བོད་དུ་སླེབས་པའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཐོག་མ་དང་ཁོང་གི་འཕྲིན་་ཡིག་གི་སྐོར་གླེང་བ།
ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་པ་སྐོར་ཞིག་དུས་རབས་བར་མའི་སྐབས་སུ་ཨེ་ཤེ་ཡར་སླེབས་ཏེ་ཁོང་ཚོས་དངོས་ཡོད་དང་དངོས་ཡོད་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྐོར་ཞིག་ཟིན་བྲིས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྲིས་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཁོང་ཚོའི་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སུ་དང་སུ་ཞིག་བོད་དུ་ཕྱིན་པའི་ཁུངས་བདེན་གྱི་ཡིག་ཆ་རྙེད་སོན་བྱུང་མེད། དཔེར་ན། མར་ཁོ པོ་ལོ (Marco Polo 1254 -1324) ནི་
རྒྱ་གར་ལ་སྙན་ངག་མེ་ལོང་ལས་གཞན་པའི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་གང་དག་ཡོད་དམ།
དེ་ཡང་འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྙན་ངག་གི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ལོ་ཙཱ་བ་བཀའ་དྲིན་ཅན་གྱིས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུརད་ཅིང་འཆད་ཉན་གྱི་ལུགས་ཀྱང་བྱུང་བའི་གཞུང་<>ལས་གཞན་མིང་ཙམ་གྲགས་པ་རྒྱལ་བོ་ཟས་བྱ་བས་མཛད་པར་གྲགས་པའི་<>ཙམ་མ་གཏོགས་བོད་ལ་ཡོངས་སུ་མ་གྲགས་ཤིང་།
ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་འཕྲོས་མོལ་ཉམས་འགྱུར་གྱི་རོལ་རྩེད།
རྩོམ་ཡིག་འདིར་བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་གནས་ལས་ཟློས་གར་གྱི་རིག་པ་སྟོན་པའི་གཞུང་ལུགས་《ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས།》ཀྱི་སྤྱི་རྣམ་ངོ་སྤྲོད་དང་ལྷན། ཟློས་གར་གྱི་ངེས་ཚིག་དང་གལ་གནད། ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་བྱུང་བ་རགས་རིམ། ད་ཕན་རང་རེའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཁྲོད་དུ་ཟློས་གར་གྱི་འཁྲབ་གཞུང་འབའ་ཞིག་ལས།
རིག་བྱེད་རྩོམ་རིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་གྱུར་བའི«ཨབེསྟ»གླེང་བ།
དེ་རིང་ང་ཚོས་གླེང་བར་བྱ་བའི་བརྗོད་གཞི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་བྱེད་རྩོམ་རིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་གྱུར་བའི་<<ཨབེསྟ>>ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། འདི་གླེང་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ནི་ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་རྒྱ་གར་རིག་བྱེད་རྩོམ་རིག་ལ་སློབ་གཉེར་དང་འཆད་ཁྲིད་བྱེད་དུས། གནའ་བོའི་ཨརྱཎཱ་མི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་བྱུང་རིམ་ལ་གཡོལ་ཐབས་
དུས་རབས་བར་མའི་སྐབས་སུ་ཨེ་ཤེ་ཡར་འབྱོར་བའི་ཡུ་རོབ་པ་དང་ཁོང་ཚོའི་ཟིན་བྲིས་སུ་འཁོད་པའི་བོད།
ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ལྷག་གི་དུས་སུ། དར་གོས་ཚོང་ལམ་གྱི་སྒོ་མོ་ཕྱེས་ནས་བཟུང་སྟེ། ཚོང་ལམ་དེའི་སྟེང་དུ་ཚོང་ཟོག་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་མཁན་དང་། ལྗོངས་རྒྱུ་བ། བསམ་བློ་བ། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་དང་། གཞན་ཡང་གསང་ཉུལ་བ་སོགས་མཚམས་མ་ཆད་པར་བགྲོད་པའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས། ཚོང་ལམ་དེ་ནི་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་གི་ཤེས་རིག་སྒྱུ་རྩལ་དང་། ཆོས་ལུགས་རིག་གནས།
བོད་ཀྱི་འབྲི་གཡག་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་གླེང་།
