རྩ་གསུམ་དྲིལ་སྒྲུབ་ཚེ་གཡང་འགུག་པའི་རིམ་པ།» (D‚པར། fol.  68 . C.78-0)

[31] «མི་ལའི་མགུར་འབུམ།» (D‚ fol.  57 . C.9-0)

[32] «རི་ཆོས་འཇའ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ།» (D‚ fol.  245 . C.7-3)

[33] «རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་།» (D‚ fol.  45 . C.7)

– – – – –