ལོ་རྒྱུས།

གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་རིག་པ་ནི་སྤྱིར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་བཞིན། བོད་དང་ས་འབྲེལ་ཧི་མཱ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་དུའང་ཕྱི་རྒྱལ་བའི་མཁས་དབང་མང་པོས་གནའ་རྫས་མང་པོ་སྔོག་འདོན་བྱེད་སྐབས་གློ་བོའི་ཡུལ་དུ་གནའ་ཤུལ་སྔོག་འདོན་བྱས་པ་དང་གསར་རྙེད་གང་མང་བྱུང་ཡོད་ཅིང་།

དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་དུ་བྱོན་པའི་སྐྱེས་བུ་དག་ལས་དམིགས་བསལ་གྱི་གླེང་གཞི་ཅན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དཀྱེལ་ཆེ་ཞིང་། ཐོས་པའི་མཐའ་རྒྱ་ཆོད་པ། རྙིང་མ་པ་ཡིན་ལ་དགེ་ལུགས་པ་ཡིན་པ། གྲྭ་བ་ཡིན་ལ་མི་སྐྱའང་ཡིན་པ། སྤྲུལ་སྐུ་ཡིན་ལ་ཚུལ་འཆལ་ཡང་ཡིན་པ། གསང་མྱུལ་བ་ཡིན་ལ་རིགས་ཞེན་པའང་ཡིན་

རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་དུ། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་འབྱོར་བའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཨེ་བ་ཝེ་སི་ཊི ཝེ་རྗི་སི ཨོལ་ཁུའི་(Évariste Régis Huc 1813-1860)སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་བྲིས་ཏེ། ཁོང་གིས་གསུང་རྩོམ་གང་དང་གང་མཛད་ཡོད་པ་དང་། གསུང་རྩོམ་དེ་དག་ལས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འཁོད་པའི་གསུང་རྩོམ་གང་ཡིན་མིན།

རྩོམ་འདིར་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་མིང་ཐོགས་ཚུལ་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ། ཡུལ་དེར་བྱུང་བའི་བཀའ་བསྡུ་བཞི་པ་དང་དགྲ་བཅོམ་ཉི་མ་གུང་པའི་གཏམ་རྒྱུད། དེ་བཞིན་བོད་པ་ཁ་ཆེ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ། སིངྒ་ལའི་ལོ་རྒྱུས་མ་ཧ་ཝསཾ་དང་ཐང་ཟན་ཙང་གི་ལམ་ཡིག དགེ་ཆོས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་ཁག ཨཧྥ་གྷན་ཁུལ་ནས་ཐོན་པའི་བརྩམས་ཆོས།

ད་ཐེངས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་དང་བྷ་བྷུ་མཐར་ཕྱིན་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཕྱག་ལས་ག་རེ་གནང་ཡོད་མེད། <<གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་>>དུ་བཀོད་པའི་དགེ་ཆོས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་གང་དང་གང་ཡིན་མིན།

བོད་སྐད་སྨྲ་ཞིང་བོད་ཡིག་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་མ་འདྲ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་། ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་ནམ་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཆོས་ཚུལ་དར་སྟངས་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུད་ཁོངས། འཆད་བྱའི་རྣམ་ཐར། ཐང་སྟོང་བུ་ཆེན་བླ་མ་མ་ཎི་བའི་ཕན་ནུས་དང་། ད་ལྟ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཁུལ་དེ་གསུམ་གྱི་

འདི་ནི་གསར་དུ་རྙེད་སོན་བྱུང་པའི་བཀའ་ཤོག་ཅིག་ཡིན། དེ་སྔར་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་སུས་ཀྱང་འདི་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་མྱོང་མེད། ཕྱི་ལོ(1903)བོད་ཆུ་ཡོས་ལོར་མཛད་པའི་མཁའ་འགྲོ་འོད་ལྡན་བཟང་མོ་(1849-1913)ཞེས་པའི་བཀའ་ཤོག་ཏུ་གྲགས་པ་ཞིག་རེད། ད་ལྟ་མདོ་སྨད་དོ་ཞི་བོན་པོ་དགོན་པར་ཉར་ཡོད།

རྩོམ་ཡིག་འདིར་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོ་ཡས་མས་སུ་བྱོན་པར་ངེས་པའི་ནང་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་《མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་》ཞེས་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོའི་མཛད་བྱང་ལས་འཕྲོས་ཏེ། ཁོང་གི་འཁྲུངས་གཤེགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་མཁས་པའི་བྱ་བ་རྣམ་གསུམ་ལས་རྩོམ་པའི་བྱ་བ་སྟེ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༥ཉིན་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་དཔུང་དམག་ལྷ་ས་ནས་ཉིན་གསུམ་གྱིས་ཆོད་པའི་ཆུ་ཤུར་དུ་འབྱོར་བའི་གནས་ཚུལ་ཐོས་འཕྲལ་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་ ༡༣ པ་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་སྐུ་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་ཤིག་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་སོག་ཡུལ་དུ་ལོ་གཉིས་ཙམ་དང་། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༦ ནས་ ༡༩༠༨ བར་

རྩོམ་ཡིག་འདི་ནི་སྡེ་སྲིད་མཆོག་ལ་ངན་སྨྲས་དང་ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་ནག་བསུབ་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན་པར་རྩོམ་ཡིག་གི་བདག་དབང་ནི་དུས་ནམ་ཡང་རྩོམ་པ་པོ་ལ་ཡོད་པའི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་བྲིས་པ་ཡིན་ལ། བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་སྡེར་རྩོམ་ཡིག་བདག་དབང་གི་རྒྱུན་ཤེས་ཡོད་པ་ནས་བཟུང་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་