དེ་རིང་སྐབས་སུ་བབ་པའི་གླེང་གཞི་ནི་བོད་མཐོ་སྒང་གི་འབྲི་གཡག་གི་སྐོར་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པའི་ནང་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་ཨ་རིའི་ཡུལ་དུ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་འབྲི་གཡག་ཇི་ལྟར་ཇེ་མང་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། བོད་མི་ཚོས་མི་རིགས་ཀྱི་གཅེས་ནོར་འདི་དག་ལ་བདག་གཅེས་བྱེད་དགོས་པའི་སྐོར་ལ་མཁྱེན་ཡངས་ཡེ་རྡོར་ལགས་ནས་བརྙན་ཐུང་འགའ་བཟོ་སྐྲུན་གནང་
དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་རྣམ་ཐར་དང་། «ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན» ད་དུང་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་བཤད་པ།
ཉིན་ཤས་ཀྱི་སྔོན་ལ་ཧྥ་རན་སིའི་གཞུང་གིས་ཏོག་དབྱིབས་ན་ཚ་ལ་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་ཁྱིམ་སྡོད་བཀའ་རྒྱ་བསྒྲགས་སྟབས། ཕྲན་གྱིས་དཔའ་བོ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས (༡༥༠༤ -༡༥༦༤ /༡༥༦༦) མཛད་པའི«ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན»གྱི་བམ་པོ་ཁག་ལས་དོན་ཚན་ཁ་ཤས་ཞིབ་ཀློག་བྱེད་སྐབས། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་རྣམ་ཐར་དང་། ཆོས་འབྱུང་འདིའི་གནས་ཚུལ།
“ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ”ཞེས་པའི་བོད་བསྒྱུར་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་སྐོར་གླེང་བ།
བསྟན་བཅོས་འདི་ཆོས་ཁུངས་གང་ལ་ཐུག་པ་ནས་འགོ་བརྩམས་པའི་ཐོག་གླེང་བར་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་འདི་ཆེས་སྔ་དུས་སུ་བརྩམས་པའི་ནང་པའི་དཔེ་རྙིང་གལ་ཆེན་ཡིན་པ་མ་ཟད། བསྟན་བཅོས་འདི་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡིན་པས་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་པོ་སྤྱི་ལ་བསྟན་བཅོས་འདི་ཉིད་མཁྱེན་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེ་བ་མངོན།
པཎ་ཞྭའི་བྱུང་འཕེལ་དང་། མཚོན་དོན་ལ་དཔྱད་པ།
ང་ཚོས་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ལ་ཐུགས་ཞིབ་ཚགས་པོས་རྒྱུས་ལོན་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཚེ། པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་ལེགས་བཤད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། རྨད་བྱུང་གི་རྣམ་ཐར་ཙམ་མིན་པར་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་དཀར་དམར་གྱི་བྱད་བཞིན། སྐུ་ཡི་རྣམ་འགྱུར་དང་ཆ་ལུགས། ཐུན་མིན་གྱི་ཐུགས་གཤིས། ན་བཟའ་དང་དབུ་ཞྭ་སོགས་ཕྱོགས་ཀུན་ལ་རྒྱུས་ལོན་དང་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱ་གལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས། སྐབས་འདིར་པཎ་ཞྭའི་སྐོར་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ལ།
བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་མྱུར་སྐྱོབ་པ་རྗེན(E. Gene Smith)ལགས་ངོ་སྤྲོད།
སྐུ་ཞབས་རྗེན་སི་མི་ཐི་མཆོག་ནི། ཨ་རིའི་(Utah)ཨུ་ཏ་ས་གནས་ཀྱི་(Ogden)ཨོ་ཏན་ཞེས་པར་ཕྱི་ལོ་༡༩༣༦ཟླ་༨པའི་ཚེས་༡༠ཉིན་ཡེ་ཤུ་མོ་མི་ནེ་སིམ་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་གཏོད་པ་སྙན་གྲགས་ཅན(Joseph Smit)ཇོ་སེབ་སི་མེ་ཐིའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། མཚན་དངོས་ལ་(E. Gene Smith)ཨེ་ལི་སི་རྗེན་སི་མི་ཐི་ཞེས་བྱ་ཞིང་།